౪. సచ్చవిభఙ్గో

౧. సుత్తన్తభాజనీయం

౧౮౯. చత్తారి అరియసచ్చాని – దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా.)] అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా.)] అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం.

౧. దుక్ఖసచ్చం

౧౯౦. తత్థ కతమం దుక్ఖం అరియసచ్చం? జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసాపి దుక్ఖా, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో, యం పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం, సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా.

౧౯౧. తత్థ కతమా జాతి? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జాతి సఞ్జాతి ఓక్కన్తి అభినిబ్బత్తి ఖన్ధానం పాతుభావో ఆయతనానం పటిలాభో – అయం వుచ్చతి ‘‘జాతి’’.

౧౯౨. తత్థ కతమా జరా? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జరా జీరణతా ఖణ్డిచ్చం పాలిచ్చం వలిత్తచతా ఆయునో సంహాని ఇన్ద్రియానం పరిపాకో – అయం వుచ్చతి ‘‘జరా’’.

౧౯౩. తత్థ కతమం మరణం? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హా తమ్హా సత్తనికాయా చుతి చవనతా భేదో అన్తరధానం మచ్చు మరణం కాలకిరియా ఖన్ధానం భేదో కళేవరస్స నిక్ఖేపో జీవితిన్ద్రియస్సుపచ్ఛేదో – ఇదం వుచ్చతి ‘‘మరణం’’.

౧౯౪. తత్థ కతమో సోకో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స సోకో సోచనా సోచితత్తం అన్తోసోకో అన్తోపరిసోకో చేతసో పరిజ్ఝాయనా దోమనస్సం సోకసల్లం – అయం వుచ్చతి ‘‘సోకో’’.

౧౯౫. తత్థ కతమో పరిదేవో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పనా లాలప్పితత్తం [లాలపో లాలపనా లాలపితత్తం (స్యా.)] – అయం వుచ్చతి ‘‘పరిదేవో’’.

౧౯౬. తత్థ కతమం దుక్ఖం? యం కాయికం అసాతం కాయికం దుక్ఖం కాయసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం కాయసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

౧౯౭. తత్థ కతమం దోమనస్సం? యం చేతసికం అసాతం చేతసికం దుక్ఖం చేతోసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం చేతోసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దోమనస్సం’’.

౧౯౮. తత్థ కతమో ఉపాయాసో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆయాసో ఉపాయాసో ఆయాసితత్తం ఉపాయాసితత్తం – అయం వుచ్చతి ‘‘ఉపాయాసో’’.

౧౯౯. తత్థ కతమో అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి అనిట్ఠా అకన్తా అమనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అనత్థకామా అహితకామా అఫాసుకకామా అయోగక్ఖేమకామా; యా తేహి సఙ్గతి సమాగమో సమోధానం మిస్సీభావో – అయం వుచ్చతి ‘‘అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో’’.

౨౦౦. తత్థ కతమో పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి ఇట్ఠా కన్తా మనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అత్థకామా హితకామా ఫాసుకకామా యోగక్ఖేమకామా మాతా వా పితా వా భాతా వా భగినీ వా మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా; యా తేహి అసఙ్గతి అసమాగమో అసమోధానం అమిస్సీభావో – అయం వుచ్చతి ‘‘పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో’’.

౨౦౧. తత్థ కతమం యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం? జాతిధమ్మానం సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘‘అహో వత, మయం న జాతిధమ్మా అస్సామ; న చ, వత, నో జాతి ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి! న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం. ఇదమ్పి ‘‘యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం’’.

జరాధమ్మానం సత్తానం…పే… బ్యాధిధమ్మానం సత్తానం…పే… మరణధమ్మానం సత్తానం…పే… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మానం సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘‘అహో వత, మయం న సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా అస్సామ; న చ, వత, నో సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా ఆగచ్ఛేయ్యు’’న్తి! న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం. ఇదమ్పి ‘‘యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం’’.

౨౦౨. తత్థ కతమే సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా? సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో, వేదనుపాదానక్ఖన్ధో, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా’’.

ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం అరియసచ్చం’’.

౨. సముదయసచ్చం

౨౦౩. తత్థ కతమం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం? యాయం తణ్హా పోనోభవికా [పోనోబ్భవికా (స్యా. క.)] నన్దిరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా, భవతణ్హా, విభవతణ్హా.

సా ఖో పనేసా తణ్హా కత్థ ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, కత్థ నివిసమానా నివిసతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖుం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దా లోకే…పే… గన్ధా లోకే… రసా లోకే… ఫోట్ఠబ్బా లోకే… ధమ్మా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతవిఞ్ఞాణం లోకే…పే… ఘానవిఞ్ఞాణం లోకే… జివ్హావిఞ్ఞాణం లోకే… కాయవిఞ్ఞాణం లోకే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతసమ్ఫస్సో లోకే…పే… ఘానసమ్ఫస్సో లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సో లోకే… కాయసమ్ఫస్సో లోకే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే…పే… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దసఞ్ఞా లోకే…పే… గన్ధసఞ్ఞా లోకే… రససఞ్ఞా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా లోకే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దసఞ్చేతనా లోకే…పే… గన్ధసఞ్చేతనా లోకే… రససఞ్చేతనా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా లోకే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దతణ్హా లోకే…పే… గన్ధతణ్హా లోకే… రసతణ్హా లోకే… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా లోకే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దవితక్కో లోకే…పే… గన్ధవితక్కో లోకే… రసవితక్కో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవితక్కో లోకే… ధమ్మవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

రూపవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. గన్ధవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. రసవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. ఫోట్ఠబ్బవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం’’.

