౩. తతియపణ్ణాసకం
(౧౧) ౧. ఆసాదుప్పజహవగ్గవణ్ణనా
౧౧౯. తతియస్స పణ్ణాసకస్స పఠమే ఆసాతి తణ్హా. దుప్పజహాతి దుచ్చజా దున్నీహరా. లాభాసాయ దుప్పజహభావేన సత్తా దసపి వస్సాని వీసతిపి సట్ఠిపి వస్సాని ‘‘అజ్జ లభిస్సామ, స్వే లభిస్సామా’’తి రాజానం ఉపట్ఠహన్తి, కసికమ్మాదీని కరోన్తి, ఉభతోబ్యూళ్హం సఙ్గామం పక్ఖన్దన్తి, అజపథసఙ్కుపథాదయో పటిపజ్జన్తి, నావాయ మహాసముద్దం పవిసన్తి. జీవితాసాయ దుప్పజహత్తా సమ్పత్తే మరణకాలేపి వస్ససతజీవిం అత్తానం మఞ్ఞన్తి. సో కమ్మకమ్మనిమిత్తాదీని పస్సన్తోపి ‘‘దానం దేహి పూజం, కరోహీ’’తి అనుకమ్పకేహి వుచ్చమానో ‘‘నాహం మరిస్సామి, జీవిస్సామి’’చ్చేవ ఆసాయ కస్సచి వచనం న గణ్హాతి.
౧౨౦. దుతియే పుబ్బకారీతి పఠమం ఉపకారస్స కారకో. కతఞ్ఞూకతవేదీతి తేన కతం ఞత్వా పచ్ఛా కారకో. తేసు పుబ్బకారీ ‘‘ఇణం దేమీ’’తి సఞ్ఞం కరోతి, పచ్ఛా కారకో ‘‘ఇణం జీరాపేమీ’’తి సఞ్ఞం కరోతి.
౧౨౧. తతియే తిత్తో చ తప్పేతా చాతి పచ్చేకబుద్ధో చ తథాగతసావకో చ ఖీణాసవో తిత్తో నామ, తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో తిత్తో చ తప్పేతా చ.
౧౨౨. చతుత్థే దుత్తప్పయాతి దాయకేన దుత్తప్పయా తప్పేతుం న సుకరా. నిక్ఖిపతీతి నిదహతి న పరిభుఞ్జతి. విస్సజ్జేతీతి పరేసం దేతి.
౧౨౩. పఞ్చమే న విస్సజ్జేతీతి సబ్బంయేవ పరేసం న దేతి, అత్తనో పన యాపనమత్తం గహేత్వా అవసేసం దేతి.
౧౨౪. ఛట్ఠే సుభనిమిత్తన్తి ఇట్ఠారమ్మణం.
౧౨౫. సత్తమే పటిఘనిమిత్తన్తి అనిట్ఠనిమిత్తం.
౧౨౬. అట్ఠమే పరతో చ ఘోసోతి పరస్స సన్తికా అస్సద్ధమ్మసవనం.
౧౨౭. నవమే పరతో చ ఘోసోతి పరస్స సన్తికా సద్ధమ్మసవనం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.
ఆసాదుప్పజహవగ్గో పఠమో.
(౧౨) ౨. ఆయాచనవగ్గవణ్ణనా
౧౩౧. దుతియస్స పఠమే ఏవం సమ్మా ఆయాచమానో ఆయాచేయ్యాతి సద్ధో భిక్ఖు ఉట్ఠహిత్వా ‘‘యాదిసో సారిపుత్తత్థేరో పఞ్ఞాయ, అహమ్పి తాదిసో హోమి. యాదిసో మహామోగ్గల్లానత్థేరో ఇద్ధియా, అహమ్పి తాదిసో హోమీ’’తి ఏవం ఆయాచన్తో పిహేన్తో పత్థేన్తో యం అత్థి, తస్సేవ పత్థితత్తా సమ్మా పత్థేయ్య నామ. ఇతో ఉత్తరి పత్థేన్తో మిచ్ఛా పత్థేయ్య. ఏవరూపా హి పత్థనా యం నత్థి, తస్స పత్థితత్తా మిచ్ఛాపత్థనా నామ హోతి. కిం కారణా? ఏసా, భిక్ఖవే, తులా ఏతం పమాణన్తి యథా హి సువణ్ణం వా హిరఞ్ఞం వా తులేన్తస్స తులా ఇచ్ఛితబ్బా, ధఞ్ఞం మినన్తస్స మానన్తి తులనే తులా, మిననే చ మానం పమాణం హోతి, ఏవమేవ మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఏసా తులా ఏతం పమాణం యదిదం సారిపుత్తమోగ్గల్లానా. తే గహేత్వా ‘‘అహమ్పి ఞాణేన వా ఇద్ధియా వా ఏతమ్పమాణో హోమీ’’తి అత్తానం తులేతుం వా పమాణేతుం వా సక్కా, న ఇతో అఞ్ఞథా.
