౨. ఉప్పత్తానుప్పత్తివారో

౧. కామధాతు

౯౯౧. కామధాతుయా కతి ఖన్ధా, కతి ఆయతనాని, కతి ధాతుయో, కతి సచ్చాని, కతి ఇన్ద్రియాని, కతి హేతూ, కతి ఆహారా, కతి ఫస్సా, కతి వేదనా, కతి సఞ్ఞా, కతి చేతనా, కతి చిత్తాని?

కామధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా, ద్వాదసాయతనాని, అట్ఠారస ధాతుయో, తీణి సచ్చాని, బావీసతిన్ద్రియాని, నవ హేతూ, చత్తారో ఆహారా, సత్త ఫస్సా, సత్త వేదనా, సత్త సఞ్ఞా, సత్త చేతనా, సత్త చిత్తాని.

౯౯౨. తత్థ కతమే కామధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా? రూపక్ఖన్ధో, వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా’’.

తత్థ కతమాని కామధాతుయా ద్వాదసాయతనాని? చక్ఖాయతనం, రూపాయతనం, సోతాయతనం, సద్దాయతనం, ఘానాయతనం, గన్ధాయతనం, జివ్హాయతనం, రసాయతనం, కాయాయతనం, ఫోట్ఠబ్బాయతనం, మనాయతనం, ధమ్మాయతనం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా ద్వాదసాయతనాని’’.

తత్థ కతమా కామధాతుయా అట్ఠారస ధాతుయో? చక్ఖుధాతు, రూపధాతు, చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు, సోతధాతు, సద్దధాతు, సోతవిఞ్ఞాణధాతు, ఘానధాతు, గన్ధధాతు, ఘానవిఞ్ఞాణధాతు, జివ్హాధాతు, రసధాతు, జివ్హావిఞ్ఞాణధాతు, కాయధాతు, ఫోట్ఠబ్బధాతు, కాయవిఞ్ఞాణధాతు, మనోధాతు, ధమ్మధాతు, మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా అట్ఠారస ధాతుయో’’.

తత్థ కతమాని కామధాతుయా తీణి సచ్చాని? దుక్ఖసచ్చం, సముదయసచ్చం, మగ్గసచ్చం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా తీణి సచ్చాని’’.

తత్థ కతమాని కామధాతుయా బావీసతిన్ద్రియాని? చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం…పే… అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా బావీసతిన్ద్రియాని’’.

తత్థ కతమే కామధాతుయా నవ హేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా నవ హేతూ’’.

తత్థ కతమే కామధాతుయా చత్తారో ఆహారా? కబళీకారాహారో, ఫస్సాహారో, మనోసఞ్చేతనాహారో, విఞ్ఞాణాహారో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా చత్తారో ఆహారా’’.

తత్థ కతమే కామధాతుయా సత్త ఫస్సా? చక్ఖుసమ్ఫస్సో సోతసమ్ఫస్సో, ఘానసమ్ఫస్సో, జివ్హాసమ్ఫస్సో, కాయసమ్ఫస్సో, మనోధాతుసమ్ఫస్సో, మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా సత్త ఫస్సా’’.

తత్థ కతమా కామధాతుయా సత్త వేదనా? చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా, సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా, ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా, జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా, కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా, మనోధాతుసమ్ఫస్సజా వేదనా, మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సజా వేదనా – ఇమా వుచ్చత్తి ‘‘కామధాతుయా సత్త వేదనా’’.

తత్థ కతమా కామధాతుయా సత్త సఞ్ఞా? చక్ఖుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, సోతసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, ఘానసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, జివ్హాసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, కాయసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, మనోధాతుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా, మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా సత్త సఞ్ఞా’’.

తత్థ కతమా కామధాతుయా సత్త చేతనా? చక్ఖుసమ్ఫస్సజా చేతనా, సోతసమ్ఫస్సజా చేతనా, ఘానసమ్ఫస్సజా చేతనా, జివ్హాసమ్ఫస్సజా చేతనా, కాయసమ్ఫస్సజా చేతనా, మనోధాతుసమ్ఫస్సజా చేతనా, మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సజా చేతనా – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా సత్త చేతనా’’.

తత్థ కతమాని కామధాతుయా సత్త చిత్తాని? చక్ఖువిఞ్ఞాణం, సోతవిఞ్ఞాణం, ఘానవిఞ్ఞాణం, జివ్హావిఞ్ఞాణం, కాయవిఞ్ఞాణం, మనోధాతు, మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘కామధాతుయా సత్త చిత్తాని’’.

