౯. ఉపాలిసుత్తవణ్ణనా
౯౯. నవమే దురభిసమ్భవానీతి సమ్భవితుం దుక్ఖాని దుస్సహాని, న సక్కా అప్పేసక్ఖేహి అజ్ఝోగాహితున్తి వుత్తం హోతి. అరఞ్ఞవనపత్థానీతి అరఞ్ఞాని చ వనపత్థాని చ. ఆరఞ్ఞకఙ్గనిప్ఫాదనేన అరఞ్ఞాని, గామన్తం అతిక్కమిత్వా మనుస్సానం అనుపచారట్ఠానభావేన వనపత్థాని. పన్తానీతి పరియన్తాని అతిదూరాని. దుక్కరం పవివేకన్తి కాయవివేకో దుక్కరో. దురభిరమన్తి అభిరమితుం న సుకరం. ఏకత్తేతి ఏకీభావే. కిం దస్సేతి? కాయవివేకే కతేపి తత్థ చిత్తం అభిరమాపేతుం దుక్కరం. ద్వయంద్వయారామో హి అయం లోకోతి. హరన్తి మఞ్ఞేతి హరన్తి వియ ఘసన్తి వియ. మనోతి చిత్తం. సమాధిం అలభమానస్సాతి ఉపచారసమాధిం వా అప్పనాసమాధిం వా అలభన్తస్స. కిం దస్సేతి? ఈదిసస్స భిక్ఖునో తిణపణ్ణమిగాదిసద్దేహి వివిధేహి చ భీసనకేహి వనాని చిత్తం విక్ఖిపన్తి మఞ్ఞేతి. సంసీదిస్సతీతి కామవితక్కేన సంసీదిస్సతి. ఉప్లవిస్సతీతి బ్యాపాదవిహింసావితక్కేహి ఉద్ధం ప్లవిస్సతి.
కణ్ణసంధోవికన్తి కణ్ణే ధోవన్తేన కీళితబ్బం. పిట్ఠిసంధోవికన్తి పిట్ఠిం ధోవన్తేన కీళితబ్బం. తత్థ ఉదకం సోణ్డాయ గహేత్వా ద్వీసు కణ్ణేసు ఆసిఞ్చనం కణ్ణసంధోవికా నామ, పిట్ఠియం ఆసిఞ్చనం పిట్ఠిసంధోవికా నామ. గాధం విన్దతీతి పతిట్ఠం లభతి. కో చాహం కో చ హత్థినాగోతి అహం కో, హత్థినాగో కో, అహమ్పి తిరచ్ఛానగతో, అయమ్పి, మయ్హమ్పి చత్తారో పాదా, ఇమస్సపి, నను ఉభోపి మయం సమసమాతి.
వఙ్కకన్తి కుమారకానం కీళనకం ఖుద్దకనఙ్గలం. ఘటికన్తి దీఘదణ్డకేన రస్సదణ్డకం పహరణకీళం. మోక్ఖచికన్తి సంపరివత్తకకీళం, ఆకాసే దణ్డకం గహేత్వా భూమియం వా సీసం ఠపేత్వా హేట్ఠుపరియభావేన పరివత్తనకీళన్తి వుత్తం హోతి. చిఙ్గులకన్తి తాలపణ్ణాదీహి కతం వాతప్పహారేన పరిబ్భమనచక్కం. పత్తాళ్హకం వుచ్చతి పణ్ణనాళి, తాయ వాలుకాదీని మినన్తా కీళన్తి. రథకన్తి ఖుద్దకరథం. ధనుకన్తి ఖుద్దకధనుమేవ.
ఇధ ఖో పన వోతి ఏత్థ వోతి నిపాతమత్తం, ఇధ ఖో పనాతి అత్థో. ఇఙ్ఘ త్వం, ఉపాలి, సఙ్ఘే విహరాహీతి ఏత్థ ఇఙ్ఘాతి చోదనత్థే నిపాతో. తేన థేరం సఙ్ఘమజ్ఝే విహారత్థాయ చోదేతి, నాస్స అరఞ్ఞవాసం అనుజానాతి. కస్మా? అరఞ్ఞసేనాసనే వసతో కిరస్స వాసధురమేవ పూరిస్సతి, న గన్థధురం. సఙ్ఘమజ్ఝే వసన్తో పన ద్వే ధురాని పూరేత్వా అరహత్తం పాపుణిస్సతి, వినయపిటకే చ పామోక్ఖో భవిస్సతి. అథస్సాహం పరిసమజ్ఝే పుబ్బపత్థనం పుబ్బాభినీహారఞ్చ కథేత్వా ఇమం భిక్ఖుం వినయధరానం అగ్గట్ఠానే ఠపేస్సామీతి ఇమమత్థం పస్సమానో సత్థా థేరస్స అరఞ్ఞవాసం నానుజానీతి. దసమం ఉత్తానత్థమేవాతి.
ఉపాలివగ్గో పఞ్చమో.
దుతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.