౧౩౨. దుతియాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇదం పనేత్థ విసేసమత్తం – ఖేమా చ భిక్ఖునీ ఉప్పలవణ్ణా చాతి ఏతాసు హి ఖేమా పఞ్ఞాయ అగ్గా, ఉప్పలవణ్ణా ఇద్ధియా. తస్మా ‘‘పఞ్ఞాయ వా ఇద్ధియా వా ఏతాదిసీ హోమీ’’తి సమ్మా ఆయాచమానా ఆయాచేయ్య. తథా చిత్తో గహపతి పఞ్ఞాయ అగ్గో, హత్థకో రాజకుమారో మహిద్ధికతాయ. తస్మా ‘‘పఞ్ఞాయ వా ఇద్ధియా వా ఏదిసో హోమీ’’తి సమ్మా ఆయాచమానో ఆయాచేయ్య. ఖుజ్జుత్తరాపి మహాపఞ్ఞతాయ అగ్గా, నన్దమాతా మహిద్ధికతాయ. తస్మా ‘‘పఞ్ఞాయ వా ఇద్ధియా వా ఏతాదిసీ హోమీ’’తి సమ్మా ఆయాచమానా ఆయాచేయ్య.
౧౩౫. పఞ్చమే ఖతన్తి గుణానం ఖతత్తా ఖతం. ఉపహతన్తి గుణానం ఉపహతత్తా ఉపహతం, ఛిన్నగుణం నట్ఠగుణన్తి అత్థో. అత్తానం పరిహరతీతి నిగ్గుణం అత్తానం జగ్గతి గోపాయతి. సావజ్జోతి సదోసో. సానువజ్జోతి సఉపవాదో. పసవతీతి పటిలభతి. అననువిచ్చాతి అజానిత్వా అవినిచ్ఛినిత్వా. అపరియోగాహేత్వాతి అననుపవిసిత్వా. అవణ్ణారహస్సాతి అవణ్ణయుత్తస్స మిచ్ఛాపటిపన్నస్స తిత్థియస్స వా తిత్థియసావకస్స వా. వణ్ణం భాసతీతి ‘‘సుప్పటిపన్నో ఏస సమ్మాపటిపన్నో’’తి గుణం కథేతి. వణ్ణారహస్సాతి బుద్ధాదీసు అఞ్ఞతరస్స సమ్మాపటిపన్నస్స. అవణ్ణం భాసతీతి ‘‘దుప్పటిపన్నో ఏస మిచ్ఛాపటిపన్నో’’తి అగుణం కథేతి. అవణ్ణారహస్స అవణ్ణం భాసతీతి ఇధేకచ్చో పుగ్గలో దుప్పటిపన్నానం మిచ్ఛాపటిపన్నానం తిత్థియానం తిత్థియసావకానం ‘‘ఇతిపి దుప్పటిపన్నా ఇతిపి మిచ్ఛాపటిపన్నా’’తి అవణ్ణం భాసతి. వణ్ణారహస్స వణ్ణం భాసతీతి సుప్పటిపన్నానం సమ్మాపటిపన్నానం బుద్ధానం బుద్ధసావకానం ‘‘ఇతిపి సుప్పటిపన్నా ఇతిపి సమ్మాపటిపన్నా’’తి వణ్ణం భాసతి.
౧౩౬. ఛట్ఠే అప్పసాదనీయే ఠానేతి అప్పసాదకారణే. పసాదం ఉపదంసేతీతి దుప్పటిపదాయ మిచ్ఛాపటిపదాయ ‘‘అయం సుప్పటిపదా సమ్మాపటిపదా’’తి పసాదం జనేతి. పసాదనీయే ఠానే అప్పసాదన్తి సుప్పటిపదాయ సమ్మాపటిపదాయ ‘‘అయం దుప్పటిపదా మిచ్ఛాపటిపదా’’తి అప్పసాదం జనేతీతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.
౧౩౭. సత్తమే ద్వీసూతి ద్వీసు ఓకాసేసు ద్వీసు కారణేసు. మిచ్ఛాపటిపజ్జమానోతి మిచ్ఛాపటిపత్తిం పటిపజ్జమానో. మాతరి చ పితరి చాతి మిత్తవిన్దకో వియ మాతరి, అజాతసత్తు వియ పితరి. సుక్కపక్ఖో వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.
౧౩౮. అట్ఠమే తథాగతే చ తథాగతసావకే చాతి దేవదత్తో వియ తథాగతే, కోకాలికో వియ చ తథాగతసావకే. సుక్కపక్ఖే ఆనన్దత్థేరో వియ తథాగతే, నన్దగోపాలకసేట్ఠిపుత్తో వియ చ తథాగతసావకే.
