౪. ఆసవసుత్తవణ్ణనా

౫౮. చతుత్థే సంవరా పహాతబ్బాతి సంవరేన పహాతబ్బా. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. పటిసఙ్ఖాతి పటిసఞ్జానిత్వా, పచ్చవేక్ఖిత్వాతి అత్థో. యోనిసోతి ఉపాయేన పథేన. ఏత్థ చ అసంవరే ఆదీనవపటిసఙ్ఖా యోనిసో పటిసఙ్ఖాతి వేదితబ్బా. సా చాయం ‘‘వరం, భిక్ఖవే, తత్తాయ అయోసలాకాయ ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ చక్ఖున్ద్రియం సమ్పలిమట్ఠం, న త్వేవ చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేసు రూపేసు అనుబ్యఞ్జనసో నిమిత్తగ్గాహో’’తిఆదినా ఆదిత్తపరియాయేన (సం. ని. ౪.౨౩౫) వేదితబ్బా. చక్ఖున్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతీతి ఏత్థ చక్ఖుమేవ ఇన్ద్రియం చక్ఖున్ద్రియం, సంవరణతో సంవరో, పిదహనతో థకనతోతి వుత్తం హోతి. సతియా ఏతం అధివచనం. చక్ఖున్ద్రియే సంవరో చక్ఖున్ద్రియసంవరో. జవనే ఉప్పజ్జమానోపి హేస తస్మిం ద్వారే కిలేసానం ఉప్పత్తివారణతో చక్ఖున్ద్రియసంవరోతి వుచ్చతి. సంవుతోతి తేన సంవరేన ఉపేతో. తథా హి ‘‘పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో’’తి ఇమస్స విభఙ్గే ‘‘ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరేన ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో’’తి వుత్తం. అథ వా సంవరీతి సంవుతో, థకేసి పిదహీతి వుత్తం హోతి. చక్ఖున్ద్రియసంవరసంవుతోతి చక్ఖున్ద్రియసంవరసఙ్ఖాతం సతికవాటం చక్ఖుద్వారే ఘరద్వారే కవాటం వియ సంవరి థకేసి పిదహీతి వుత్తం హోతి. అయమేవేత్థ అత్థో సున్దరతరో. తథా హి ‘‘చక్ఖున్ద్రియసంవరం అసంవుతస్స విహరతో, సంవుతస్స విహరతో’’తి ఏతేసు పదేసు అయమేవత్థో దిస్సతీతి.

యం హిస్సాతిఆదిమ్హి యం చక్ఖున్ద్రియసంవరం అస్స భిక్ఖునో అసంవుతస్స అథకేత్వా అపిదహిత్వా విహరన్తస్సాతి అత్థో. యేకారస్స వా ఏస యన్తి ఆదేసో, యే అస్సాతి అత్థో. ఆసవా విఘాతపరిళాహాతి చత్తారో ఆసవా చ అఞ్ఞే చ విఘాతకరా కిలేసపరిళాహా విపాకపరిళాహా వా. చక్ఖుద్వారస్మిఞ్హి ఇట్ఠారమ్మణం ఆపాథగతం కామస్సాదవసేన అస్సాదయతో అభినన్దతో కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ‘‘ఈదిసం అఞ్ఞస్మిమ్పి సుగతిభవే లభిస్సామీ’’తి భవపత్థనాయ అస్సాదయతో భవాసవో ఉప్పజ్జతి, సత్తోతి వా సత్తస్సాతి వా గణ్హతో దిట్ఠాసవో ఉప్పజ్జతి, సబ్బేహేవ సహజాతం అఞ్ఞాణం అవిజ్జాసవోతి చత్తారో ఆసవా ఉప్పజ్జన్తి. ఏతేహి సమ్పయుత్తా అపరే కిలేసా విఘాతపరిళాహా ఆయతిం వా తేసం విపాకా తేహిపి అసంవుతస్సేవ విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యున్తి వుచ్చన్తి. ఏవంస తేతి ఏవం అస్స తే, ఏతేనుపాయేన న హోన్తి, నో అఞ్ఞథాతి వుత్తం హోతి. పటిసఙ్ఖా యోనిసో సోతిన్ద్రియసంవరసంవుతోతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇమే వుచ్చన్తి ఆసవా సంవరా పహాతబ్బాతి ఇమేసు ఛసు ద్వారేసు చత్తారో చత్తారో కత్వా చతువీసతి ఆసవా సంవరేన పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తి.

