౪. చతుత్థపణ్ణాసకం

౧౫౫. చతుత్థస్స పఠమాదీని ఉత్తానత్థానేవాతి.

౮. కమ్మనిదానసుత్తవణ్ణనా

౧౭౪. అట్ఠమే లోభహేతుకమ్పీతి పాణాతిపాతస్స లోభో ఉపనిస్సయకోటియా హేతు హోతి దోసమోహసమ్పయుత్తోపి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

౯. పరిక్కమనసుత్తవణ్ణనా

౧౭౫. నవమే పరిక్కమనం హోతీతి పరివజ్జనం హోతి.

౧౦. చున్దసుత్తవణ్ణనా

౧౭౬. దసమే కమ్మారపుత్తస్సాతి సువణ్ణకారపుత్తస్స. కస్స నో త్వన్తి కస్స ను త్వం. పచ్ఛాభూమకాతి పచ్ఛాభూమివాసికా. కమణ్డలుకాతి కమణ్డలుధారినో. సేవాలమాలికాతి సేవాలమాలా వియ ధారేన్తి. సేవాలపటనివాసితాతిపి వుత్తమేవ. ఉదకోరోహకాతి సాయతతియకం ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తా. ఆమసేయ్యాసీతి హత్థేన పరిమజ్జేయ్యాసి.

౧౧. జాణుస్సోణిసుత్తవణ్ణనా

౧౭౭. ఏకాదసమే ఉపకప్పతూతి పాపుణాతు. ఠానేతి ఓకాసే. నో అట్ఠానేతి నో అనోకాసే. నేరయికానం ఆహారో నామ తత్థ నిబ్బత్తనకమ్మమేవ. తేనేవ హి తే తత్థ యాపేన్తి. తిరచ్ఛానయోనికానం పన తిణపణ్ణాదివసేన ఆహారో వేదితబ్బో. మనుస్సానం ఓదనకుమ్మాసాదివసేన, దేవానం సుధాభోజనాదివసేన, పేత్తివేసయికానం ఖేళసిఙ్ఘాణికాదివసేన. యం వా పనస్స ఇతో అనుప్పవేచ్ఛన్తీతి యం తస్స మిత్తాదయో ఇతో దదన్తా అనుపవేసేన్తి. పేత్తివేసయికా ఏవ హి పరదత్తూపజీవినో హోన్తి, న అఞ్ఞేసం పరేహి దిన్నం ఉపకప్పతి. దాయకోపి అనిప్ఫలోతి యం సన్ధాయ తం దానం దిన్నం, తస్స ఉపకప్పతు వా మా వా, దాయకేన పన న సక్కా నిప్ఫలేన భవితుం, దాయకో తస్స దానస్స విపాకం లభతియేవ.

అట్ఠానేపి భవం గోతమో పరికప్పం వదతీతి అనోకాసే ఉప్పన్నేపి తస్మిం ఞాతకే భవం గోతమో దానస్స ఫలం పరికప్పేతియేవ పఞ్ఞాపేతియేవాతి పుచ్ఛతి. బ్రాహ్మణస్స హి ‘‘ఏవం దిన్నస్స దానస్స ఫలం దాయకో న లభతీ’’తి లద్ధి. అథస్స భగవా పఞ్హం పటిజానిత్వా ‘‘దాయకో నామ యత్థ కత్థచి పుఞ్ఞఫలూపజీవిట్ఠానే నిబ్బత్తో దానస్స ఫలం లభతియేవా’’తి దస్సేతుం ఇధ బ్రాహ్మణాతిఆదిమాహ. సో తత్థ లాభీ హోతీతి సో తత్థ హత్థియోనియం నిబ్బత్తోపి మఙ్గలహత్థిట్ఠానం పత్వా లాభీ హోతి. అస్సాదీసుపి ఏసేవ నయో. సాధువగ్గో ఉత్తానత్థోయేవాతి.

జాణుస్సోణివగ్గో దుతియో.

చతుత్థపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.

(౨౧) ౧. కరజకాయవగ్గో

౨౧౧. పఞ్చమస్స పఠమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

౬. సంసప్పనీయసుత్తవణ్ణనా

౨౧౬. ఛట్ఠే సంసప్పనీయపరియాయం వో, భిక్ఖవే, ధమ్మపరియాయన్తి సంసప్పనస్స కారణం దేసనాసఙ్ఖాతం ధమ్మదేసనం. సంసప్పతీతి తం కమ్మం కరోన్తో ఆసప్పతి పరిసప్పతి విప్ఫన్దతి. జిమ్హా గతీతి తేన కమ్మేన యం గతిం గమిస్సతి, సా జిమ్హా హోతి. జిమ్హుపపత్తీతి తస్స యం గతిం ఉపపజ్జిస్సతి, సాపి జిమ్హావ హోతి. సంసప్పజాతికాతి సంసప్పనసభావా. భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతీతి భూతస్మా సభావతో విజ్జమానకమ్మా సత్తస్స నిబ్బత్తి హోతి. ఫస్సా ఫుసన్తీతి విపాకఫస్సా ఫుసన్తి.