౧౩౯. నవమే సచిత్తవోదానన్తి సకచిత్తస్స వోదానం, అట్ఠన్నం సమాపత్తీనం ఏతం నామం. న చ కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతీతి లోకే చ రూపాదీసు ధమ్మేసు కిఞ్చి ఏకం ధమ్మమ్పి న గణ్హాతి న పరామసతి. ఏవమేత్థ అనుపాదానం నామ దుతియో ధమ్మో హోతి. దసమేకాదసమాని ఉత్తానత్థానేవాతి.
ఆయాచనవగ్గో దుతియో.
(౧౩) ౩. దానవగ్గవణ్ణనా
౧౪౨. తతియస్స పఠమే దానానీతి దియ్యనకవసేన దానాని, దేయ్యధమ్మస్సేతం నామం. సవత్థుకా వా చేతనా దానం, సమ్పత్తిపరిచ్చాగస్సేతం నామం. ఆమిసదానన్తి చత్తారో పచ్చయా దియ్యనకవసేన ఆమిసదానం నామ. ధమ్మదానన్తి ఇధేకచ్చో అమతపత్తిపటిపదం కథేత్వా దేతి, ఇదం ధమ్మదానం నామ.
౧౪౩. దుతియే చత్తారో పచ్చయా యజనకవసేన యాగో నామ ధమ్మోపి యజనకవసేన యాగోతి వేదితబ్బో.
౧౪౪. తతియే ఆమిసస్స చజనం ఆమిసచాగో, ధమ్మస్స చజనం ధమ్మచాగో. చతుత్థే ఉపసగ్గమత్తం విసేసో.
౧౪౬. పఞ్చమే చతున్నం పచ్చయానం భుఞ్జనం ఆమిసభోగో, ధమ్మస్స భుఞ్జనం ధమ్మభోగో. ఛట్ఠే ఉపసగ్గమత్తం విసేసో.
౧౪౮. సత్తమే చతున్నం పచ్చయానం సంవిభజనం ఆమిససంవిభాగో, ధమ్మస్స సంవిభజనం ధమ్మసంవిభాగో.
౧౪౯. అట్ఠమే చతూహి పచ్చయేహి సఙ్గహో ఆమిససఙ్గహో, ధమ్మేన సఙ్గహో ధమ్మసఙ్గహో.
౧౫౦. నవమే చతూహి పచ్చయేహి అనుగ్గణ్హనం ఆమిసానుగ్గహో, ధమ్మేన అనుగ్గణ్హనం ధమ్మానుగ్గహో.
౧౫౧. దసమే చతూహి పచ్చయేహి అనుకమ్పనం ఆమిసానుకమ్పా, ధమ్మేన అనుకమ్పనం ధమ్మానుకమ్పాతి.
దానవగ్గో తతియో.
(౧౪) ౪. సన్థారవగ్గవణ్ణనా
౧౫౨. చతుత్థస్స పఠమే చతూహి పచ్చయేహి అత్తనో చ పరస్స చ అన్తరపటిచ్ఛాదనవసేన సన్థరణం ఆమిససన్థారో, ధమ్మేన సన్థరణం ధమ్మసన్థారో. దుతియే ఉపసగ్గమత్తం విసేసో.
౧౫౪. తతియే వుత్తప్పకారస్స ఆమిసస్స ఏసనా ఆమిసేసనా, ధమ్మస్స ఏసనా ధమ్మేసనా. చతుత్థే ఉపసగ్గమత్తమేవ విసేసో.
౧౫౬. పఞ్చమే మత్థకప్పత్తా ఆమిసపరియేసనా ఆమిసపరియేట్ఠి, మత్థకప్పత్తావ ధమ్మపరియేసనా ధమ్మపరియేట్ఠీతి వుత్తా.
౧౫౭. ఛట్ఠే ఆమిసేన పూజనం ఆమిసపూజా, ధమ్మేన పూజనం ధమ్మపూజా.
౧౫౮. సత్తమే ఆతిథేయ్యానీతి ఆగన్తుకదానాని. అతిథేయ్యానీతిపి పాఠో.
౧౫౯. అట్ఠమే ఆమిసం ఇజ్ఝనకసమిజ్ఝనకవసేన ఆమిసిద్ధి, ధమ్మోపి ఇజ్ఝనకసమిజ్ఝనకవసేన ధమ్మిద్ధి.
౧౬౦. నవమే ఆమిసేన వడ్ఢనం ఆమిసవుద్ధి, ధమ్మేన వడ్ఢనం ధమ్మవుద్ధి.