పటిసఙ్ఖా యోనిసో చీవరన్తిఆదీసు యం వత్తబ్బం, తం సబ్బం విసుద్ధిమగ్గే (విసుద్ధి. ౧.౧౮) సీలకథాయ వుత్తమేవ. యం హిస్సాతి యఞ్హి చీవరం పిణ్డపాతాదీసు వా అఞ్ఞతరం అస్స. అప్పటిసేవతోతి ఏవం యోనిసో అప్పటిసేవన్తస్స. ఇమస్మిం వారే అలద్ధం చీవరాదిం పత్థయతో లద్ధం వా అస్సాదయతో కామాసవస్స ఉప్పత్తి వేదితబ్బా, ఈదిసం అఞ్ఞస్మిమ్పి సుగతిభవే లభిస్సామీతి భవపత్థనాయ అస్సాదయతో భవాసవస్స, అహం లభామి న లభామీతి వా మయ్హం వా ఇదన్తి అత్తసఞ్ఞం అధిట్ఠహతో దిట్ఠాసవస్స, సబ్బేహేవ పన సహజాతో అవిజ్జాసవోతి ఏవం చతున్నం ఆసవానం ఉప్పత్తి విఘాతపరిళాహావ నవవేదనుప్పాదనతోపి వేదితబ్బా. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా పటిసేవనా పహాతబ్బాతి ఇమే ఏకమేకస్మిం పచ్చయే చత్తారో చత్తారో కత్వా సోళస ఆసవా ఇమినా ఞాణసంవరసఙ్ఖాతేన పచ్చవేక్ఖణపటిసేవనేన పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తి.

పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఖమో హోతి సీతస్సాతి ఉపాయేన పథేన పచ్చవేక్ఖిత్వా ఖన్తా హోతి సీతస్స, సీతం ఖమతి సహతి, న అవీరపురిసో వియ అప్పమత్తకేనపి సీతేన చలతి కమ్పతి కమ్మట్ఠానం విజహతి. ఉణ్హాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ వచనమేవ వచనపథోతి వేదితబ్బో. దుక్ఖానన్తిఆదీసు దుక్ఖమనట్ఠేన దుక్ఖా, బహలట్ఠేన తిబ్బా, ఫరుసట్ఠేన ఖరా, తిఖిణట్ఠేన కటుకా, అస్సాదవిరహతో అసాతా, మనం అవడ్ఢనతో అమనాపా, పాణహరణసమత్థతాయ పాణహరాతి వేదితబ్బా. యం హిస్సాతి సీతాదీసు యంకిఞ్చి ఏకధమ్మమ్పి అస్స. అనధివాసతోతి అనధివాసేన్తస్స అక్ఖమన్తస్స. ఆసవుప్పత్తి పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బా – సీతేన ఫుట్ఠస్స ఉణ్హం పత్థయతో కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ఏవం సబ్బత్థ. ‘‘నత్థి సుగతిభవే సీతం వా ఉణ్హం వా’’తి భవం పత్థేన్తస్స భవాసవో, మయ్హం సీతం ఉణ్హన్తి గాహో దిట్ఠాసవో, సబ్బేహేవ సమ్పయుత్తో అవిజ్జాసవోతి. ఇమే వుచ్చన్తీతి ఇమే సీతాదీసు ఏకమేకస్స వసేన చత్తారో చత్తారో కత్వా అనేకే ఆసవా ఇమాయ ఖన్తిసంవరసఙ్ఖాతాయ అధివాసనాయ పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తీతి అత్థో.