౩. నిరోధసచ్చం

౨౦౪. తత్థ కతమం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం? యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో.

సా ఖో పనేసా తణ్హా కత్థ పహీయమానా పహీయతి, కత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖుం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సద్దా లోకే…పే… గన్ధా లోకే… రసా లోకే… ఫోట్ఠబ్బా లోకే… ధమ్మా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సోతవిఞ్ఞాణం లోకే…పే… ఘానవిఞ్ఞాణం లోకే… జివ్హావిఞ్ఞాణం లోకే… కాయవిఞ్ఞాణం లోకే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సోతసమ్ఫస్సో లోకే…పే… ఘానసమ్ఫస్సో లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సో లోకే… కాయసమ్ఫస్సో లోకే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే…పే… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపసఞ్ఞా లోకే… సద్దసఞ్ఞా లోకే… గన్ధసఞ్ఞా లోకే… రససఞ్ఞా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా లోకే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపసఞ్చేతనా లోకే… సద్దసఞ్చేతనా లోకే… గన్ధసఞ్చేతనా లోకే… రససఞ్చేతనా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా లోకే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపతణ్హా లోకే… సద్దతణ్హా లోకే… గన్ధతణ్హా లోకే… రసతణ్హా లోకే… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా లోకే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపవితక్కో లోకే… సద్దవితక్కో లోకే… గన్ధవితక్కో లోకే… రసవితక్కో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవితక్కో లోకే… ధమ్మవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

రూపవిచారో లోకే… సద్దవిచారో లోకే… గన్ధవిచారో లోకే… రసవిచారో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవిచారో లోకే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి.

ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం’’.

౪. మగ్గసచ్చం

౨౦౫. తత్థ కతమం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి.

తత్థ కతమా సమ్మాదిట్ఠి? దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాదిట్ఠి’’.

తత్థ కతమో సమ్మాసఙ్కప్పో? నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో, అబ్యాపాదసఙ్కప్పో, అవిహింసాసఙ్కప్పో – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసఙ్కప్పో’’.

తత్థ కతమా సమ్మావాచా? ముసావాదా వేరమణీ, పిసుణాయ వాచాయ వేరమణీ, ఫరుసాయ వాచాయ వేరమణీ, సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మావాచా’’.

తత్థ కతమో సమ్మాకమ్మన్తో? పాణాతిపాతా వేరమణీ, అదిన్నాదానా వేరమణీ, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాకమ్మన్తో’’.

తత్థ కతమో సమ్మాఆజీవో? ఇధ అరియసావకో మిచ్ఛాఆజీవం పహాయ సమ్మాఆజీవేన జీవికం కప్పేతి – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాఆజీవో’’.

తత్థ కతమో సమ్మావాయామో? ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి. ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి. అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి. ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి. అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మావాయామో’’.

తత్థ కతమా సమ్మాసతి? ఇధ భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసతి’’.

తత్థ కతమో సమ్మాసమాధి? ఇధ భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి, వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి, సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా, అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం, చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా, ఉపేక్ఖకో చ విహరతి, సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’’తి, తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సుఖస్స చ పహానా, దుక్ఖస్స చ పహానా, పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా, అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసమాధి’’.

ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం’’.

సుత్తన్తభాజనీయం.

౨. అభిధమ్మభాజనీయం

౨౦౬. చత్తారి సచ్చాని – దుక్ఖం, దుక్ఖసముదయో, దుక్ఖనిరోధో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా.

తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమం దుక్ఖం? అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా, సాసవా చ కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా, యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా సమ్మాదిట్ఠి? యా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాదిట్ఠి’’.

తత్థ కతమో సమ్మాసఙ్కప్పో? యో తక్కో వితక్కో…పే… సమ్మాసఙ్కప్పో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసఙ్కప్పో’’.

తత్థ కతమా సమ్మావాచా? యా చతూహి వచీదుచ్చరితేహి ఆరతి విరతి పటివిరతి వేరమణీ [వేరమణి (క.) ఏవముపరిపి] అకిరియా అకరణం అనజ్ఝాపత్తి వేలాఅనతిక్కమో సేతుఘాతో సమ్మావాచా మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మావాచా’’.

తత్థ కతమో సమ్మాకమ్మన్తో? యా తీహి కాయదుచ్చరితేహి ఆరతి విరతి పటివిరతి వేరమణీ అకిరియా అకరణం అనజ్ఝాపత్తి వేలాఅనతిక్కమో సేతుఘాతో సమ్మాకమ్మన్తో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాకమ్మన్తో’’.

