౨. తిఠానసుత్తవణ్ణనా

౪౨. దుతియే విగతమలమచ్ఛేరేనాతి విగతమచ్ఛరియమలేన. ముత్తచాగోతి విస్సట్ఠచాగో. పయతపాణీతి ధోతహత్థో. అస్సద్ధో హి సతక్ఖత్తుం హత్థే ధోవిత్వాపి మలినహత్థోవ హోతి, సద్ధో పన దానాభిరతత్తా మలినహత్థోపి ధోతహత్థోవ. వోస్సగ్గరతోతి వోస్సగ్గసఙ్ఖాతే దానే రతో. యాచయోగోతి యాచితుం యుత్తో, యాచకేహి వా యోగో అస్సాతిపి యాచయోగో. దానసంవిభాగరతోతి దానం దదన్తో సంవిభాగఞ్చ కరోన్తో దానసంవిభాగరతో నామ హోతి.

దస్సనకామో సీలవతన్తి దసపి యోజనాని వీసమ్పి తింసమ్పి యోజనసతమ్పి గన్త్వా సీలసమ్పన్నే దట్ఠుకామో హోతి పాటలిపుత్తకబ్రాహ్మణో వియ సద్ధాతిస్సమహారాజా వియ చ. పాటలిపుత్తస్స కిర నగరద్వారే సాలాయ నిసిన్నా ద్వే బ్రాహ్మణా కాళవల్లిమణ్డపవాసిమహానాగత్థేరస్స గుణకథం సుత్వా ‘‘అమ్హేహి తం భిక్ఖుం దట్ఠుం వట్టతీ’’తి ద్వేపి జనా నిక్ఖమింసు. ఏకో అన్తరామగ్గే కాలమకాసి. ఏకో సముద్దతీరం పత్వా నావాయ మహాతిత్థపట్టనే ఓరుయ్హ అనురాధపురం ఆగన్త్వా ‘‘కాళవల్లిమణ్డపో కుహి’’న్తి పుచ్ఛి. రోహణజనపదేతి. సో అనుపుబ్బేన థేరస్స వసనట్ఠానం పత్వా చూళనగరగామే ధురఘరే నివాసం గహేత్వా థేరస్స ఆహారం సమ్పాదేత్వా పాతోవ వుట్ఠాయ థేరస్స వసనట్ఠానం పుచ్ఛిత్వా గన్త్వా జనపరియన్తే ఠితో థేరం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సకిం తత్థేవ ఠితో వన్దిత్వా పున ఉపసఙ్కమిత్వా గోప్ఫకేసు దళ్హం గహేత్వా వన్దన్తో ‘‘ఉచ్చా, భన్తే, తుమ్హే’’తి ఆహ. థేరో చ నాతిఉచ్చో నాతిరస్సో పమాణయుత్తోవ, తేన నం పున ఆహ – ‘‘నాతిఉచ్చా తుమ్హే, తుమ్హాకం పన గుణా మేచకవణ్ణస్స సముద్దస్స మత్థకేన గన్త్వా సకలజమ్బుదీపతలం అజ్ఝోత్థరిత్వా గతా, అహమ్పి పాటలిపుత్తనగరద్వారే నిసిన్నో తుమ్హాకం గుణకథం అస్సోసి’’న్తి. సో థేరస్స భిక్ఖాహారం దత్వా అత్తనో తిచీవరం పటియాదేత్వా థేరస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా తస్సోవాదే పతిట్ఠాయ కతిపాహేనేవ అరహత్తం పాపుణి.

