౭. గోపాలసుత్తవణ్ణనా

౧౭. సత్తమే తిస్సో కథా ఏకనాళికా చతురస్సా నిసిన్నవత్తికాతి. తత్థ పాళిం వత్వా ఏకేకస్స పదస్స అత్థకథనం ఏకనాళికా నామ. అపణ్డితగోపాలకం దస్సేత్వా, అపణ్డితభిక్ఖుం దస్సేత్వా, పణ్డితగోపాలకం దస్సేత్వా, పణ్డితభిక్ఖుం దస్సేత్వాతి చతుక్కం బన్ధిత్వా కథనం చతురస్సా నామ. అపణ్డితగోపాలకం దస్సేత్వా పరియోసానగమనం, అపణ్డితభిక్ఖుం దస్సేత్వా పరియోసానగమనం, పణ్డితగోపాలకం దస్సేత్వా పరియోసానగమనం, పణ్డితభిక్ఖుం దస్సేత్వా పరియోసానగమనన్తి అయం నిసిన్నవత్తికా నామ. అయం ఇధ సబ్బాచరియానం ఆచిణ్ణా.

ఏకాదసహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహీతి ఏకాదసహి అగుణకోట్ఠాసేహి. గోగణన్తి గోమణ్డలం. పరిహరితున్తి పరిగ్గహేత్వా విచరితుం. ఫాతిం కాతున్తి వడ్ఢిం ఆపాదేతుం. ఇధాతి ఇమస్మిం లోకే. న రూపఞ్ఞూ హోతీతి గణనతో వా వణ్ణతో వా రూపం న జానాతి. గణనతో న జానాతి నామ అత్తనో గున్నం సతం వా సహస్సం వాతి సఙ్ఖ్యం న జానాతి, సో గావీసు హటాసు వా పలాతాసు వా గోగణం గణేత్వా ‘‘అజ్జ ఏత్తకా న దిస్సన్తీ’’తి ద్వే తీణి గామన్తరాని వా అటవిం వా విచరన్తో న పరియేసతి. అఞ్ఞేసం గావీసు అత్తనో గోగణం పవిట్ఠాసుపి గోగణం గణేత్వా ‘‘ఇమా ఏత్తికా గావో న అమ్హాక’’న్తి యట్ఠియా పోథేత్వా న నీహరతి. తస్స నట్ఠా గావియో నట్ఠావ హోన్తి. పరగావియో గహేత్వా చరతి. గోసామికా దిస్వా ‘‘అయం ఏత్తకం కాలం అమ్హాకం ధేనూ దుహీ’’తి తజ్జేత్వా అత్తనో గావియో గహేత్వా గచ్ఛన్తి. తస్స గోగణోపి పరిహాయతి, పఞ్చ గోరసపరిభోగతోపి పరిబాహిరో హోతి. వణ్ణతో న జానాతి నామ ‘‘ఏత్తికా గావీ సేతా, ఏత్తికా రత్తా, ఏత్తికా కాళా, ఏత్తికా ఓదాతా, ఏత్తికా కబరా, ఏత్తికా నీలా’’తి న జానాతి. సో గావీసు హటాసు వా పలాతాసు వా…పే… పఞ్చగోరసపరిభోగతోపి పరిబాహిరో హోతి.

న లక్ఖణకుసలోతి గావీనం సరీరే కతం ధనుసత్తిసూలాదిభేదం లక్ఖణం న జానాతి. సో గావీసు హటాసు వా పలాతాసు వా ‘‘అజ్జ అసుకలక్ఖణా అసుకలక్ఖణా చ గావో న దిస్సన్తీ’’తి…పే… పఞ్చగోరసపరిభోగతోపి పరిబాహిరో హోతి.