తత్థ కతమో సమ్మాఆజీవో? యా మిచ్ఛా ఆజీవా ఆరతి విరతి పటివిరతి వేరమణీ అకిరియా అకరణం అనజ్ఝాపత్తి వేలాఅనతిక్కమో సేతుఘాతో సమ్మాఆజీవో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాఆజీవో’’.

తత్థ కతమో సమ్మావాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో [విరియారమ్భో (సీ. స్యా.)] …పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మావాయామో’’.

తత్థ కతమా సమ్మాసతి? యా సతి అనుస్సతి…పే… సమ్మాసతి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసతి’’.

తత్థ కతమో సమ్మాసమాధి? యా చిత్తస్స ఠితి సణ్ఠితి…పే… సమ్మాసమాధి సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసమాధి’’. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౦౭. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ అవసేసా చ కిలేసా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమం దుక్ఖం? అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా, సాసవా చ కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా, యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ చ, అవసేసానఞ్చ కిలేసానం పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా, వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే అట్ఠఙ్గికో మగ్గో హోతి – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి – ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౦౮. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమం దుక్ఖం? తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా, సాసవా చ కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా, యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ చ, అవసేసానఞ్చ కిలేసానం, అవసేసానఞ్చ అకుసలానం ధమ్మానం పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే అట్ఠఙ్గికో మగ్గో హోతి – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౦౯. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమం దుక్ఖం? అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా, సాసవా చ కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా, యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ చ, అవసేసానఞ్చ కిలేసానం, అవసేసానఞ్చ అకుసలానం ధమ్మానం, తిణ్ణఞ్చ కుసలమూలానం సాసవానం పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

౨౧౦. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ, అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమం దుక్ఖం? సాసవా కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా, యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇదం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖం’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ చ, అవసేసానఞ్చ కిలేసానం, అవసేసానఞ్చ అకుసలానం ధమ్మానం, తిణ్ణఞ్చ కుసలమూలానం సాసవానం, అవసేసానఞ్చ సాసవానం కుసలానం ధమ్మానం పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా, వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే అట్ఠఙ్గికో మగ్గో హోతి – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౧౧. చత్తారి సచ్చాని – దుక్ఖం, దుక్ఖసముదయో, దుక్ఖనిరోధో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా.

తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా, వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే పఞ్చఙ్గికో మగ్గో హోతి – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి.

తత్థ కతమో సమ్మావాయామో? యో చేతసికో వీరియారమ్భో…పే… సమ్మావాయామో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మావాయామో’’.

తత్థ కతమో సమ్మాసమాధి? యా చిత్తస్స ఠితి…పే… సమ్మాసమాధి సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో మగ్గఙ్గం మగ్గపరియాపన్నం – అయం వుచ్చతి ‘‘సమ్మాసమాధి’’. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౧౨. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ, అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా, వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే పఞ్చఙ్గికో మగ్గో హోతి – సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’. అవసేసా ధమ్మా దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ సమ్పయుత్తా.

౨౧౩. చత్తారి సచ్చాని – దుక్ఖం, దుక్ఖసముదయో, దుక్ఖనిరోధో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా.

తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమో దుక్ఖనిరోధో? తణ్హాయ పహానం – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే ఫస్సో హోతి…పే… అవిక్ఖేపో హోతి. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’.

౨౧౪. తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా చ, అవసేసా చ కిలేసా, అవసేసా చ అకుసలా ధమ్మా, తీణి చ కుసలమూలాని సాసవాని, అవసేసా చ సాసవా కుసలా ధమ్మా – అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖసముదయో’’.

తత్థ కతమా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా? ఇధ భిక్ఖు యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞం, తస్మిం సమయే ఫస్సో హోతి…పే… అవిక్ఖేపో హోతి. అయం వుచ్చతి ‘‘దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’’.

అభిధమ్మభాజనీయం.

౩. పఞ్హాపుచ్ఛకం

౨౧౫. చత్తారి అరియసచ్చాని – దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం.

౨౧౬. చతున్నం అరియసచ్చానం కతి కుసలా, కతి అకుసలా, కతి అబ్యాకతా…పే… కతి సరణా, కతి అరణా?

౧. తికం

౨౧౭. సముదయసచ్చం అకుసలం. మగ్గసచ్చం కుసలం. నిరోధసచ్చం అబ్యాకతం. దుక్ఖసచ్చం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం. ద్వే సచ్చా సియా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, సియా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, సియా దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, సియా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్త’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా విపాకధమ్మధమ్మా. నిరోధసచ్చం నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మం. దుక్ఖసచ్చం సియా విపాకం, సియా విపాకధమ్మధమ్మం, సియా నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మం. సముదయసచ్చం అనుపాదిన్నుపాదానియం. ద్వే సచ్చా అనుపాదిన్నఅనుపాదానియా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదిన్నుపాదానియం, సియా అనుపాదిన్నుపాదానియం.