సద్ధాతిస్సమహారాజాపి, ‘‘భన్తే, మయ్హం వన్దితబ్బయుత్తకం ఏకం అయ్యం ఆచిక్ఖథా’’తి పుచ్ఛి. భిక్ఖూ ‘‘మఙ్గలవాసీ కుట్టతిస్సత్థేరో’’తి ఆహంసు. రాజా మహాపరివారేన పఞ్చయోజనమగ్గం అగమాసి. థేరో ‘‘కిం సద్దో ఏసో, ఆవుసో’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘం పుచ్ఛి. ‘‘రాజా, భన్తే, తుమ్హాకం దస్సనత్థాయ ఆగతో’’తి. థేరో చిన్తేసి – ‘‘కిం మయ్హం మహల్లకకాలే రాజగేహే కమ్మ’’న్తి దివాట్ఠానే మఞ్చే నిపజ్జిత్వా భూమియం లేఖం లిఖన్తో అచ్ఛి. రాజా ‘‘కహం థేరో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘దివాట్ఠానే’’తి సుత్వా తత్థ గచ్ఛన్తో థేరం భూమియం లేఖం లిఖన్తం దిస్వా ‘‘ఖీణాసవస్స నామ హత్థకుక్కుచ్చం నత్థి, నాయం ఖీణాసవో’’తి అవన్దిత్వావ నివత్తి. భిక్ఖుసఙ్ఘో థేరం ఆహ – ‘‘భన్తే, ఏవంవిధస్స సద్ధస్స పసన్నస్స రఞ్ఞో కస్మా విప్పటిసారం కరిత్థా’’తి. ‘‘ఆవుసో, రఞ్ఞో పసాదరక్ఖనం న తుమ్హాకం భారో, మహల్లకత్థేరస్స భారో’’తి వత్వా అపరభాగే అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘం ఆహ – ‘‘మయ్హం కూటాగారమ్హి అఞ్ఞమ్పి పల్లఙ్కం అత్థరథా’’తి. తస్మిం అత్థతే థేరో – ‘‘ఇదం కూటాగారం అన్తరే అప్పతిట్ఠహిత్వా రఞ్ఞా దిట్ఠకాలేయేవ భూమియం పతిట్ఠాతూ’’తి అధిట్ఠహిత్వా పరినిబ్బాయి. కూటాగారం పఞ్చయోజనమగ్గం ఆకాసేన అగమాసి. పఞ్చయోజనమగ్గే ధజం ధారేతుం సమత్థా రుక్ఖా ధజపగ్గహితావ అహేసుం. గచ్ఛాపి గుమ్బాపి సబ్బే కూటాగారాభిముఖా హుత్వా అట్ఠంసు.

రఞ్ఞోపి పణ్ణం పహిణింసు ‘‘థేరో పరినిబ్బుతో, కూటాగారం ఆకాసేన ఆగచ్ఛతీ’’తి. రాజా న సద్దహి. కూటాగారం ఆకాసేన గన్త్వా థూపారామం పదక్ఖిణం కత్వా సిలాచేతియట్ఠానం అగమాసి. చేతియం సహ వత్థునా ఉప్పతిత్వా కూటాగారమత్థకే అట్ఠాసి, సాధుకారసహస్సాని పవత్తింసు. తస్మిం ఖణే మహాబ్యగ్ఘత్థేరో నామ లోహపాసాదే సత్తమకూటాగారే నిసిన్నో భిక్ఖూనం వినయకమ్మం కరోన్తో తం సద్దం సుత్వా ‘‘కిం సద్దో ఏసో’’తి పటిపుచ్ఛి. భన్తే, మఙ్గలవాసీ కుట్టతిస్సత్థేరో పరినిబ్బుతో, కూటాగారం పఞ్చయోజనమగ్గం ఆకాసేన ఆగతం, తత్థ సో సాధుకారసద్దోతి. ఆవుసో, పుఞ్ఞవన్తే నిస్సాయ సక్కారం లభిస్సామాతి అన్తేవాసికే ఖమాపేత్వా ఆకాసేనేవ ఆగన్త్వా తం కూటాగారం పవిసిత్వా దుతియమఞ్చే నిసీదిత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయి. రాజా గన్ధపుప్ఫచుణ్ణాని ఆదాయ గన్త్వా ఆకాసే ఠితం కూటాగారం దిస్వా కూటాగారం పూజేసి. తస్మిం ఖణే కూటాగారం ఓతరిత్వా పథవియం పతిట్ఠితం. రాజా మహాసక్కారేన సరీరకిచ్చం కారేత్వా ధాతుయో గహేత్వా చేతియం అకాసి. ఏవరూపా సీలవన్తానం దస్సనకామా నామ హోన్తి.