న ఆసాటికం హారేతాతి గున్నం ఖాణుకణ్టకాదీహి పహటట్ఠానేసు వణో హోతి. తత్థ నీలమక్ఖికా అణ్డకాని ఠపేన్తి, తేసం ఆసాటికాతి నామం. తాని దణ్డకేన అపనేత్వా భేసజ్జం దాతబ్బం హోతి, బాలో గోపాలకో తథా న కరోతి. తేన వుత్తం – ‘‘న ఆసాటికం హారేతా హోతీ’’తి. తస్స గున్నం వణా వడ్ఢన్తి, గమ్భీరా హోన్తి, పాణకా కుచ్ఛిం పవిసన్తి, గావో గేలఞ్ఞాభిభూతా నేవ యావదత్థం తిణం ఖాదితుం న పానీయం పాతుం సక్కోన్తి. తత్థ గున్నం ఖీరం ఛిజ్జతి, గోణానం జవో హాయతి, ఉభయేసమ్పి జీవితన్తరాయో హోతి. ఏవమస్స గోగణోపి పరిహాయతి…పే… పఞ్చగోరసతోపి పరిబాహిరో హోతి.

న వణం పటిచ్ఛాదేతా హోతీతి గున్నం వుత్తనయేనేవ సఞ్జాతో వణో భేసజ్జం దత్వా వాకేన వా చీరకేన వా బన్ధిత్వా పటిచ్ఛాదేతబ్బో హోతి. బాలగోపాలకో తం న కరోతి. అథస్స గున్నం వణేహి యూసా పగ్ఘరన్తి, తా అఞ్ఞమఞ్ఞం నిఘంసన్తి. తేన అఞ్ఞేసమ్పి వణా జాయన్తి. ఏవం గావో గేలఞ్ఞాభిభూతా నేవ యావదత్థం తిణాని ఖాదితుం…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న ధూమం కత్తా హోతీతి అన్తోవస్సే డంసమకసాదీనం ఉస్సన్నకాలే గోగణే వజం పవిట్ఠే తత్థ తత్థ ధూమో కాతబ్బో హోతి. అపణ్డితగోపాలకో తం న కరోతి, గోగణో సబ్బరత్తిం డంసాదీహి ఉపద్దుతో నిద్దం అలభిత్వా పునదివసే అరఞ్ఞే తత్థ తత్థ రుక్ఖమూలాదీసు నిపజ్జిత్వా నిద్దాయతి. నేవ యావదత్థం తిణాని ఖాదితుం…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న తిత్థం జానాతీతి తిత్థమ్పి సమన్తి వా విసమన్తి వా సగాహన్తి వా నిగ్గాహన్తి వా న జానాతి. సో అతిత్థేన గావియో ఓతారేతి. తాసం విసమతిత్థే పాసాణాదీని అక్కమన్తీనం పాదా భిజ్జన్తి. సగాహం గమ్భీరం తిత్థం ఓతిణ్ణే కుమ్భీలాదయో గావో గణ్హన్తి, ‘‘అజ్జ ఏత్తికా గావో నట్ఠా, అజ్జ ఏత్తికా’’తి వత్తబ్బతం ఆపజ్జన్తి. ఏవమస్స గో గణోపి పరిహాయతి…పే… పఞ్చగోరసతోపి పరిబాహిరో హోతి.