సముదయసచ్చం సంకిలిట్ఠసంకిలేసికం. ద్వే సచ్చా అసంకిలిట్ఠఅసంకిలేసికా. దుక్ఖసచ్చం సియా సంకిలిట్ఠసంకిలేసికం, సియా అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికం. సముదయసచ్చం సవితక్కసవిచారం. నిరోధసచ్చం అవితక్కఅవిచారం. మగ్గసచ్చం సియా సవితక్కసవిచారం, సియా అవితక్కవిచారమత్తం, సియా అవితక్కఅవిచారం. దుక్ఖసచ్చం సియా సవితక్కసవిచారం, సియా అవితక్కవిచారమత్తం, సియా అవితక్కఅవిచారం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘సవితక్కసవిచార’’న్తిపి, ‘‘అవితక్కవిచారమత్త’’న్తిపి, ‘‘అవితక్కఅవిచార’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా సియా పీతిసహగతా, సియా సుఖసహగతా, సియా ఉపేక్ఖాసహగతా. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘పీతిసహగత’’న్తిపి, ‘‘సుఖసహగత’’న్తిపి, ‘‘ఉపేక్ఖాసహగత’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా పీతిసహగతం, సియా సుఖసహగతం, సియా ఉపేక్ఖాసహగతం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘పీతిసహగత’’న్తిపి, ‘‘సుఖసహగత’’న్తిపి, ‘‘ఉపేక్ఖాసహగత’’న్తిపి.

ద్వే సచ్చా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బా. సముదయసచ్చం సియా దస్సనేన పహాతబ్బం, సియా భావనాయ పహాతబ్బం. దుక్ఖసచ్చం సియా దస్సనేన పహాతబ్బం, సియా భావనాయ పహాతబ్బం, సియా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బం. ద్వే సచ్చా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా. సముదయసచ్చం సియా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకం, సియా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకం. దుక్ఖసచ్చం సియా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకం, సియా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకం, సియా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకం. సముదయసచ్చం ఆచయగామి. మగ్గసచ్చం అపచయగామి. నిరోధసచ్చం నేవాచయగామినాపచయగామి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆచయగామి, సియా నేవాచయగామినాపచయగామి. మగ్గసచ్చం సేక్ఖం. తీణి సచ్చాని నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. సముదయసచ్చం పరిత్తం. ద్వే సచ్చా అప్పమాణా. దుక్ఖసచ్చం సియా పరిత్తం, సియా మహగ్గతం. నిరోధసచ్చం అనారమ్మణం. మగ్గసచ్చం అప్పమాణారమ్మణం. సముదయసచ్చం సియా పరిత్తారమ్మణం, సియా మహగ్గతారమ్మణం న అప్పమాణారమ్మణం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘పరిత్తారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘మహగ్గతారమ్మణ’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా పరిత్తారమ్మణం, సియా మహగ్గతారమ్మణం, సియా అప్పమాణారమ్మణం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘పరిత్తారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘మహగ్గతారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘అప్పమాణారమ్మణ’’న్తిపి.

సముదయసచ్చం హీనం. ద్వే సచ్చా పణీతా. దుక్ఖసచ్చం సియా హీనం, సియా మజ్ఝిమం. నిరోధసచ్చం అనియతం. మగ్గసచ్చం సమ్మత్తనియతం. ద్వే సచ్చా సియా మిచ్ఛత్తనియతా, సియా అనియతా. నిరోధసచ్చం అనారమ్మణం. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘మగ్గారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘మగ్గహేతుక’’న్తిపి, ‘‘మగ్గాధిపతీ’’తిపి. మగ్గసచ్చం న మగ్గారమ్మణం మగ్గహేతుకం, సియా మగ్గాధిపతి, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘మగ్గాధిపతీ’’తి. దుక్ఖసచ్చం సియా మగ్గారమ్మణం న మగ్గహేతుకం, సియా మగ్గాధిపతి, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘మగ్గారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘మగ్గాధిపతీ’’తిపి. ద్వే సచ్చా సియా ఉప్పన్నా, సియా అనుప్పన్నా, న వత్తబ్బా – ‘‘ఉప్పాదినో’’తి. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘ఉప్పన్న’’న్తిపి, ‘‘అనుప్పన్న’’న్తిపి, ‘‘ఉప్పాదీ’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉప్పన్నం, సియా అనుప్పన్నం, సియా ఉప్పాది. తీణి సచ్చాని సియా అతీతా, సియా అనాగతా, సియా పచ్చుప్పన్నా. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘అతీత’’న్తిపి, ‘‘అనాగత’’న్తిపి, ‘‘పచ్చుప్పన్న’’న్తిపి. నిరోధసచ్చం అనారమ్మణం. మగ్గసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘అతీతారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘అనాగతారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘పచ్చుప్పన్నారమ్మణ’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా సియా అతీతారమ్మణా, సియా అనాగతారమ్మణా, సియా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా, సియా న వత్తబ్బా – ‘‘అతీతారమ్మణా’’తిపి, ‘‘అనాగతారమ్మణా’’తిపి, ‘‘పచ్చుప్పన్నారమ్మణా’’తిపి. నిరోధసచ్చం బహిద్ధా. తీణి సచ్చాని సియా అజ్ఝత్తా, సియా బహిద్ధా, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధా. నిరోధసచ్చం అనారమ్మణం. మగ్గసచ్చం బహిద్ధారమ్మణం. సముదయసచ్చం సియా అజ్ఝత్తారమ్మణం, సియా బహిద్ధారమ్మణం, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం. దుక్ఖసచ్చం సియా అజ్ఝత్తారమ్మణం, సియా బహిద్ధారమ్మణం, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘అజ్ఝత్తారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘బహిద్ధారమ్మణ’’న్తిపి, ‘‘అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణ’’న్తిపి. తీణి సచ్చాని అనిదస్సనఅప్పటిఘా. దుక్ఖసచ్చం సియా సనిదస్సనసప్పటిఘం, సియా అనిదస్సనసప్పటిఘం, సియా అనిదస్సనఅప్పటిఘం.

