(౧౬) ౨. ఏకధమ్మపాళి-దుతియవగ్గవణ్ణనా

౨౯౮. దుతియే మిచ్ఛాదిట్ఠీతి ద్వాసట్ఠివిధాయపి మిచ్ఛాదిట్ఠియా ఏతం అధివచనం. మిచ్ఛాదిట్ఠికస్సాతి తాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతస్స.

౨౯౯. సమ్మాదిట్ఠీతి పఞ్చవిధాయపి సమ్మాదిట్ఠియా ఏతం అధివచనం. సమ్మాదిట్ఠికస్సాతి తాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతస్స.

౩౦౨. అయోనిసో మనసికారోతి అనుపాయమనసికారో.

౩౦౩. యోనిసో మనసికారోతి ఉపాయమనసికారో. తత్థ అయోనిసో మనసికరోతో పుబ్బే అనుప్పన్నా మిచ్ఛాదిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా పన యావ నియామోక్కమనా పవడ్ఢతి. నియామే ఓక్కన్తే వడ్ఢితా నామ హోతి. యోనిసో మనసికరోతో పుబ్బే అనుప్పన్నా సమ్మాదిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నా పన యావ అరహత్తమగ్గా పవడ్ఢతి. అరహత్తఫలే పత్తే వడ్ఢితా నామ హోతి.

౩౦౪. మిచ్ఛాదిట్ఠియా, భిక్ఖవే, సమన్నాగతా సత్తాతి ఏత్థ ఏకచ్చా మిచ్ఛాదిట్ఠి సగ్గావరణా చేవ హోతి మగ్గావరణా చ, ఏకచ్చా మగ్గావరణావ, న సగ్గావరణా, ఏకచ్చా నేవ సగ్గావరణా న మగ్గావరణా. తత్థ అహేతుకదిట్ఠి, అకిరియదిట్ఠి, నత్థికదిట్ఠీతి అయం తివిధా సగ్గావరణా చేవ హోతి మగ్గావరణా చ. దసవత్థుకా అన్తగ్గాహికా మిచ్ఛాదిట్ఠి మగ్గావరణావ హోతి న సగ్గావరణా. వీసతివత్థుకా సక్కాయదిట్ఠి నేవ సగ్గావరణా న మగ్గావరణా. ఇదం పన విధానం పటిక్ఖిపిత్వా ఇమస్మిం సుత్తే ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠియా, భిక్ఖవే, సమన్నాగతా’’తి వచనతో అన్తమసో వీసతివత్థుకం సక్కాయదిట్ఠిం ఉపాదాయ దిట్ఠి నామ సగ్గం ఉపనేతుం సమత్థా నామ నత్థి, ఏకన్తం నిరయస్మింయేవ నిముజ్జాపేతీతి వుత్తం. యథా హి ముగ్గమాసప్పమాణాపి పాసాణసక్ఖరా ఉదకే పక్ఖిత్తా ఉప్పిలవమానా నామ నత్థి, ఏకన్తం హేట్ఠావ పవిసతి, ఏవమేవం అన్తమసో సక్కాయదిట్ఠిపి సగ్గం ఉపనేతుం సమత్థా నామ నత్థి, ఏకన్తం అపాయేసుయేవ నిముజ్జాపేతీతి.

౩౦౫. సమ్మాదిట్ఠియా సమన్నాగతాతి ఏత్థ కమ్మస్సకతసమ్మాదిట్ఠి, ఝానసమ్మాదిట్ఠి, విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి, మగ్గసమ్మాదిట్ఠి, ఫలసమ్మాదిట్ఠీతి పఞ్చవిధా సమ్మాదిట్ఠి. తత్థ కమ్మస్సకతసమ్మాదిట్ఠి సమ్పత్తిభవం ఆకడ్ఢతి, ఝానసమ్మాదిట్ఠి రూపారూపభవే పటిసన్ధిం దేతి, మగ్గసమ్మాదిట్ఠి వట్టం విద్ధంసేతి, ఫలసమ్మాదిట్ఠి భవం పటిబాహతి. విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి కిం కరోతీతి? సాపి పటిసన్ధిం నాకడ్ఢతి. తిపిటకచూళాభయత్థేరో పనాహ ‘‘సచే విపస్సనాసమ్మాదిట్ఠి భావితా దిట్ఠేవ ధమ్మే అరహత్తం పాపేతుం సక్కోతి, ఇచ్చేతం కుసలం. సచే న సక్కోతి, సత్త భవే దేతి, ఆవుసో’’తి. ఏవమయం లోకియలోకుత్తరా సమ్మాదిట్ఠి కథితా. ఇమస్మిం పనత్థే లోకికా భవనిప్ఫాదికావ వేదితబ్బా.