న పీతం జానాతీతి పీతమ్పి అపీతమ్పి న జానాతి. గోపాలకేన హి ‘‘ఇమాయ గావియా పీతం, ఇమాయ న పీతం, ఇమాయ పానీయతిత్థే ఓకాసో లద్ధో, ఇమాయ న లద్ధో’’తి ఏవం పీతాపీతం జానితబ్బం హోతి. అయం పన దివసభాగే అరఞ్ఞే గోగణం రక్ఖిత్వా ‘‘పానీయం పాయేస్సామీ’’తి నదిం వా తళాకం వా ఓగాహేత్వా గచ్ఛతి. తత్థ మహాఉసభా చ అనుసభా చ బలవగావియో చ దుబ్బలాని చేవ మహల్లకాని చ గోరూపాని సిఙ్గేహి వా ఫాసుకాహి వా పహరిత్వా అత్తనో ఓకాసం కత్వా ఊరుప్పమాణం ఉదకం పవిసిత్వా యథాకామం పివన్తి. అవసేసా ఓకాసం అలభమానా తీరే ఠత్వా కలలమిస్సకం ఉదకం పివన్తి వా అపీతా ఏవ వా హోన్తి. అథ సో గోపాలకో పిట్ఠియం పహరిత్వా పున అరఞ్ఞం పవేసేతి. తత్థ అపీతా గావియో పిపాసాయ సుస్సమానా యావదత్థం తిణాని ఖాదితుం న సక్కోన్తి. తత్థ గున్నం ఖీరం ఛిజ్జతి. గోణానం జవో హాయతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న వీథిం జానాతీతి ‘‘అయం మగ్గో సమో ఖేమో, అయం విసమో సాసఙ్కో సప్పటిభయో’’తి న జానాతి. సో సమం ఖేమం మగ్గం వజ్జేత్వా గోగణం ఇతరమగ్గం పటిపాదేతి. తత్థ గావో సీహబ్యగ్ఘాదీనం గన్ధేన చోరపరిస్సయేన చ అభిభూతా భన్తమిగసప్పటిభాగా గీవం ఉక్ఖిపిత్వా తిట్ఠన్తి, నేవ యావదత్థం తిణాని ఖాదన్తి, న పానీయం పివన్తి. తత్థ గున్నం ఖీరం ఛిజ్జతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న గోచరకుసలో హోతీతి గోపాలకేన హి గోచరకుసలేన భవితబ్బం, పఞ్చాహికచారో వా సత్తాహికచారో వా జానితబ్బో. ఏకదిసాయ గోగణం చారేత్వా పునదివసే తత్థ న చారేతబ్బో. మహతా హి గోగణేన చిణ్ణట్ఠానం భేరితలం వియ సుద్ధం హోతి నిత్తిణం, ఉదకమ్పి ఆలులీయతి. తస్మా పఞ్చమే వా సత్తమే వా దివసే పున తత్థ చారేతుం వట్టతి. ఏత్తకేన హి తిణమ్పి పటివిరుహతి, ఉదకమ్పి పసీదతి, అయం పన ఇమం పఞ్చాహికచారం వా సత్తాహికచారం వా న జానాతి, దివసే దివసే రక్ఖితట్ఠానేయేవ రక్ఖతి. అథస్స గోగణో హరితతిణం న లభతి, సుక్ఖతిణం ఖాదన్తో కలలమిస్సకం ఉదకం పివతి. తత్థ గున్నం ఖీరం ఛిజ్జతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

అనవసేసదోహీ చ హోతీతి పణ్డితగోపాలకేన హి యావ వచ్ఛకస్స మంసలోహితం సణ్ఠాతి, తావ ఏకం ద్వే థనే ఠపేత్వా సావసేసదోహినా భవితబ్బం. అయం వచ్ఛకస్స కిఞ్చి అనవసేసేత్వా దుహతి. ఖీరపకో వచ్ఛో ఖీరపిపాసాయ సుస్సతి, సణ్ఠాతుం అసక్కోన్తో కమ్పమానో మాతు పురతో పతిత్వా కాలం కరోన్తి. మాతా పుత్తకం దిస్వా, ‘‘మయ్హం పుత్తకో అత్తనో మాతుఖీరం పాతుం న లభతీ’’తి పుత్తసోకేన నేవ యావదత్థం తిణాని ఖాదితుం న పానీయం పాతుం సక్కోతి, థనేసు ఖీరం ఛిజ్జతి. ఏవమస్స గోగణోపి పరిహాయతి…పే… పఞ్చగోరసతోపి పరిబాహిరో హోతి.

గున్నం పితిట్ఠానం కరోన్తీతి గోపితరో. గావో పరిణాయన్తి యథారుచిం గహేత్వా గచ్ఛన్తీతి గోపరిణాయకా. తే న అతిరేకపూజాయాతి పణ్డితో హి గోపాలకో ఏవరూపే ఉసభే అతిరేకపూజాయ పూజేతి, పణీతం గోభత్తం దేతి, గన్ధపఞ్చఙ్గులికేహి మణ్డేతి, మాలం పిళన్ధేతి, సిఙ్గేసు సువణ్ణరజతకోసకే చ ధారేతి, రత్తిం దీపం జాలేత్వా చేలవితానస్స హేట్ఠా సయాపేతి. అయం పన తతో ఏకసక్కారమ్పి న కరోతి. ఉసభా అతిరేకపూజం అలభమానా గోగణం న రక్ఖన్తి, పరిస్సయం న వారేన్తి. ఏవమస్స గోగణోపి పరిహాయతి…పే… పఞ్చగోరసతోపి పరిబాహిరో హోతి.

ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. న రూపఞ్ఞూ హోతీతి ‘‘చత్తారి మహాభూతాని చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయరూప’’న్తి ఏవం వుత్తం రూపం ద్వీహాకారేహి న జానాతి గణనతో వా సముట్ఠానతో వా. గణనతో న జానాతి నామ – ‘‘చక్ఖాయతనం సోతాయతనం ఘానాయతనం జివ్హాకాయరూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బాయతనం, ఇత్థిన్ద్రియం పురిసిన్ద్రియం జీవితిన్ద్రియం కాయవిఞ్ఞత్తి వచీవిఞ్ఞత్తి ఆకాసధాతు ఆపోధాతు రూపస్స లహుతా, ముదుతా, కమ్మఞ్ఞతా, ఉపచయో, సన్తతి, జరతా, రూపస్స అనిచ్చతా, కబళీకారో ఆహారో’’తి (ధ. స. ౬౫౭-౬౬౫) ఏవం పాళియా ఆగతా పఞ్చవీసతి రూపకోట్ఠాసాతి న జానాతి. సేయ్యథాపి సో గోపాలకో గణనతో గున్నం రూపం న జానాతి, తథూపమో అయం భిక్ఖు. సో గణనతో రూపం అజానన్తో రూపం పరిగ్గహేత్వా అరూపం వవత్థపేత్వా రూపారూపం పరిగ్గహేత్వా పచ్చయం సల్లక్ఖేత్వా లక్ఖణం ఆరోపేత్వా కమ్మట్ఠానం మత్థకం పాపేతుం న సక్కోతి. సో యథా తస్స గోపాలకస్స గోగణో న వడ్ఢతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే సీలసమాధివిపస్సనామగ్గఫలనిబ్బానేహి న వడ్ఢతి. యథా చ సో గోపాలకో పఞ్చహి గోరసేహి పరిబాహిరో హోతి, ఏవమేవాయం అసేఖేన సీలక్ఖన్ధేన అసేఖేన సమాధిపఞ్ఞావిముత్తి విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేనాతి పఞ్చహి ధమ్మక్ఖన్ధేహి పరిబాహిరో హోతి.

సముట్ఠానతో న జానాతి నామ – ‘‘ఏత్తకం రూపం ఏకసముట్ఠానం, ఏత్తకం ద్విసముట్ఠానం, ఏత్తకం తిసముట్ఠానం, ఏత్తకం చతుసముట్ఠానం, ఏత్తకం నకుతోచి సముట్ఠాతీ’’తి న జానాతి. సేయ్యథాపి సో గోపాలకో వణ్ణతో గున్నం రూపం న జానాతి, తథూపమో అయం భిక్ఖు. సో సముట్ఠానతో రూపం అజానన్తో రూపం పరిగ్గహేత్వా…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న లక్ఖణకుసలో హోతీతి ‘‘కమ్మలక్ఖణో బాలో, కమ్మలక్ఖణో పణ్డితో’’తి ఏవం వుత్తం కుసలాకుసలకమ్మం పణ్డితబాలలక్ఖణన్తి న జానాతి. సో ఏవం అజానన్తో బాలే వజ్జేత్వా పణ్డితే న సేవతి. బాలే వజ్జేత్వా పణ్డితే అసేవన్తో కప్పియాకప్పియం కుసలాకుసలం సావజ్జానవజ్జం గరుకలహుకం సతేకిచ్ఛాతేకిచ్ఛం కారణాకారణం న జానాతి. తం అజానన్తో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి. సో యథా తస్స గోపాలకస్స గోగణో న వడ్ఢతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే యథావుత్తేహి సీలాదీహి న వడ్ఢతి. సో గోపాలకో వియ చ పఞ్చహి గోరసేహి, పఞ్చహి ధమ్మక్ఖన్ధేహి పరిబాహిరో హోతి.