౨. దుకం

౨౧౮. సముదయసచ్చం హేతు. నిరోధసచ్చం న హేతు. ద్వే సచ్చా సియా హేతూ, సియా న హేతూ. ద్వే సచ్చా సహేతుకా. నిరోధసచ్చం అహేతుకం. దుక్ఖసచ్చం సియా సహేతుకం, సియా అహేతుకం. ద్వే సచ్చా హేతుసమ్పయుత్తా. నిరోధసచ్చం హేతువిప్పయుత్తం. దుక్ఖసచ్చం సియా హేతుసమ్పయుత్తం, సియా హేతువిప్పయుత్తం. సముదయసచ్చం హేతు చేవ సహేతుకఞ్చ. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘హేతు చేవ సహేతుకఞ్చా’’తిపి, ‘‘సహేతుకఞ్చేవ న చ హేతూ’’తిపి. మగ్గసచ్చం సియా హేతు చేవ సహేతుకఞ్చ, సియా సహేతుకఞ్చేవ న చ హేతు. దుక్ఖసచ్చం సియా హేతు చేవ సహేతుకఞ్చ, సియా సహేతుకఞ్చేవ న చ హేతు, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘హేతు చేవ సహేతుకఞ్చా’’తిపి, ‘‘సహేతుకఞ్చేవ న చ హేతూ’’తిపి. సముదయసచ్చం హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తఞ్చ. నిరోధసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘హేతుసమ్పయుత్తఞ్చేవ న చ హేతూ’’తిపి. మగ్గసచ్చం సియా హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా హేతుసమ్పయుత్తఞ్చేవ న చ హేతు. దుక్ఖసచ్చం సియా హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా హేతుసమ్పయుత్తఞ్చేవ న చ హేతు, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘హేతు చేవ హేతుసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘హేతుసమ్పయుత్తఞ్చేవ న చ హేతూ’’తిపి. నిరోధసచ్చం న హేతుఅహేతుకం. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘న హేతుసహేతుక’’న్తిపి, ‘‘న హేతుఅహేతుక’’న్తిపి. మగ్గసచ్చం సియా న హేతుసహేతుకం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘న హేతుసహేతుక’’న్తిపి, ‘‘న హేతుఅహేతుక’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా న హేతుసహేతుకం, సియా న హేతుఅహేతుకం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘న హేతుసహేతుక’’న్తిపి, ‘‘న హేతుఅహేతుక’’న్తిపి.

తీణి సచ్చాని సప్పచ్చయా. నిరోధసచ్చం అప్పచ్చయం. తీణి సచ్చాని సఙ్ఖతా. నిరోధసచ్చం అసఙ్ఖతం. తీణి సచ్చాని అనిదస్సనా. దుక్ఖసచ్చం సియా సనిదస్సనం, సియా అనిదస్సనం. తీణి సచ్చాని అప్పటిఘా. దుక్ఖసచ్చం సియా సప్పటిఘం, సియా అప్పటిఘం. తీణి సచ్చాని అరూపాని. దుక్ఖసచ్చం సియా రూపం, సియా అరూపం. ద్వే సచ్చా లోకియా. ద్వే సచ్చా లోకుత్తరా; కేనచి విఞ్ఞేయ్యా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా.

సముదయసచ్చం ఆసవో. ద్వే సచ్చా నో ఆసవా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆసవో, సియా నో ఆసవో. ద్వే సచ్చా సాసవా. ద్వే సచ్చా అనాసవా. సముదయసచ్చం ఆసవసమ్పయుత్తం. ద్వే సచ్చా ఆసవవిప్పయుత్తా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆసవసమ్పయుత్తం, సియా ఆసవవిప్పయుత్తం. సముదయసచ్చం ఆసవో చేవ సాసవఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘ఆసవా చేవ సాసవా చా’’తిపి, ‘‘సాసవా చేవ నో చ ఆసవా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆసవో చేవ సాసవఞ్చ, సియా సాసవఞ్చేవ నో చ ఆసవో. సముదయసచ్చం ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా ఆసవసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ ఆసవో, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘ఆసవో చేవ ఆసవసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘ఆసవసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ ఆసవో’’తిపి. ద్వే సచ్చా ఆసవవిప్పయుత్తఅనాసవా. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘ఆసవవిప్పయుత్తసాసవ’’న్తిపి, ‘‘ఆసవవిప్పయుత్తఅనాసవ’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఆసవవిప్పయుత్తసాసవం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘ఆసవవిప్పయుత్తసాసవ’’న్తిపి, ‘‘ఆసవవిప్పయుత్తఅనాసవ’’న్తిపి.