సద్ధమ్మం సోతుమిచ్ఛతీతి తథాగతప్పవేదితం సద్ధమ్మం సోతుకామో హోతి పిణ్డపాతికత్థేరాదయో వియ. గఙ్గావనవాలిఅఙ్గణమ్హి కిర తింస భిక్ఖూ వస్సం ఉపగతా అన్వద్ధమాసం ఉపోసథదివసే చతుపచ్చయసన్తోసభావనారామమహాఅరియవంసఞ్చ (అ. ని. ౪.౨౮) కథేన్తి. ఏకో పిణ్డపాతికత్థేరో పచ్ఛాభాగేన ఆగన్త్వా పటిచ్ఛన్నట్ఠానే నిసీది. అథ నం ఏకో గోనసో జఙ్ఘపిణ్డిమంసం సణ్డాసేన గణ్హన్తో వియ డంసి. థేరో ఓలోకేన్తో గోనసం దిస్వా ‘‘అజ్జ ధమ్మస్సవనన్తరాయం న కరిస్సామీ’’తి గోనసం గహేత్వా థవికాయ పక్ఖిపిత్వా థవికాముఖం బన్ధిత్వా అవిదూరే ఠానే ఠపేత్వా ధమ్మం సుణన్తోవ నిసీది. అరుణుగ్గమనఞ్చ విసం విక్ఖమ్భేత్వా థేరస్స తిణ్ణం ఫలానం పాపుణనఞ్చ విసస్స దట్ఠట్ఠానేనేవ ఓతరిత్వా పథవిపవిసనఞ్చ ధమ్మకథికత్థేరస్స ధమ్మకథానిట్ఠాపనఞ్చ ఏకక్ఖణేయేవ అహోసి. తతో థేరో ఆహ – ‘‘ఆవుసో ఏకో మే చోరో గహితో’’తి థవికం ముఞ్చిత్వా గోనసం విస్సజ్జేసి. భిక్ఖూ దిస్వా ‘‘కాయ వేలాయ దట్ఠత్థ, భన్తే’’తి పుచ్ఛింసు. హియ్యో సాయన్హసమయే, ఆవుసోతి. కస్మా, భన్తే, ఏవం భారియం కమ్మం కరిత్థాతి. ఆవుసో, సచాహం దీఘజాతికేన దట్ఠోతి వదేయ్యం, నయిమం ఏత్తకం ఆనిసంసం లభేయ్యన్తి. ఇదం తావ పిణ్డపాతికత్థేరస్స వత్థు.

దీఘవాపియమ్పి ‘‘మహాజాతకభాణకత్థేరో గాథాసహస్సం మహావేస్సన్తరం కథేస్సతీ’’తి తిస్సమహాగామే తిస్సమహావిహారవాసీ ఏకో దహరో సుత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా ఏకాహేనేవ నవయోజనమగ్గం ఆగతో. తస్మింయేవ ఖణే థేరో ధమ్మకథం ఆరభి. దహరో దూరమగ్గాగమనేన సఞ్జాతకాయదరథత్తా పట్ఠానగాథాయ సద్ధిం అవసానగాథంయేవ వవత్థపేసి. తతో థేరస్స ‘‘ఇదమవోచా’’తి వత్వా ఉట్ఠాయ గమనకాలే ‘‘మయ్హం ఆగమనకమ్మం మోఘం జాత’’న్తి రోదమానో అట్ఠాసి. ఏకో మనుస్సో తం కథం సుత్వా గన్త్వా థేరస్స ఆరోచేసి, ‘‘భన్తే, ‘తుమ్హాకం ధమ్మకథం సోస్సామీ’తి ఏకో దహరభిక్ఖు తిస్సమహావిహారా ఆగతో, సో ‘కాయదరథభావేన మే ఆగమనం మోఘం జాత’న్తి రోదమానో ఠితో’’తి. గచ్ఛథ సఞ్ఞాపేథ నం ‘‘పున స్వే కథేస్సామా’’తి. సో పునదివసే థేరస్స ధమ్మకథం సుత్వా సోతాపత్తిఫలం పాపుణి.