న ఆసాటికం హారేతా హోతీతి ‘‘ఉప్పన్నం కామవితక్క’’న్తి ఏవం వుత్తే కామవితక్కాదయో న వినోదేతి. సో ఇమం అకుసలవితక్కం ఆసాటికం అహారేత్వా వితక్కవసికో హుత్వా విచరన్తో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి. సో యథా తస్స గోపాలకస్స…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న వణం పటిచ్ఛాదేతా హోతీతి ‘‘చక్ఖునా రూపం దిస్వా నిమిత్తగ్గాహీ హోతీ’’తిఆదినా నయేన సబ్బారమ్మణేసు నిమిత్తం గణ్హన్తో యథా సో గోపాలకో వణం న పటిచ్ఛాదేతి, ఏవం సంవరం న సమ్పాదేతి. సో వివటద్వారో విచరన్తో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న ధూమం కత్తా హోతీతి సో గోపాలకో ధూమం వియ ధమ్మదేసనాధూమం న కరోతి, ధమ్మకథం వా సరభఞ్ఞం వా ఉపనిసిన్నకకథం వా అనుమోదనం వా న కరోతి, తతో నం మనుస్సా ‘‘బహుస్సుతో గుణవా’’తి న జానన్తి. తే గుణాగుణం అజానన్తో చతూహి పచ్చయేహి సఙ్గహం న కరోన్తి. సో పచ్చయేహి కిలమమానో బుద్ధవచనం సజ్ఝాయం కాతుం వత్తపటివత్తం పూరేతుం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న తిత్థం జానాతీతి తిత్థభూతే బహుస్సుతభిక్ఖూ న ఉపసఙ్కమతి. అనుపసఙ్కమన్తో ‘‘ఇదం, భన్తే, బ్యఞ్జనం కథం రోపేతబ్బం? ఇమస్స భాసితస్స కో అత్థో? ఇమస్మిం ఠానే పాళి కిం వదతి? ఇమస్మిం ఠానే అత్థో కిం దీపేతీ’’తి ఏవం న పరిపుచ్ఛతి న పరిపఞ్హతి, న జానాపేతీతి అత్థో. తస్స తే ఏవం అపరిపుచ్ఛితా అవివటఞ్చేవ న వివరన్తి, భాజేత్వా న దస్సేన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ న ఉత్తానిం కరోన్తి, అపాకటం న పాకటం కరోన్తి. అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసూతి అనేకవిధాసు కఙ్ఖాసు ఏకకఙ్ఖమ్పి న పటివినోదేన్తి. కఙ్ఖాయేవ హి కఙ్ఖాఠానియా ధమ్మా నామ. తత్థ ఏకం కఙ్ఖమ్పి న నీహరన్తీతి అత్థో. సో ఏవం బహుస్సుతతిత్థం అనుపసఙ్కమిత్వా సకఙ్ఖో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి. యథా వా సో గోపాలకో తిత్థం న జానాతి, ఏవం అయమ్పి భిక్ఖు ధమ్మతిత్థం న జానాతి. అజానన్తో అవిసయే పఞ్హం పుచ్ఛతి, ఆభిధమ్మికం ఉపసఙ్కమిత్వా కప్పియాకప్పియం పుచ్ఛతి, వినయధరం ఉపసఙ్కమిత్వా రూపారూపపరిచ్ఛేదం పుచ్ఛతి. తే అవిసయే పుట్ఠా కథేతుం న సక్కోన్తి. సో అత్తనా సకఙ్ఖో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న పీతం జానాతీతి యథా సో గోపాలకో పీతాపీతం న జానాతి, ఏవం ధమ్మూపసఞ్హితం పామోజ్జం న జానాతి న లభతి. సవనమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థుం నిస్సాయ ఆనిసంసం న విన్దతి, ధమ్మస్సవనగ్గం గన్త్వా సక్కచ్చం న సుణాతి, నిసిన్నో నిద్దాయతి, కథం కథేతి, అఞ్ఞవిహితకో హోతి. సో సక్కచ్చం ధమ్మం అస్సుణన్తో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న వీథిం జానాతీతి సో గోపాలకో మగ్గామగ్గం వియ ‘‘అయం లోకియో, అయం లోకుత్తరో’’తి అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం యథాభూతం నప్పజానాతి. అజానన్తో లోకియమగ్గే అభినివిసిత్వా లోకుత్తరం నిబ్బత్తేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

