౧౦. దుతియకోసలసుత్తవణ్ణనా
౩౦. దసమే ఉయ్యోధికా నివత్తో హోతీతి యుద్ధతో నివత్తో హోతి. లద్ధాధిప్పాయోతి మహాకోసలరఞ్ఞా కిర బిమ్బిసారస్స ధీతరం దేన్తేన ద్విన్నం రజ్జానం అన్తరే సతసహస్సుట్ఠానో కాసిగామో నామ ధీతు దిన్నో. అజాతసత్తునా పితరి మారితే మాతాపిస్స రఞ్ఞో వియోగసోకేన నచిరస్సేవ మతా. తతో రాజా పసేనదికోసలో ‘‘అజాతసత్తునా మాతాపితరో మారితా, మమ పితు సన్తకో గామో’’తి తస్సత్థాయ అట్టం కరోతి, అజాతసత్తుపి ‘‘మమ మాతు సన్తకో’’తి తస్స గామస్సత్థాయ. ద్వేపి మాతులభాగినేయ్యా చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా యుజ్ఝింసు. తత్థ పసేనదికోసలో ద్వే వారే అజాతసత్తునా పరాజితో నగరమేవ పావిసి. తతియవారే ‘‘కథం ను ఖో మే జయో భవేయ్యా’’తి ఉపస్సుతివసేన యుజ్ఝితబ్బాకారం ఞత్వా బ్యూహం రచయిత్వా ఉభోహి పస్సేహి పరిక్ఖిపిత్వా అజాతసత్తుం గణ్హి. తావదేవ జయాధిప్పాయస్స లద్ధత్తా లద్ధాధిప్పాయో నామ అహోసి.
యేన ఆరామో తేన పాయాసీతి బహినగరే జయఖన్ధావారం నివేసేత్వా ‘‘యావ నగరం అలఙ్కరోన్తి, తావ దసబలం వన్దిస్సామి. నగరం పవిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ హి పపఞ్చో హోతీ’’తి అమచ్చగణపరివుతో యేనారామో తేన పాయాసి, ఆరామం పావిసి. కస్మిం కాలే పావిసీతి? పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తానం భిక్ఖూనం ఓవాదం దత్వా సమ్మాసమ్బుద్ధే గన్ధకుటిం పవిట్ఠే భిక్ఖుసఙ్ఘే చ ఓవాదం సమ్పటిచ్ఛిత్వా అత్తనో అత్తనో రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానాని గతే. చఙ్కమన్తీతి కస్మిం సమయే చఙ్కమన్తి? పణీతభోజనపచ్చయస్స థినమిద్ధస్స వినోదనత్థం, దివా పధానికా వా తే. తాదిసానఞ్హి పచ్ఛాభత్తం చఙ్కమిత్వా న్హత్వా సరీరం ఉతుం గాహాపేత్వా నిసజ్జ సమణధమ్మం కరోన్తానం చిత్తం ఏకగ్గం హోతి. యే తే భిక్ఖూతి సో కిర ‘‘కహం సత్థా కహం సుగతోతి పరివేణేన పరివేణం ఆగన్త్వా పుచ్ఛిత్వావ పవిసిస్సామీ’’తి విలోకేన్తో అరఞ్ఞహత్థీ వియ మహాచఙ్కమే చఙ్కమమానే పంసుకూలికే భిక్ఖూ దిస్వా తేసం సన్తికం అగమాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. దస్సనకామాతి పస్సితుకామా. విహారోతి గన్ధకుటిం సన్ధాయ ఆహంసు. అతరమానోతి అతురితో, సణికం పదపమాణట్ఠానే పదం నిక్ఖిపన్తో వత్తం కత్వా సుసమ్మట్ఠం ముత్తజాలసిన్దువారసదిసం వాలుకం అవినాసేన్తోతి అత్థో. ఆలిన్దన్తి పముఖం. అగ్గళన్తి కవాటం. ఉక్కాసిత్వాతి ఉక్కాసితసద్దం కత్వా. ఆకోటేహీతి అగ్గనఖేన ఈసకం కుఞ్చికాఛిద్దసమీపే కోటేహీతి వుత్తం హోతి. ద్వారం కిర అతిఉపరి అమనుస్సా, అతిహేట్ఠా దీఘజాతికా కోటేన్తి. తథా అకోటేత్వా మజ్ఝే ఛిద్దసమీపే కోటేతబ్బన్తి ఇదం ద్వారకోటనవత్తన్తి వదన్తి. వివరి భగవా ద్వారన్తి న భగవా ఉట్ఠాయ ద్వారం వివరతి, వివరతూతి పన హత్థం పసారేతి. తతో ‘‘భగవా తుమ్హేహి అనేకకప్పకోటీసు దానం దదమానేహి న సహత్థా ద్వారవివరణకమ్మం కత’’న్తి సయమేవ ద్వారం వివటం. తం పన యస్మా భగవతో మనేన వివటం, తస్మా ‘‘వివరి భగవా ద్వార’’న్తి వత్తుం వట్టతి.
మేత్తూపహారన్తి మేత్తాసమ్పయుత్తం కాయికవాచసికఉపహారం. కతఞ్ఞుతన్తి అయఞ్హి రాజా పుబ్బే థూలసరీరో అహోసి, దోణపాకం భుఞ్జతి. అథస్స భగవా దివసే దివసే థోకం థోకం హాపనత్థాయ –
‘‘మనుజస్స సదా సతీమతో,
మత్తం జానతో లద్ధభోజనే;
తనుకస్స భవన్తి వేదనా,
సణికం జీరతి ఆయుపాలయ’’న్తి. (సం. ని. ౧.౧౨౪) –
ఇమం ఓవాదం అదాసి. సో ఇమస్మిం ఓవాదే ఠత్వా దివసే దివసే థోకం థోకం హాపేత్వా అనుక్కమేన నాళికోదనపరమతాయ సణ్ఠాసి, గత్తానిపిస్స తనూని థిరాని జాతాని. తం భగవతా కతం ఉపకారం సన్ధాయ ‘‘కతఞ్ఞుతం ఖో అహం, భన్తే, కతవేదితం సమ్పస్సమానో’’తి ఆహ. అరియే ఞాయేతి సహవిపస్సనకే మగ్గే. వుద్ధసీలోతి వడ్ఢితసీలో. అరియసీలోతి అపోథుజ్జనికేహి సీలేహి సమన్నాగతో. కుసలసీలోతి అనవజ్జేహి సీలేహి సమన్నాగతో. ఆరఞ్ఞకోతి జాయమానోపి అరఞ్ఞే జాతో, అభిసమ్బుజ్ఝమానోపి అరఞ్ఞే అభిసమ్బుద్ధో, దేవవిమానకప్పాయ గన్ధకుటియా వసన్తోపి అరఞ్ఞేయేవ వసీతి దస్సేన్తో ఏవమాహ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.
మహావగ్గో తతియో.