౨. రూపధాతు

౯౯౩. రూపధాతుయా కతి ఖన్ధా, కతి ఆయతనా, కతి ధాతుయో, కతి సచ్చాని, కతి ఇన్ద్రియాని…పే… కతి చిత్తాని?

రూపధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా, ఛ ఆయతనాని, నవ ధాతుయో, తీణి సచ్చాని, చుద్దసిన్ద్రియాని, అట్ఠ హేతూ, తయో ఆహారా, చత్తారో ఫస్సా, చతస్సో వేదనా, చతస్సో సఞ్ఞా, చతస్సో చేతనా, చత్తారి చిత్తాని.

౯౯౪. తత్థ కతమే రూపధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా? రూపక్ఖన్ధో, వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా పఞ్చక్ఖన్ధా’’.

తత్థ కతమాని రూపధాతుయా ఛ ఆయతనాని? చక్ఖాయతనం, రూపాయతనం, సోతాయతనం, సద్దాయతనం, మనాయతనం, ధమ్మాయతనం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా ఛ ఆయతనాని’’.

తత్థ కతమా రూపధాతుయా నవ ధాతుయో? చక్ఖుధాతు, రూపధాతు, చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు, సోతధాతు, సద్దధాతు, సోతవిఞ్ఞాణధాతు, మనోధాతు, ధమ్మధాతు, మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా నవ ధాతుయో’’.

తత్థ కతమాని రూపధాతుయా తీణి సచ్చాని? దుక్ఖసచ్చం, సముదయసచ్చం, మగ్గసచ్చం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా తీణి సచ్చాని’’.

తత్థ కతమాని రూపధాతుయా చుద్దసిన్ద్రియాని? చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, మనిన్ద్రియం, జీవితిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం, అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం, అఞ్ఞిన్ద్రియం, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా చుద్దసిన్ద్రియాని’’.

తత్థ కతమే రూపధాతుయా అట్ఠ హేతూ? తయో కుసలహేతూ, ద్వే అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ.

తత్థ కతమే తయో కుసలహేతూ? అలోభో కుసలహేతు, అదోసో కుసలహేతు, అమోహో కుసలహేతు – ఇమే తయో కుసలహేతూ.

తత్థ కతమే ద్వే అకుసలహేతూ? లోభో అకుసలహేతు, మోహో అకుసలహేతు – ఇమే ద్వే అకుసలహేతూ.

తత్థ కతమే తయో అబ్యాకతహేతూ? కుసలానం వా ధమ్మానం విపాకతో కిరియాబ్యాకతేసు వా ధమ్మేసు అలోభో, అదోసో, అమోహో – ఇమే తయో అబ్యాకతహేతూ. ఇమే వుచ్చన్తి రూపధాతుయా అట్ఠ హేతూ.

తత్థ కతమే రూపధాతుయా తయో ఆహారా? ఫస్సాహారో, మనోసఞ్చేతనాహారో, విఞ్ఞాణాహారో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా తయో ఆహారా’’.

తత్థ కతమే రూపధాతుయా చత్తారో ఫస్సా? చక్ఖుసమ్ఫస్సో, సోతసమ్ఫస్సో, మనోధాతుసమ్ఫస్సో, మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా చత్తారో ఫస్సా’’.

తత్థ కతమా రూపధాతుయా చతస్సో వేదనా…పే… చతస్సో సఞ్ఞా…పే… చతస్సో చేతనా…పే… చత్తారి చిత్తాని? చక్ఖువిఞ్ఞాణం, సోతవిఞ్ఞాణం, మనోధాతు, మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘రూపధాతుయా చత్తారి చిత్తాని’’.

౩. అరూపధాతు

౯౯౫. అరూపధాతుయా కతి ఖన్ధా…పే… కతి చిత్తాని?

అరూపధాతుయా చత్తారో ఖన్ధా, ద్వే ఆయతనాని, ద్వే ధాతుయో, తీణి సచ్చాని, ఏకాదసిన్ద్రియాని, అట్ఠ హేతూ, తయో ఆహారా, ఏకో ఫస్సో, ఏకా వేదనా, ఏకా సఞ్ఞా, ఏకా చేతనా, ఏకం చిత్తం.

౯౯౬. తత్థ కతమే అరూపధాతుయా చత్తారో ఖన్ధా? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా చత్తారో ఖన్ధా’’.

తత్థ కతమాని అరూపధాతుయా ద్వే ఆయతనాని? మనాయతనం, ధమ్మాయతనం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా ద్వే ఆయతనాని’’.

తత్థ కతమా అరూపధాతుయా ద్వే ధాతుయో? మనోవిఞ్ఞాణధాతు, ధమ్మధాతు – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా ద్వే ధాతుయో’’.

