౩. చిత్తానుపస్సనానిద్దేసో

౩౬౫. కథఞ్చ భిక్ఖు అజ్ఝత్తం చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి? ఇధ భిక్ఖు సరాగం వా చిత్తం ‘‘సరాగం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘‘వీతరాగం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, సదోసం వా చిత్తం ‘‘సదోసం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతదోసం వా చిత్తం ‘‘వీతదోసం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమోహం వా చిత్తం ‘‘సమోహం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతమోహం వా చిత్తం ‘‘వీతమోహం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, సంఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘సంఖిత్తం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘విక్ఖిత్తం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, మహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘మహగ్గతం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, అమహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘అమహగ్గతం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, సఉత్తరం వా చిత్తం ‘‘సఉత్తరం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, అనుత్తరం వా చిత్తం ‘‘అనుత్తరం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమాహితం వా చిత్తం ‘‘సమాహితం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, అసమాహితం వా చిత్తం ‘‘అసమాహితం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, విముత్తం వా చిత్తం ‘‘విముత్తం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి, అవిముత్తం వా చిత్తం ‘‘అవిముత్తం మే చిత్త’’న్తి పజానాతి. సో తం నిమిత్తం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి స్వావత్థితం వవత్థపేతి. సో తం నిమిత్తం ఆసేవిత్వా భావేత్వా బహులీకరిత్వా స్వావత్థితం వవత్థపేత్వా బహిద్ధా చిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి.

కథఞ్చ భిక్ఖు బహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి? ఇధ భిక్ఖు సరాగం వాస్స చిత్తం ‘‘సరాగమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వాస్స చిత్తం ‘‘వీతరాగమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, సదోసం వాస్స చిత్తం ‘‘సదోసమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతదోసం వాస్స చిత్తం ‘‘వీతదోసమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమోహం వాస్స చిత్తం ‘‘సమోహమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతమోహం వాస్స చిత్తం ‘‘వీతమోహమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, సంఖిత్తం వాస్స చిత్తం ‘‘సంఖిత్తమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, విక్ఖిత్తం వాస్స చిత్తం ‘‘విక్ఖిత్తమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, మహగ్గతం వాస్స చిత్తం ‘‘మహగ్గతమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, అమహగ్గతం వాస్స చిత్తం ‘‘అమహగ్గతమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, సఉత్తరం వాస్స చిత్తం ‘‘సఉత్తరమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, అనుత్తరం వాస్స చిత్తం ‘‘అనుత్తరమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమాహితం వాస్స చిత్తం ‘‘సమాహితమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, అసమాహితం వాస్స చిత్తం ‘‘అసమాహితమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, విముత్తం వాస్స చిత్తం ‘‘విముత్తమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి, అవిముత్తం వాస్స చిత్తం ‘‘అవిముత్తమస్స చిత్త’’న్తి పజానాతి. సో తం నిమిత్తం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి స్వావత్థితం వవత్థపేతి. సో తం నిమిత్తం ఆసేవిత్వా భావేత్వా బహులీకరిత్వా స్వావత్థితం వవత్థపేత్వా అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి.

కథఞ్చ భిక్ఖు అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి? ఇధ భిక్ఖు సరాగం వా చిత్తం ‘‘సరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘‘వీతరాగం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సదోసం వా చిత్తం ‘‘సదోసం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతదోసం వా చిత్తం ‘‘వీతదోసం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమోహం వా చిత్తం ‘‘సమోహం చిత్త’’న్తి పజానాతి, వీతమోహం వా చిత్తం ‘‘వీతమోహం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సంఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘సంఖిత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘‘విక్ఖిత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, మహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘మహగ్గతం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అమహగ్గతం వా చిత్తం ‘‘అమహగ్గతం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సఉత్తరం వా చిత్తం ‘‘సఉత్తరం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అనుత్తరం వా చిత్తం ‘‘అనుత్తరం చిత్త’’న్తి పజానాతి, సమాహితం వా చిత్తం ‘‘సమాహితం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అసమాహితం వా చిత్తం ‘‘అసమాహితం చిత్త’’న్తి పజానాతి, విముత్తం వా చిత్తం ‘‘విముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి, అవిముత్తం వా చిత్తం ‘‘అవిముత్తం చిత్త’’న్తి పజానాతి. ఏవం భిక్ఖు అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

౩౬౬. అనుపస్సీతి…పే… విహరతీతి…పే… ఆతాపీతి…పే… సమ్పజానోతి…పే… సతిమాతి…పే… వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సన్తి. తత్థ కతమో లోకో? తంయేవ చిత్తం లోకో. పఞ్చపి ఉపాదానక్ఖన్ధా లోకో – తత్థ కతమా అభిజ్ఝా? యో రాగో సారాగో…పే… చిత్తస్స సారాగో – అయం వుచ్చతి ‘‘అభిజ్ఝా’’. తత్థ కతమం దోమనస్సం? యం చేతసికం అసాతం చేతసికం దుక్ఖం చేతోసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దోమనస్సం’’. ఇతి అయఞ్చ అభిజ్ఝా ఇదఞ్చ దోమనస్సం ఇమమ్హి లోకే వినీతా హోన్తి పటివినీతా సన్తా సమితా వూపసన్తా అత్థఙ్గతా అబ్భత్థఙ్గతా అప్పితా బ్యప్పితా సోసితా విసోసితా బ్యన్తీకతా. తేన వుచ్చతి ‘‘వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్స’’న్తి.

చిత్తానుపస్సనానిద్దేసో.