౩. అకమ్మనియవగ్గవణ్ణనా

౨౧-౨౨. తతియస్స పఠమే అభావితన్తి అవడ్ఢితం భావనావసేన అప్పవత్తితం. అకమ్మనియం హోతీతి కమ్మక్ఖమం కమ్మయోగ్గం న హోతి. దుతియే వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో. ఏత్థ చ పఠమే చిత్తన్తి వట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తం, దుతియే వివట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తం. తత్థ చ వట్టం వట్టపాదం, వివట్టం వివట్టపాదన్తి అయం పభేదో వేదితబ్బో. వట్టం నామ తేభూమకవట్టం, వట్టపాదం నామ వట్టపటిలాభాయ కమ్మం, వివట్టం నామ నవ లోకుత్తరధమ్మా, వివట్టపాదం నామ వివట్టపటిలాభాయ కమ్మం. ఇతి ఇమేసు సుత్తేసు వట్టవివట్టమేవ కథితన్తి.

౨౩-౨౪. తతియే వట్టవసేనేవ ఉప్పన్నచిత్తం వేదితబ్బం. మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీతి దేవమనుస్ససమ్పత్తియో మారబ్రహ్మఇస్సరియాని చ దదమానమ్పి పునప్పునం జాతిజరాబ్యాధిమరణసోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసే ఖన్ధధాతుఆయతనపటిచ్చసముప్పాదవట్టాని చ దదమానం కేవలం దుక్ఖక్ఖన్ధమేవ దేతీతి మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి నామాతి. చతుత్థే చిత్తన్తి వివట్టవసేనేవ ఉప్పన్నచిత్తం.

౨౫-౨౬. పఞ్చమఛట్ఠేసు అభావితం అపాతుభూతన్తి అయం విసేసో. తత్రామయధిప్పాయో – వట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తం నామ ఉప్పన్నమ్పి అభావితం అపాతుభూతమేవ హోతి. కస్మా? లోకుత్తరపాదకజ్ఝానవిపస్సనామగ్గఫలనిబ్బానేసు పక్ఖన్దితుం అసమత్థత్తా. వివట్టవసేన ఉప్పన్నం పన భావితం పాతుభూతం నామ హోతి. కస్మా? తేసు ధమ్మేసు పక్ఖన్దితుం సమత్థత్తా. కురున్దకవాసీ ఫుస్సమిత్తత్థేరో పనాహ – ‘‘మగ్గచిత్తమేవ, ఆవుసో, భావితం పాతుభూతం నామ హోతీ’’తి.

౨౭-౨౮. సత్తమట్ఠమేసు అబహులీకతన్తి పునప్పునం అకతం. ఇమానిపి ద్వే వట్టవివట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తానేవ వేదితబ్బానీతి.

౨౯. నవమే ‘‘జాతిపి దుక్ఖా’’తిఆదినా నయేన వుత్తం దుక్ఖం అధివహతి ఆహరతీతి దుక్ఖాధివహం. దుక్ఖాధివాహన్తిపి పాఠో. తస్సత్థో – లోకుత్తరపాదకజ్ఝానాది అరియధమ్మాభిముఖం దుక్ఖేన అధివాహీయతి పేసీయతీతి దుక్ఖాధివాహం. ఇదమ్పి వట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తమేవ. తఞ్హి వుత్తప్పకారా దేవమనుస్సాదిసమ్పత్తియో దదమానమ్పి జాతిఆదీనం అధివహనతో దుక్ఖాధివహం, అరియధమ్మాధిగమాయ దుప్పేసనతో దుక్ఖాధివాహఞ్చ నామ హోతీతి.

౩౦. దసమే వివట్టవసేన ఉప్పన్నచిత్తమేవ చిత్తం. తఞ్హి మానుసకసుఖతో దిబ్బసుఖం, దిబ్బసుఖతో ఝానసుఖం, ఝానసుఖతో విపస్సనాసుఖం, విపస్సనాసుఖతో మగ్గసుఖం, మగ్గసుఖతో ఫలసుఖం, ఫలసుఖతో నిబ్బానసుఖం అధివహతి ఆహరతీతి సుఖాధివహం నామ హోతి, సుఖాధివాహం వా. తఞ్హి లోకుత్తరపాదకజ్ఝానాదిఅరియధమ్మాభిముఖం సుపేసయం విస్సట్ఠఇన్దవజిరసదిసం హోతీతి సుఖాధివాహన్తిపి వుచ్చతి. ఇమస్మిమ్పి వగ్గే వట్టవివట్టమేవ కథితన్తి.

అకమ్మనియవగ్గవణ్ణనా.