తత్థ కతమాని అరూపధాతుయా తీణి సచ్చాని? దుక్ఖసచ్చం, సముదయసచ్చం, మగ్గసచ్చం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా తీణి సచ్చాని’’.

తత్థ కతమాని అరూపధాతుయా ఏకాదసిన్ద్రియాని? మనిన్ద్రియం, జీవితిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం, అఞ్ఞిన్ద్రియం, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా ఏకాదసిన్ద్రియాని’’.

తత్థ కతమే అరూపధాతుయా అట్ఠ హేతూ? తయో కుసలహేతూ, ద్వే అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా అట్ఠ హేతూ’’.

తత్థ కతమే అరూపధాతుయా తయో ఆహారా? ఫస్సాహారో, మనోసఞ్చేతనాహారో, విఞ్ఞాణాహారో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అరూపధాతుయా తయో ఆహారా’’.

తత్థ కతమో అరూపధాతుయా ఏకో ఫస్సో? మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సో – అయం వుచ్చతి ‘‘అరూపధాతుయా ఏకో ఫస్సో’’.

తత్థ కతమా అరూపధాతుయా ఏకా వేదనా…పే… ఏకా సఞ్ఞా…పే… ఏకా చేతనా…పే… ఏకం చిత్తం? మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘అరూపధాతుయా ఏకం చిత్తం’’.

౪. అపరియాపన్నం

౯౯౭. అపరియాపన్నే కతి ఖన్ధా…పే… కతి చిత్తాని?

అపరియాపన్నే చత్తారో ఖన్ధా, ద్వే ఆయతనాని, ద్వే ధాతుయో, ద్వే సచ్చాని, ద్వాదసిన్ద్రియాని, ఛ హేతూ, తయో ఆహారా, ఏకో ఫస్సో, ఏకా వేదనా, ఏకా సఞ్ఞా, ఏకా చేతనా, ఏకం చిత్తం.

౯౯౮. తత్థ కతమే అపరియాపన్నే చత్తారో ఖన్ధా? వేదనాక్ఖన్ధో, సఞ్ఞాక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే చత్తారో ఖన్ధా’’.

తత్థ కతమాని అపరియాపన్నే ద్వే ఆయతనాని? మనాయతనం, ధమ్మాయతనం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే ద్వే ఆయతనాని’’.

తత్థ కతమా అపరియాపన్నే ద్వే ధాతుయో? మనోవిఞ్ఞాణధాతు, ధమ్మధాతు – ఇమా వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే ద్వే ధాతుయో’’.

తత్థ కతమాని అపరియాపన్నే ద్వే సచ్చాని? మగ్గసచ్చం, నిరోధసచ్చం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే ద్వే సచ్చాని’’.

తత్థ కతమాని అపరియాపన్నే ద్వాదసిన్ద్రియాని? మనిన్ద్రియం, జీవితిన్ద్రియం, సోమనస్సిన్ద్రియం, ఉపేక్ఖిన్ద్రియం, సద్ధిన్ద్రియం, వీరియిన్ద్రియం, సతిన్ద్రియం, సమాధిన్ద్రియం, పఞ్ఞిన్ద్రియం, అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం, అఞ్ఞిన్ద్రియం, అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం – ఇమాని వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే ద్వాదసిన్ద్రియాని’’.

తత్థ కతమే అపరియాపన్నే ఛ హేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ.

తత్థ కతమే తయో అబ్యాకతహేతూ? కుసలానం ధమ్మానం విపాకతో అలోభో, అదోసో, అమోహో – ఇమే తయో అబ్యాకతహేతూ. ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే ఛ హేతూ’’.

తత్థ కతమే అపరియాపన్నే తయో ఆహారా? ఫస్సాహారో, మనోసఞ్చేతనాహారో, విఞ్ఞాణాహారో – ఇమే వుచ్చన్తి ‘‘అపరియాపన్నే తయో ఆహారా’’.

తత్థ కతమో అపరియాపన్నే ఏకో ఫస్సో? మనోవిఞ్ఞాణధాతుసమ్ఫస్సో – అయం వుచ్చతి ‘‘అపరియాపన్నే ఏకో ఫస్సో’’.

తత్థ కతమా అపరియాపన్నే ఏకా వేదనా…పే… ఏకా సఞ్ఞా…పే… ఏకా చేతనా…పే… ఏకం చిత్తం? మనోవిఞ్ఞాణధాతు – ఇదం వుచ్చతి ‘‘అపరియాపన్నే ఏకం చిత్తం’’.