సముదయసచ్చం సంయోజనం. ద్వే సచ్చా నో సంయోజనా. దుక్ఖసచ్చం సియా సంయోజనం, సియా నో సంయోజనం. ద్వే సచ్చా సంయోజనియా. ద్వే సచ్చా అసంయోజనియా. సముదయసచ్చం సంయోజనసమ్పయుత్తం. ద్వే సచ్చా సంయోజనవిప్పయుత్తా. దుక్ఖసచ్చం సియా సంయోజనసమ్పయుత్తం, సియా సంయోజనవిప్పయుత్తం. సముదయసచ్చం సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనియఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చా’’తిపి, ‘‘సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనియఞ్చ, సియా సంయోజనియఞ్చేవ నో చ సంయోజనం. సముదయసచ్చం సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ సంయోజనం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘సంయోజనఞ్చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘సంయోజనసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ సంయోజన’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా సంయోజనవిప్పయుత్తఅసంయోజనియా. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘సంయోజనవిప్పయుత్తసంయోజనియ’’న్తిపి, ‘‘సంయోజనవిప్పయుత్తఅసంయోజనియ’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా సంయోజనవిప్పయుత్తసంయోజనియం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘సంయోజనవిప్పయుత్తసంయోజనియ’’న్తిపి, ‘‘సంయోజనవిప్పయుత్తఅసంయోజనియ’’న్తిపి.

సముదయసచ్చం గన్థో. ద్వే సచ్చా నో గన్థా. దుక్ఖసచ్చం సియా గన్థో, సియా నో గన్థో. ద్వే సచ్చా గన్థనియా. ద్వే సచ్చా అగన్థనియా. ద్వే సచ్చా గన్థవిప్పయుత్తా. ద్వే సచ్చా సియా గన్థసమ్పయుత్తా, సియా గన్థవిప్పయుత్తా. సముదయసచ్చం గన్థో చేవ గన్థనియఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘గన్థా చేవ గన్థనియా చా’’తిపి, ‘‘గన్థనియా చేవ నో చ గన్థా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా గన్థో చేవ గన్థనియఞ్చ, సియా గన్థనియఞ్చేవ నో చ గన్థో. సముదయసచ్చం గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘గన్థసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ గన్థో’’తిపి. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా గన్థసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ గన్థో, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘గన్థో చేవ గన్థసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘గన్థసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ గన్థో’’తిపి. ద్వే సచ్చా గన్థవిప్పయుత్తఅగన్థనియా. ద్వే సచ్చా సియా గన్థవిప్పయుత్తగన్థనియా, సియా న వత్తబ్బా – ‘‘గన్థవిప్పయుత్తగన్థనియా’’తిపి, ‘‘గన్థవిప్పయుత్తఅగన్థనియా’’తిపి.

సముదయసచ్చం ఓఘో…పే… యోగో…పే… నీవరణం. ద్వే సచ్చా నో నీవరణా. దుక్ఖసచ్చం సియా నీవరణం, సియా నో నీవరణం. ద్వే సచ్చా నీవరణియా ద్వే సచ్చా అనీవరణియా. సముదయసచ్చం నీవరణసమ్పయుత్తం. ద్వే సచ్చా నీవరణవిప్పయుత్తా. దుక్ఖసచ్చం సియా నీవరణసమ్పయుత్తం, సియా నీవరణవిప్పయుత్తం. సముదయసచ్చం నీవరణఞ్చేవ నీవరణియఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘నీవరణా చేవ నీవరణియా చా’’తిపి, ‘‘నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా నీవరణఞ్చేవ నీవరణియఞ్చ, సియా నీవరణియఞ్చేవ నో చ నీవరణం. సముదయసచ్చం నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ నీవరణం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘నీవరణఞ్చేవ నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘నీవరణసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ నీవరణ’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా నీవరణవిప్పయుత్తఅనీవరణియా. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘నీవరణవిప్పయుత్తనీవరణియ’’న్తిపి, ‘‘నీవరణవిప్పయుత్తఅనీవరణియ’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా నీవరణవిప్పయుత్తనీవరణియం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘నీవరణవిప్పయుత్తనీవరణియ’’న్తిపి, ‘‘నీవరణవిప్పయుత్తఅనీవరణియ’’న్తిపి.

తీణి సచ్చాని నో పరామాసా. దుక్ఖసచ్చం సియా పరామాసో, సియా నో పరామాసో. ద్వే సచ్చా పరామట్ఠా. ద్వే సచ్చా అపరామట్ఠా. ద్వే సచ్చా పరామాసవిప్పయుత్తా. సముదయసచ్చం సియా పరామాససమ్పయుత్తం, సియా పరామాసవిప్పయుత్తం. దుక్ఖసచ్చం సియా పరామాససమ్పయుత్తం, సియా పరామాసవిప్పయుత్తం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘పరామాససమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘పరామాసవిప్పయుత్త’’న్తిపి. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘పరామాసో చేవ పరామట్ఠఞ్చా’’తి, పరామట్ఠఞ్చేవ నో చ పరామాసో. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘పరామాసా చేవ పరామట్ఠా చా’’తిపి, ‘‘పరామట్ఠా చేవ నో చ పరామాసా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా పరామాసో చేవ పరామట్ఠఞ్చ, సియా పరామట్ఠఞ్చేవ నో చ పరామాసో. ద్వే సచ్చా పరామాసవిప్పయుత్తఅపరామట్ఠా. ద్వే సచ్చా సియా పరామాసవిప్పయుత్తపరామట్ఠా, సియా న వత్తబ్బా – ‘‘పరామాసవిప్పయుత్తపరామట్ఠా’’తిపి, ‘‘పరామాసవిప్పయుత్తఅపరామట్ఠా’’తిపి.