౧౬౧. దసమే రతికరణట్ఠేన ఆమిసం ఆమిసరతనం, ధమ్మో ధమ్మరతనం.
౧౬౨. ఏకాదసమే ఆమిసస్స చిననం వడ్ఢనం ఆమిససన్నిచయో, ధమ్మస్స చిననం వడ్ఢనం ధమ్మసన్నిచయో.
౧౬౩. ద్వాదసమే ఆమిసస్స విపులభావో ఆమిసవేపుల్లం, ధమ్మస్స విపులభావో ధమ్మవేపుల్లన్తి.
సన్థారవగ్గో చతుత్థో.
(౧౫) ౫. సమాపత్తివగ్గవణ్ణనా
౧౬౪. పఞ్చమస్స పఠమే సమాపత్తికుసలతాతి ఆహారసప్పాయం ఉతుసప్పాయం పరిగ్గణ్హిత్వా సమాపత్తిసమాపజ్జనే ఛేకతా. సమాపత్తివుట్ఠానకుసలతాతి యథాపరిచ్ఛేదేన గతే కాలే వియత్తో హుత్వా ఉట్ఠహన్తో వుట్ఠానకుసలో నామ హోతి, ఏవం కుసలతా.
౧౬౫. దుతియే అజ్జవన్తి ఉజుభావో. మద్దవన్తి ముదుభావో.
౧౬౬. తతియే ఖన్తీతి అధివాసనఖన్తి. సోరచ్చన్తి సుసీల్యభావేన సురతభావో.
౧౬౭. చతుత్థే సాఖల్యన్తి సణ్హవాచావసేన సమ్మోదమానభావో. పటిసన్థారోతి ఆమిసేన వా ధమ్మేన వా పటిసన్థరణం.
౧౬౮. పఞ్చమే అవిహింసాతి కరుణాపుబ్బభాగో. సోచేయ్యన్తి సీలవసేన సుచిభావో. ఛట్ఠసత్తమాని ఉత్తానత్థానేవ.
౧౭౧. అట్ఠమే పటిసఙ్ఖానబలన్తి పచ్చవేక్ఖణబలం.
౧౭౨. నవమే ముట్ఠస్సచ్చే అకమ్పనేన సతియేవ సతిబలం. ఉద్ధచ్చే అకమ్పనేన సమాధియేవ సమాధిబలం.
౧౭౩. దసమే సమథోతి చిత్తేకగ్గతా. విపస్సనాతి సఙ్ఖారపరిగ్గాహకఞ్ఞాణం.
౧౭౪. ఏకాదసమే సీలవిపత్తీతి దుస్సీల్యం. దిట్ఠివిపత్తీతి మిచ్ఛాదిట్ఠి.
౧౭౫. ద్వాదసమే సీలసమ్పదాతి పరిపుణ్ణసీలతా. దిట్ఠిసమ్పదాతి సమ్మాదిట్ఠికభావో. తేన కమ్మస్సకతసమ్మాదిట్ఠి, ఝానసమ్మాదిట్ఠి, విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి, మగ్గసమ్మాదిట్ఠి, ఫలసమ్మాదిట్ఠీతి సబ్బాపి పఞ్చవిధా సమ్మాదిట్ఠి సఙ్గహితా హోతి.
౧౭౬. తేరసమే సీలవిసుద్ధీతి విసుద్ధిసమ్పాపకం సీలం. దిట్ఠివిసుద్ధీతి విసుద్ధిసమ్పాపికా చతుమగ్గసమ్మాదిట్ఠి, పఞ్చవిధాపి వా సమ్మాదిట్ఠి.
౧౭౭. చుద్దసమే దిట్ఠివిసుద్ధీతి విసుద్ధిసమ్పాపికా సమ్మాదిట్ఠియేవ. యథాదిట్ఠిస్స చ పధానన్తి హేట్ఠిమమగ్గసమ్పయుత్తం వీరియం. తఞ్హి తస్సా దిట్ఠియా అనురూపత్తా ‘‘యథాదిట్ఠిస్స చ పధాన’’న్తి వుత్తం.
౧౭౮. పన్నరసమే అసన్తుట్ఠితా చ కుసలేసు ధమ్మేసూతి అఞ్ఞత్ర అరహత్తమగ్గా కుసలేసు ధమ్మేసు అసన్తుట్ఠిభావో.
౧౭౯. సోళసమే ముట్ఠస్సచ్చన్తి ముట్ఠస్సతిభావో. అసమ్పజఞ్ఞన్తి అఞ్ఞాణభావో.
౧౮౦. సత్తరసమే అపిలాపనలక్ఖణా సతి. సమ్మా పజాననలక్ఖణం సమ్పజఞ్ఞన్తి.
సమాపత్తివగ్గో పఞ్చమో. తతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.