న గోచరకుసలో హోతీతి సో గోపాలకో పఞ్చాహికసత్తాహికచారే వియ చత్తారో సతిపట్ఠానే ‘‘ఇమే లోకియా, ఇమే లోకుత్తరా’’తి యథాభూతం నప్పజానాతి. అజానన్తో సుఖుమట్ఠానేసు అత్తనో ఞాణం చరాపేత్వా లోకియసతిపట్ఠానే అభినివిసిత్వా లోకుత్తరం నిబ్బత్తేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

అనవసేసదోహీ హోతీతి పటిగ్గహణే మత్తం అజానన్తో అనవసేసం దుహతి. నిద్దేసవారే పనస్స అభిహట్ఠుం పవారేన్తీతి అభిహరిత్వా పవారేన్తి. ఏత్థ ద్వే అభిహారా వాచాభిహారో చ, పచ్చయాభిహారో చ. వాచాభిహారో నామ మనుస్సా భిక్ఖుస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘వదేయ్యాథ, భన్తే, యేనత్థో’’తి పవారేన్తి. పచ్చయాభిహారో నామ వత్థాదీని వా సప్పినవనీతఫాణితాదీని వా గహేత్వా భిక్ఖుస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘గణ్హథ, భన్తే, యావతకేన అత్థో’’తి వదన్తి. తత్ర భిక్ఖు మత్తం న జానాతీతి భిక్ఖు తేసు పచ్చయేసు పమాణం న జానాతి. ‘‘దాయకస్స వసో వేదితబ్బో, దేయ్యధమ్మస్స వసో వేదితబ్బో, అత్తనో థామో వేదితబ్బో’’తి ఇమినా నయేన పమాణయుత్తకం అగ్గహేత్వా యం ఆహరన్తి, తం సబ్బం గణ్హాతీతి అత్థో. మనుస్సా విప్పటిసారినో న పున అభిహరిత్వా పవారేన్తి. సో పచ్చయేహి కిలమన్తో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వడ్ఢేతుం న సక్కోతి…పే… పరిబాహిరో హోతి.

తే న అతిరేకపూజాయ పూజేతా హోతీతి సో గోపాలకో మహాఉసభే వియ థేరే భిక్ఖూ ఇమాయ ఆవి చేవ రహో చ మేత్తాకాయకమ్మాదికాయ అతిరేకపూజాయ న పూజేతి. తతో థేరా ‘‘ఇమే అమ్హేసు గరుచిత్తీకారం న కరోన్తీ’’తి నవకే భిక్ఖూ ద్వీహి సఙ్గహేహి న సఙ్గణ్హన్తి, నేవ ధమ్మసఙ్గహేన సఙ్గణ్హన్తి, న ఆమిససఙ్గహేన, చీవరేన వా పత్తేన వా పత్తపరియాపన్నేన వా వసనట్ఠానేన వా కిలమన్తేపి నప్పటిజగ్గన్తి, పాళిం వా అట్ఠకథం వా ధమ్మకథాబన్ధం వా గుళ్హగన్థం వా న సిక్ఖాపేన్తి. నవకా థేరానం సన్తికా సబ్బసో ఇమే ద్వే సఙ్గహే అలభమానా ఇమస్మిం సాసనే పతిట్ఠాతుం న సక్కోన్తి. యథా తస్స గోపాలకస్స గోగణో న వడ్ఢతి, ఏవం సీలాదీహి న వడ్ఢన్తి. యథా చ సో గోపాలకో పఞ్చహి గోరసేహి, ఏవం పఞ్చహి ధమ్మక్ఖన్ధేహి పరిబాహిరా హోన్తి. సుక్కపక్ఖో కణ్హపక్ఖే వుత్తవిపల్లాసవసేన యోజేత్వా వేదితబ్బో.