ద్వే సచ్చా సారమ్మణా. నిరోధసచ్చం అనారమ్మణం. దుక్ఖసచ్చం సియా సారమ్మణం, సియా అనారమ్మణం. తీణి సచ్చాని నో చిత్తా. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తం, సియా నో చిత్తం. ద్వే సచ్చా చేతసికా. నిరోధసచ్చం అచేతసికం. దుక్ఖసచ్చం సియా చేతసికం, సియా అచేతసికం. ద్వే సచ్చా చిత్తసమ్పయుత్తా. నిరోధసచ్చం చిత్తవిప్పయుత్తం. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసమ్పయుత్తం, సియా చిత్తవిప్పయుత్తం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘చిత్తేన సమ్పయుత్త’’న్తిపి, ‘‘చిత్తేన విప్పయుత్త’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా చిత్తసంసట్ఠా. నిరోధసచ్చం చిత్తవిసంసట్ఠం. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసంసట్ఠం, సియా చిత్తవిసంసట్ఠం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘చిత్తేన సంసట్ఠ’’న్తిపి, ‘‘చిత్తేన విసంసట్ఠ’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా చిత్తసముట్ఠానా. నిరోధసచ్చం నో చిత్తసముట్ఠానం. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసముట్ఠానం, సియా నో చిత్తసముట్ఠానం. ద్వే సచ్చా చిత్తసహభునో. నిరోధసచ్చం నో చిత్తసహభూ. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసహభూ, సియా నో చిత్తసహభూ. ద్వే సచ్చా చిత్తానుపరివత్తినో. నిరోధసచ్చం నో చిత్తానుపరివత్తి. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తానుపరివత్తి, సియా నో చిత్తానుపరివత్తి. ద్వే సచ్చా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానా. నిరోధసచ్చం నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానం. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానం, సియా నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానం. ద్వే సచ్చా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభునో. నిరోధసచ్చం నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభూ. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభూ, సియా నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభూ. ద్వే సచ్చా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తినో. నిరోధసచ్చం నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తి. దుక్ఖసచ్చం సియా చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తి, సియా నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తి. తీణి సచ్చాని బాహిరా. దుక్ఖసచ్చం సియా అజ్ఝత్తం, సియా బాహిరం.

తీణి సచ్చాని నో ఉపాదా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదా, సియా నో ఉపాదా. తీణి సచ్చాని అనుపాదిన్నా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదిన్నం, సియా అనుపాదిన్నం. సముదయసచ్చం ఉపాదానం. ద్వే సచ్చా నో ఉపాదానా. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదానం, సియా నో ఉపాదానం. ద్వే సచ్చా ఉపాదానియా. ద్వే సచ్చా అనుపాదానియా. ద్వే సచ్చా ఉపాదానవిప్పయుత్తా. ద్వే సచ్చా సియా ఉపాదానసమ్పయుత్తా, సియా ఉపాదానవిప్పయుత్తా. సముదయసచ్చం ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానియఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘ఉపాదానా చేవ ఉపాదానియా చా’’తిపి, ‘‘ఉపాదానియా చేవ నో చ ఉపాదానా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానియఞ్చ, సియా ఉపాదానియఞ్చేవ నో చ ఉపాదానం. సముదయసచ్చం సియా ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చా’’తిపి, ‘‘ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ ఉపాదాన’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘ఉపాదానా చేవ ఉపాదానసమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘ఉపాదానసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఉపాదానా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చ, సియా ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ ఉపాదానం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘ఉపాదానఞ్చేవ ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చా’’ తిపి, ‘‘ఉపాదానసమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ ఉపాదాన’’న్తిపి. ద్వే సచ్చా ఉపాదానవిప్పయుత్తఅనుపాదానియా. ద్వే సచ్చా సియా ఉపాదానవిప్పయుత్తఉపాదానియా, సియా న వత్తబ్బా – ‘‘ఉపాదానవిప్పయుత్తఉపాదానియా’’తిపి, ‘‘ఉపాదానవిప్పయుత్తఅనుపాదానియా’’తిపి.