అపరాపి ఉల్లకోలికణ్ణివాసికా ఏకా ఇత్థీ పుత్తకం పాయమానా ‘‘దీఘభాణకమహాఅభయత్థేరో నామ అరియవంసపటిపదం కథేతీ’’తి సుత్వా పఞ్చయోజనమగ్గం గన్త్వా దివాకథికత్థేరస్స నిసిన్నకాలేయేవ విహారం పవిసిత్వా భూమియం పుత్తం నిపజ్జాపేత్వా దివాకథికత్థేరస్స ఠితకావ ధమ్మం అస్సోసి. సరభాణకే థేరే ఉట్ఠితే దీఘభాణకమహాఅభయత్థేరో చతుపచ్చయసన్తోసభావనారామమహాఅరియవంసం ఆరభి. సా ఠితకావ పగ్గణ్హాతి. థేరో తయో ఏవ పచ్చయే కథేత్వా ఉట్ఠానాకారం అకాసి. సా ఉపాసికా ఆహ – ‘‘అయ్యో, ‘అరియవంసం కథేస్సామీ’తి సినిద్ధభోజనం భుఞ్జిత్వా మధురపానకం పివిత్వా యట్ఠిమధుకతేలాదీహి భేసజ్జం కత్వా కథేతుం యుత్తట్ఠానేయేవ ఉట్ఠహతీ’’తి. థేరో ‘‘సాధు, భగినీ’’తి వత్వా ఉపరి భావనారామం పట్ఠపేసి. అరుణుగ్గమనఞ్చ థేరస్స ‘‘ఇదమవోచా’’తి వచనఞ్చ ఉపాసికాయ సోతాపత్తిఫలుప్పత్తి చ ఏకక్ఖణేయేవ అహోసి.

అపరాపి కళమ్పరవాసికా ఇత్థీ అఙ్కేన పుత్తం ఆదాయ ‘‘ధమ్మం సోస్సామీ’’తి చిత్తలపబ్బతం గన్త్వా ఏకం రుక్ఖం నిస్సాయ దారకం నిపజ్జాపేత్వా సయం ఠితకావ ధమ్మం సుణాతి. రత్తిభాగసమనన్తరే ఏకో దీఘజాతికో తస్సా పస్సన్తియాయేవ సమీపే నిపన్నదారకం చతూహి దాఠాహి డంసిత్వా అగమాసి. సా చిన్తేసి – ‘‘సచాహం ‘పుత్తో మే సప్పేన దట్ఠో’తి వక్ఖామి, ధమ్మస్స అన్తరాయో భవిస్సతి. అనేకక్ఖత్తుం ఖో పన మే అయం సంసారవట్టే వట్టన్తియా పుత్తో అహోసి, ధమ్మమేవ చరిస్సామీ’’తి తియామరత్తిం ఠితకావ ధమ్మం పగ్గణ్హిత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ అరుణే ఉగ్గతే సచ్చకిరియాయ పుత్తస్స విసం నిమ్మథేత్వా పుత్తం గహేత్వా గతా. ఏవరూపా పుగ్గలా ధమ్మం సోతుకామా నామ హోన్తి.