పటిసఙ్ఖా యోనిసో చణ్డం హత్థిం పరివజ్జేతీతి అహం సమణోతి న చణ్డస్స హత్థిస్స ఆసన్నే ఠాతబ్బం. తతోనిదానఞ్హి మరణమ్పి మరణమత్తమ్పి దుక్ఖం భవేయ్యాతి ఏవం ఉపాయేన పథేన పచ్చవేక్ఖిత్వా చణ్డం హత్థిం పరివజ్జేతి పటిక్కమతి. ఏస నయో సబ్బత్థ. చణ్డన్తి దుట్ఠం వాళం. ఖాణున్తి ఖదిరఖాణుకాదిం. కణ్టకట్ఠానన్తి యత్థ కణ్టకా విజ్ఝన్తి, తం ఓకాసం. సోబ్భన్తి సబ్బతో ఛిన్నతటం. పపాతన్తి ఏకతో ఛిన్నతటం. చన్దనికన్తి ఉచ్ఛిట్ఠోదకగబ్భమలాదీనం ఛడ్డనట్ఠానం. ఓళిగల్లన్తి తేసంయేవ కద్దమాదీనం సన్దనోకాసం. తం జణ్ణుమత్తమ్పి అసుచిభరితం హోతి. ద్వేపి చేతాని ఠానాని అమనుస్సుస్సదట్ఠానాని హోన్తి, తస్మా వజ్జేతబ్బాని. అనాసనేతి ఏత్థ అయుత్తం ఆసనం అనాసనం, తం అత్థతో అనియతవత్థుభూతం రహోపటిచ్ఛన్నాసనన్తి వేదితబ్బం. అగోచరేతి ఏత్థపి అయుత్తో గోచరో అగోచరో. సో వేసియాదిభేదతో పఞ్చవిధో. పాపకే మిత్తేతి లామకే దుస్సీలే మిత్తపతిరూపకే అమిత్తే. పాపకేసూతి లామకేసు. ఓకప్పేయ్యున్తి సద్దహేయ్యుం అధిముచ్చేయ్యుం ‘‘అద్ధా అయమాయస్మా అకాసి వా కరిస్సతి వా’’తి. యం హిస్సాతి హత్థిఆదీసు యంకిఞ్చి ఏకమ్పి అస్స. ఆసవుప్పత్తి పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బా – హత్థిఆదినిదానేన దుక్ఖేన ఫుట్ఠస్స సుఖం పత్థయతో కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ‘‘నత్థి సుగతిభవే ఈదిసం దుక్ఖ’’న్తి భవం పత్థేన్తస్స భవాసవో, మం హత్థీ మద్దతి మం అస్సోతి గాహో దిట్ఠాసవో, సబ్బేహేవ సమ్పయుత్తో అవిజ్జాసవోతి. ఇమే వుచ్చన్తీతి ఇమే హత్థిఆదీసు ఏకేకస్స వసేన చత్తారో చత్తారో కత్వా అనేకే ఆసవా ఇమినా సీలసంవరసఙ్ఖాతేన పరివజ్జనేన పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తి.

పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతీతి ‘‘ఇతిపాయం వితక్కో అకుసలో, ఇతిపి సావజ్జో, ఇతిపి దుక్ఖవిపాకో, సో చ ఖో అత్తబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౦౭-౨౦౮) నయేన యోనిసో కామవితక్కే ఆదీనవం పచ్చవేక్ఖిత్వా తస్మిం తస్మిం ఆరమ్మణే ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి, చిత్తం ఆరోపేత్వా న వాసేతి, అబ్భన్తరే వా న వాసేతీతి అత్థో. అనధివాసేన్తో కిం కరోతీతి? పజహతి. కిం కచవరం వియ పిటకేనాతి? న హి, అపి చ ఖో నం వినోదేతి తుదతి విజ్ఝతి నీహరతి. కిం బలిబద్దం వియ పతోదేనాతి? న హి, అథ ఖో నం బ్యన్తీకరోతి విగతన్తం కరోతి, యథాస్స అన్తోపి నావసిస్సతి అన్తమసో భఙ్గమత్తమ్పి, తథా నం కరోతి. కథం పన నం తథా కరోతీతి? అనభావం గమేతి అను అను అభావం గమేతి, విక్ఖమ్భనప్పహానేన యథా సువిక్ఖమ్భితో హోతి, తథా కరోతి. సేసవితక్కద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఉప్పన్నుప్పన్నేతి ఉప్పన్నే ఉప్పన్నే, ఉప్పన్నమత్తేయేవాతి వుత్తం హోతి. సకిం వా ఉప్పన్నే వినోదేత్వా దుతియే వారే అజ్ఝుపేక్ఖితా న హోతి, సతక్ఖత్తుమ్పి ఉప్పన్నే ఉప్పన్నే వినోదేతియేవ. పాపకే అకుసలే ధమ్మేతి తేయేవ కామవితక్కాదయో, సబ్బేపి వా నవ మహావితక్కే. తత్థ తయో వుత్తా, అవసేసా ‘‘ఞాతివితక్కో, జనపదవితక్కో, అమరావితక్కో, పరానుద్దయతాపటిసంయుత్తో వితక్కో, లాభసక్కారసిలోకప్పటిసంయుత్తో వితక్కో, అనవఞ్ఞత్తిప్పటిసంయుత్తో వితక్కో’’తి (మహాని. ౨౦౭) ఇమే ఛ. యం హిస్సాతి ఏతేసు వితక్కేసు యంకిఞ్చి అస్స. కామవితక్కో పనేత్థ కామాసవో ఏవ, తబ్బిసేసో భవాసవో, తంసమ్పయుత్తో దిట్ఠాసవో, సబ్బవితక్కేసు అవిజ్జా అవిజ్జాసవోతి ఏవం ఆసవుప్పత్తి వేదితబ్బా. ఇమే వుచ్చన్తీతి ఇమే కామవితక్కాదివసేన వుత్తప్పకారా ఆసవా ఇమినా తస్మిం తస్మిం వితక్కే ఆదీనవపచ్చవేక్ఖణసహితేన వీరియసంవరసఙ్ఖాతేన వినోదనేన పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తి.

పటిసఙ్ఖా యోనిసో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతీతి అభావనాయ ఆదీనవం భావనాయ చ ఆనిసంసం ఉపాయేన పథేన పచ్చవేక్ఖిత్వా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి. ఏసేవ నయో సబ్బత్థ. బోజ్ఝఙ్గానం భావనా హేట్ఠా విత్థారితావ. యం హిస్సాతి ఏతేసు బోజ్ఝఙ్గేసు యంకిఞ్చి అస్స. ఆసవుప్పత్తియం పనేత్థ ఇమేసం అరియమగ్గసమ్పయుత్తానం బోజ్ఝఙ్గానం అభావితత్తా యే ఉప్పజ్జేయ్యుం కామాసవాదయో ఆసవా, భావయతో ఏవంస తే న హోన్తీతి అయం నయో వేదితబ్బో. ఇమే వుచ్చన్తీతి ఇమే కామాసవాదయో ఆసవా ఇమాయ లోకుత్తరాయ బోజ్ఝఙ్గభావనాయ పహాతబ్బాతి వుచ్చన్తి. ఇమేహి ఛహాకారేహి పహీనాసవం భిక్ఖుం థోమేన్తో యతో ఖో, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ యతోతి సామివచనే తో-కారో, యస్సాతి వుత్తం హోతి. పోరాణా పన యమ్హి కాలేతి వణ్ణయన్తి. యే ఆసవా సంవరా పహాతబ్బా, తే సంవరా పహీనా హోన్తీతి యే ఆసవా సంవరేన పహాతబ్బా, తే సంవరేనేవ పహీనా హోన్తి, న అప్పహీనేసుయేవ పహీనసఞ్ఞీ హోతీతి.