౭-౮. సఞ్చేతనికసుత్తద్వయవణ్ణనా

౨౧౭-౨౧౮. సత్తమే సఞ్చేతనికానన్తి చేతేత్వా పకప్పేత్వా కతానం. ఉపచితానన్తి చితానం వడ్ఢితానం. అప్పటిసంవేదిత్వాతి తేసం కమ్మానం విపాకం అవేదియిత్వా. బ్యన్తీభావన్తి విగతన్తభావం తేసం కమ్మానం పరిచ్ఛేదపరివటుమతాకరణం. తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మేతి తఞ్చ ఖో విపాకం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం దిట్ఠేవ ధమ్మే. ఉపపజ్జన్తి ఉపపజ్జవేదనీయం అనన్తరే అత్తభావే. అపరే వా పరియాయేతి అపరపరియాయవేదనీయం పన సంసారప్పవత్తే సతి సహస్సిమేపి అత్తభావేతి. ఇమినా ఇదం దస్సేతి ‘‘సంసారప్పవత్తే పటిలద్ధవిపాకారహకమ్మే న విజ్జతి సో జగతిప్పదేసో, యత్థ ఠితో ముచ్చేయ్య పాపకమ్మా’’తి. తివిధాతి తిప్పకారా. కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తీతి కాయకమ్మన్తసఙ్ఖాతా విపత్తి. ఇమినా నయేన సబ్బపదాని వేదితబ్బాని. అట్ఠమే అపణ్ణకో మణీతి సమన్తతో చతురస్సో పాసకో.

౯. కరజకాయసుత్తవణ్ణనా

౨౧౯. నవమే దుక్ఖస్సాతి విపాకదుక్ఖస్స, వట్టదుక్ఖస్సేవ వా. ఇమస్మిం సుత్తే మణిఓపమ్మం నత్థి. ఏవం విగతాభిజ్ఝోతి ఏవన్తి నిపాతమత్తం. యథా వా మేత్తం భావేన్తా విగతాభిజ్ఝా భవన్తి, ఏవం విగతాభిజ్ఝో. ఏవమస్స విగతాభిజ్ఝతాదీహి నీవరణవిక్ఖమ్భనం దస్సేత్వా ఇదాని అకుసలనిస్సరణాని కథేన్తో మేత్తాసహగతేనాతిఆదిమాహ. అప్పమాణన్తి అప్పమాణసత్తారమ్మణతాయ చిణ్ణవసితాయ వా అప్పమాణం. పమాణకతం కమ్మం నామ కామావచరకమ్మం. న తం తత్రావతిట్ఠతీతి తం మహోఘో పరిత్తం ఉదకం వియ అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా ఠాతుం న సక్కోతి, అథ ఖో నం ఓఘే పరిత్తం ఉదకం వియ ఇదమేవ అప్పమాణం కమ్మం అజ్ఝోత్థరిత్వా అత్తనో విపాకం నిబ్బత్తేతి. దహరతగ్గేతి దహరకాలతో పట్ఠాయ.

నాయం కాయో ఆదాయగమనియోతి ఇమం కాయం గహేత్వా పరలోకం గన్తుం నామ న సక్కాతి అత్థో. చిత్తన్తరోతి చిత్తకారణో, అథ వా చిత్తేనేవ అన్తరికో. ఏకస్సేవ హి చుతిచిత్తస్స అనన్తరా దుతియే పటిసన్ధిచిత్తే దేవో నామ హోతి, నేరయికో నామ హోతి, తిరచ్ఛానగతో నామ హోతి. పురిమనయేపి చిత్తేన కారణభూతేన దేవో నేరయికో వా హోతీతి అత్థో. సబ్బం తం ఇధ వేదనీయన్తి దిట్ఠధమ్మవేదనీయకోట్ఠాసవనేతం వుత్తం. న తం అనుగం భవిస్సతీతి మేత్తాయ ఉపపజ్జవేదనీయభావస్స ఉపచ్ఛిన్నత్తా ఉపపజ్జవేదనీయవసేన న అనుగతం భవిస్సతి. ఇదం సోతాపన్నసకదాగామిఅరియపుగ్గలానం పచ్చవేక్ఖణం వేదితబ్బం. అనాగామితాయాతి ఝానానాగామితాయ. ఇధపఞ్ఞస్సాతి ఇమస్మిం సాసనే పఞ్ఞా ఇధపఞ్ఞా నామ, సాసనచరితాయ అరియపఞ్ఞాయ ఠితస్స అరియసావకస్సాతి అత్థో. ఉత్తరివిముత్తిన్తి అరహత్తం. దసమం ఉత్తానత్థమేవాతి.

కరజకాయవగ్గో పఠమో.

(౨౨) ౨. సామఞ్ఞవగ్గవణ్ణనా

౨౨౧. దుతియస్స పఠమం ఆదిం కత్వా సబ్బా పేయ్యాలతన్తి ఉత్తానత్థాయేవాతి.

మనోరథపూరణియా అఙ్గుత్తరనికాయ-అట్ఠకథాయ

దసకనిపాతస్స సంవణ్ణనా నిట్ఠితా.