అనుస్సతివగ్గో దుతియో.

మనోరథపూరణియా అఙ్గుత్తరనికాయ-అట్ఠకథాయ

ఏకాదసకనిపాతస్స సంవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనకథా

ఏత్తావతా చ –

ఆయాచితో సుమతినా థేరేన భదన్తజోతిపాలేన;

కఞ్చిపురాదీసు మయా పుబ్బే సద్ధిం వసన్తేన.

వరతమ్బపణ్ణిదీపే మహావిహారమ్హి వసనకాలేపి;

పాకం గతే వియ దుమే వలఞ్జమానమ్హి సద్ధమ్మే.

పారం పిటకత్తయసాగరస్స గన్త్వా ఠితేన సుమతినా;

పరిసుద్ధాజీవేనాభియాచితో జీవకేనాపి.

ధమ్మకథాయ నిపుణపరమనికాయస్సట్ఠకథం ఆరద్ధో;

యమహం చిరకాలట్ఠితిమిచ్ఛన్తో సాసనవరస్స.

సా హి మహాఅట్ఠకథాయ సారమాదాయ నిట్ఠితా ఏసా;

చతునవుతిపరిమాణాయ పాళియా భాణవారేహి.

సబ్బాగమసంవణ్ణనమనోరథో పూరితో చ మే యస్మా;

ఏతాయ మనోరథపూరణీతి నామం తతో అస్సా.

ఏకూనసట్ఠిమత్తో విసుద్ధిమగ్గోపి భాణవారేహి;

అత్థప్పకాసనత్థాయ ఆగమానం కతో యస్మా.

తస్మా తేన సహాయం గాథాగణనానయేన అట్ఠకథా;

తీహాధికదియడ్ఢసతం విఞ్ఞేయ్యా భాణవారానం.

తీహాధికదియడ్ఢసతప్పమాణమితి భాణవారతో ఏసా;

సమయం పకాసయన్తీ మహావిహారాధివాసీనం.

మూలట్ఠకథాసారం ఆదాయ మయా ఇమం కరోన్తేన;

యం పుఞ్ఞముపచితం తేన హోతు లోకో సదా సుఖితోతి.

పరమవిసుద్ధసద్ధాబుద్ధివీరియప్పటిమణ్డితేన సీలాచారజ్జవమద్దవాదిగుణసముదయసముదితేన సకసమయసమయన్తరగహనజ్ఝోగాహనసమత్థేన పఞ్ఞావేయ్యత్తియసమన్నాగతేన తిపిటకపరియత్తిప్పభేదే సాట్ఠకథే సత్థు సాసనే అప్పటిహతఞాణప్పభావేన మహావేయ్యాకరణేన కరణసమ్పత్తిజనితసుఖవినిగ్గతమధురోదారవచనలావణ్ణయుత్తేన యుత్తముత్తవాదినా వాదీవరేన మహాకవినా పభిన్నపటిసమ్భిదాపరివారే ఛళభిఞ్ఞాదిప్పభేదగుణప్పటిమణ్డితే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే సుప్పతిట్ఠితబుద్ధీనం థేరానం థేరవంసప్పదీపానం మహావిహారవాసీనం వంసాలఙ్కారభూతేన సువిపులవిసుద్ధబుద్ధినా బుద్ధఘోసోతి గరూహి గహితనామధేయ్యేన థేరేన కతా అయం మనోరథపూరణీ నామ అఙ్గుత్తరనికాయట్ఠకథా –

తావ తిట్ఠతు లోకస్మిం, లోకనిత్థరణేసినం;

దస్సేన్తీ కులపుత్తానం, నయం చిత్తవిసుద్ధియా.

యావ బుద్ధోతి నామమ్పి, సుద్ధచిత్తస్స తాదినో;

లోకమ్హి లోకజేట్ఠస్స, పవత్తతి మహేసినోతి.

మనోరథపూరణీ నామ

అఙ్గుత్తరనికాయ-అట్ఠకథా సబ్బాకారేన నిట్ఠితా.