సముదయసచ్చం కిలేసో. ద్వే సచ్చా నో కిలేసా. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేసో, సియా నో కిలేసో. ద్వే సచ్చా సంకిలేసికా. ద్వే సచ్చా అసంకిలేసికా. సముదయసచ్చం సంకిలిట్ఠం. ద్వే సచ్చా అసంకిలిట్ఠా. దుక్ఖసచ్చం సియా సంకిలిట్ఠం, సియా అసంకిలిట్ఠం. సముదయసచ్చం కిలేససమ్పయుత్తం. ద్వే సచ్చా కిలేసవిప్పయుత్తా. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేససమ్పయుత్తం, సియా కిలేసవిప్పయుత్తం. సముదయసచ్చం కిలేసో చేవ సంకిలేసికఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘కిలేసా చేవ సంకిలేసికా చా’’తిపి, ‘‘సంకిలేసికా చేవ నో చ కిలేసా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేసో చేవ సంకిలేసికఞ్చ, సియా సంకిలేసికఞ్చేవ నో చ కిలేసో. సముదయసచ్చం కిలేసో చేవ సంకిలిట్ఠఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘కిలేసా చేవ సంకిలిట్ఠా చా’’తిపి, ‘‘సంకిలిట్ఠా చేవ నో చ కిలేసా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేసో చేవ సంకిలిట్ఠఞ్చ, సియా సంకిలిట్ఠఞ్చేవ నో చ కిలేసో, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘కిలేసో చేవ సంకిలిట్ఠఞ్చా’’తిపి, ‘‘సంకిలిట్ఠఞ్చేవ నో చ కిలేసో’’తిపి. సముదయసచ్చం కిలేసో చేవ కిలేససమ్పయుత్తఞ్చ. ద్వే సచ్చా న వత్తబ్బా – ‘‘కిలేసా చేవ కిలేససమ్పయుత్తా చా’’తిపి, ‘‘కిలేససమ్పయుత్తా చేవ నో చ కిలేసా’’తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేసో చేవ కిలేససమ్పయుత్తఞ్చ, సియా కిలేససమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ కిలేసో, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘కిలేసో చేవ కిలేససమ్పయుత్తఞ్చా’’ తిపి, ‘‘కిలేససమ్పయుత్తఞ్చేవ నో చ కిలేసో’’తిపి. ద్వే సచ్చా కిలేసవిప్పయుత్తఅసంకిలేసికా. సముదయసచ్చం న వత్తబ్బం – ‘‘కిలేసవిప్పయుత్తసంకిలేసిక’’న్తిపి, ‘‘కిలేసవిప్పయుత్తఅసంకిలేసిక’’న్తిపి. దుక్ఖసచ్చం సియా కిలేసవిప్పయుత్తసంకిలేసికం, సియా న వత్తబ్బం – ‘‘కిలేసవిప్పయుత్తసంకిలేసిక’’న్తిపి, ‘‘కిలేసవిప్పయుత్తఅసంకిలేసిక’’న్తిపి.

ద్వే సచ్చా న దస్సనేన పహాతబ్బా. ద్వే సచ్చా సియా దస్సనేన పహాతబ్బా, సియా న దస్సనేన పహాతబ్బా. ద్వే సచ్చా న భావనాయ పహాతబ్బా. ద్వే సచ్చా సియా భావనాయ పహాతబ్బా, సియా న భావనాయ పహాతబ్బా. ద్వే సచ్చా న దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా. ద్వే సచ్చా సియా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా, సియా న దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా. ద్వే సచ్చా న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా. ద్వే సచ్చా సియా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా, సియా న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా. సముదయసచ్చం సవితక్కం. నిరోధసచ్చం అవితక్కం. ద్వే సచ్చా సియా సవితక్కా, సియా అవితక్కా. సముదయసచ్చం సవిచారం. నిరోధసచ్చం అవిచారం. ద్వే సచ్చా సియా సవిచారా, సియా అవిచారా. నిరోధసచ్చం అప్పీతికం. తీణి సచ్చాని సియా సప్పీతికా, సియా అప్పీతికా. నిరోధసచ్చం న పీతిసహగతం. తీణి సచ్చాని సియా పీతిసహగతా, సియా న పీతిసహగతా. నిరోధసచ్చం న సుఖసహగతం. తీణి సచ్చాని సియా సుఖసహగతా, సియా న సుఖసహగతా. నిరోధసచ్చం న ఉపేక్ఖాసహగతం. తీణి సచ్చాని సియా ఉపేక్ఖాసహగతా, సియా న ఉపేక్ఖాసహగతా.

సముదయసచ్చం కామావచరం. ద్వే సచ్చా న కామావచరా. దుక్ఖసచ్చం సియా కామావచరం, సియా న కామావచరం. తీణి సచ్చాని న రూపావచరా. దుక్ఖసచ్చం సియా రూపావచరం, సియా న రూపావచరం. తీణి సచ్చాని న అరూపావచరా. దుక్ఖసచ్చం సియా అరూపావచరం, సియా న అరూపావచరం. ద్వే సచ్చా పరియాపన్నా. ద్వే సచ్చా అపరియాపన్నా. మగ్గసచ్చం నియ్యానికం. తీణి సచ్చాని అనియ్యానికా. మగ్గసచ్చం నియతం. నిరోధసచ్చం అనియతం. ద్వే సచ్చా సియా నియతా, సియా అనియతా. ద్వే సచ్చా సఉత్తరా. ద్వే సచ్చా అనుత్తరా. సముదయసచ్చం సరణం. ద్వే సచ్చా అరణా. దుక్ఖసచ్చం సియా సరణం, సియా అరణన్తి.

పఞ్హాపుచ్ఛకం.

సచ్చవిభఙ్గో నిట్ఠితో.