౩౦౬. యఞ్చేవ కాయకమ్మం యథాదిట్ఠి సమత్తం సమాదిన్నన్తి ఏత్థ యథాదిట్ఠీతి యా యా దిట్ఠి, తస్సా తస్సా అనురూపం. సమత్తన్తి పరిపుణ్ణం. సమాదిన్నన్తి గహితం. తదేతం యథాదిట్ఠియం ఠితకాయకమ్మం, దిట్ఠిసహజాతం కాయకమ్మం, దిట్ఠానులోమికం కాయకమ్మన్తి తివిధం హోతి. తత్థ ‘‘పాణం హనతో అదిన్నం ఆదియతో మిచ్ఛాచారం చరతో నత్థి తతోనిదానం పాపం, నత్థి పాపస్స ఆగమో’’తి యం ఏవంలద్ధికస్స సతో పాణాతిపాత-అదిన్నాదాన-మిచ్ఛాచారసఙ్ఖాతం కాయకమ్మం, ఇదం యథాదిట్ఠియం ఠితకాయకమ్మం నామ. ‘‘పాణం హనతో అదిన్నం ఆదియతో మిచ్ఛాచారం చరతో నత్థి తతోనిదానం పాపం, నత్థి పాపస్స ఆగమో’’తి ఇమాయ పన లద్ధియా ఇమినా దస్సనేన సహజాతం కాయకమ్మం దిట్ఠిసహజాతం కాయకమ్మం నామ. తదేవ పన సమత్తం సమాదిన్నం గహితం పరామట్ఠం దిట్ఠానులోమికం కాయకమ్మం నామ. వచీకమ్మాదీసుపి ఏసేవ నయో. యథా పనేత్థ ‘‘పాణం హనతో అదిన్నం ఆదియతో మిచ్ఛాచారం చరతో నత్థి తతోనిదానం పాప’’న్తి యోజనా కతా, ఏవం వచీకమ్మమనోకమ్మేసు ‘‘ముసా భణతో, పిసుణం కథేన్తస్స, ఫరుసం కథేన్తస్స, సమ్ఫం పలపన్తస్స, అభిజ్ఝాలునో, బ్యాపన్నచిత్తస్స, మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స చ సతో నత్థి తతోనిదానం పాప’’న్తి యోజనా కాతబ్బా.

యా చ చేతనాతిఆదీసు దిట్ఠిసహజాతావ చేతనా చేతనా నామ, దిట్ఠిసహజాతావ పత్థనా పత్థనా నామ, చేతనాపత్థనానం వసేన చిత్తట్ఠపనా పణిధి నామ, తేహి పన చేతనాదీహి సమ్పయుత్తా ఫస్సాదయో సఙ్ఖారా నామ. దిట్ఠి హిస్స, భిక్ఖవే, పాపికాతి యస్మా తస్స పుగ్గలస్స దిట్ఠి పాపికా లామికా. నిక్ఖిత్తన్తి రోపితం. ఉపాదియతీతి గణ్హాతి. కటుకత్తాయాతి ఇదం పురిమస్సేవ వేవచనం.

‘‘వణ్ణగన్ధరసూపేతో, అమ్బోయం అహువా పురే;

తమేవ పూజం లభమానో, కేనమ్బో కటుకప్ఫలో.

‘‘పుచిమన్దపరివారో, అమ్బో తే దధివాహన;

మూలం మూలేన సంసట్ఠం, సాఖా సాఖా నిసేవరే;

అసాతసన్నివాసేన, తేనమ్బో కటుకప్ఫలో’’తి. (జా. ౧.౨.౭౧-౭౨) –

ఆగతట్ఠానే వియ హి ఇధాపి కటుకన్తి తిత్తకం వేదితబ్బం. అసాతత్తాయాతి అమధురత్తాయ.

ఇమస్మి పన బీజూపమసుత్తే ‘‘దిట్ఠీతి నియతమిచ్ఛాదిట్ఠి గహితా’’తి పోరాణకత్థేరా ఆహంసు. తం పన పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘సబ్బానిపి ద్వాసట్ఠి దిట్ఠిగతాని గహితానీ’’తి వుత్తం. అనన్తరసుత్తే ‘‘పాణాతిపాతా విరమన్తస్స, అదిన్నాదానా విరమన్తస్స, మిచ్ఛాచారా విరమన్తస్స నత్థి తతోనిదానం పుఞ్ఞ’’న్తిఆదినా నయేన యథాదిట్ఠియం ఠితకాయకమ్మాదీని యోజేత్వా వేదితబ్బాని. ఇధ పన సమ్మాదిట్ఠిసహజాతా చిత్తట్ఠపనావ పత్థనాతి వేదితబ్బా. సమ్మాదిట్ఠి పనేత్థ లోకియలోకుత్తరా కథితా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

దుతియవగ్గవణ్ణనా.