౫. విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో

౨౬. తత్థ కతమో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో? యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, తదేకజ్ఝం అభిసఞ్ఞూహిత్వా అభిసఙ్ఖిపిత్వా – అయం వుచ్చతి విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో.

౨౭. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం అతీతం? యం విఞ్ఞాణం అతీతం నిరుద్ధం విగతం విపరిణతం అత్థఙ్గతం అబ్భత్థఙ్గతం ఉప్పజ్జిత్వా విగతం అతీతం అతీతంసేన సఙ్గహితం, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సోతవిఞ్ఞాణం ఘానవిఞ్ఞాణం జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం అతీతం.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం అనాగతం? యం విఞ్ఞాణం అజాతం అభూతం అసఞ్జాతం అనిబ్బత్తం అనభినిబ్బత్తం అపాతుభూతం అనుప్పన్నం అసముప్పన్నం అనుట్ఠితం అసముట్ఠితం అనాగతం అనాగతంసేన సఙ్గహితం, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సోతవిఞ్ఞాణం ఘానవిఞ్ఞాణం జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం అనాగతం.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం పచ్చుప్పన్నం? యం విఞ్ఞాణం జాతం భూతం సఞ్జాతం నిబ్బత్తం అభినిబ్బత్తం పాతుభూతం ఉప్పన్నం సముప్పన్నం ఉట్ఠితం సముట్ఠితం పచ్చుప్పన్నం పచ్చుప్పన్నంసేన సఙ్గహితం, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సోతవిఞ్ఞాణం ఘానవిఞ్ఞాణం జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం పచ్చుప్పన్నం.

౨౮. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం అజ్ఝత్తం? యం విఞ్ఞాణం తేసం తేసం సత్తానం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం నియకం పాటిపుగ్గలికం ఉపాదిన్నం, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సోతవిఞ్ఞాణం ఘానవిఞ్ఞాణం జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం అజ్ఝత్తం.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం బహిద్ధా? యం విఞ్ఞాణం తేసం తేసం పరసత్తానం పరపుగ్గలానం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం నియకం పాటిపుగ్గలికం ఉపాదిన్నం, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సోతవిఞ్ఞాణం ఘానవిఞ్ఞాణం జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణం – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం బహిద్ధా.

౨౯. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం ఓళారికం సుఖుమం? అకుసలం విఞ్ఞాణం ఓళారికం, కుసలాబ్యాకతా విఞ్ఞాణా సుఖుమా. కుసలాకుసలా విఞ్ఞాణా ఓళారికా, అబ్యాకతం విఞ్ఞాణం సుఖుమం. దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం ఓళారికం, సుఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా సుఖుమా. సుఖదుక్ఖాహి వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా ఓళారికా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం సుఖుమం. అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం ఓళారికం, సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం సుఖుమం. సాసవం విఞ్ఞాణం ఓళారికం, అనాసవం విఞ్ఞాణం సుఖుమం. తం తం వా పన విఞ్ఞాణం ఉపాదాయుపాదాయ విఞ్ఞాణం ఓళారికం సుఖుమం దట్ఠబ్బం.

౩౦. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం హీనం పణీతం? అకుసలం విఞ్ఞాణం హీనం, కుసలాబ్యాకతా విఞ్ఞాణా పణీతా. కుసలాకుసలా విఞ్ఞాణా హీనా, అబ్యాకతం విఞ్ఞాణం పణీతం. దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం హీనం, సుఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా పణీతా. సుఖదుక్ఖాహి వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా హీనా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం పణీతం. అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం హీనం, సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం పణీతం. సాసవం విఞ్ఞాణం హీనం, అనాసవం విఞ్ఞాణం పణీతం. తం తం వా పన విఞ్ఞాణం ఉపాదాయుపాదాయ విఞ్ఞాణం హీనం పణీతం దట్ఠబ్బం.

౩౧. తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం దూరే? అకుసలం విఞ్ఞాణం కుసలాబ్యాకతేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; కుసలాబ్యాకతా విఞ్ఞాణా అకుసలా విఞ్ఞాణా దూరే; కుసలం విఞ్ఞాణం అకుసలాబ్యాకతేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; అకుసలాబ్యాకతా విఞ్ఞాణా కుసలా విఞ్ఞాణా దూరే; అబ్యాకతం విఞ్ఞాణం కుసలాకుసలేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; కుసలాకుసలా విఞ్ఞాణా అబ్యాకతా విఞ్ఞాణా దూరే. దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం సుఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; సుఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా దూరే; సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం దుక్ఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; దుక్ఖాయ చ అదుక్ఖమసుఖాయ చ వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా దూరే; అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం సుఖదుక్ఖాహి వేదనాహి సమ్పయుత్తేహి విఞ్ఞాణేహి దూరే; సుఖదుక్ఖాహి వేదనాహి సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా విఞ్ఞాణా దూరే. అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణా దూరే; సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణా దూరే. సాసవం విఞ్ఞాణం అనాసవా విఞ్ఞాణా దూరే; అనాసవం విఞ్ఞాణం సాసవా విఞ్ఞాణా దూరే – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం దూరే.

తత్థ కతమం విఞ్ఞాణం సన్తికే? అకుసలం విఞ్ఞాణం అకుసలస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; కుసలం విఞ్ఞాణం కుసలస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; అబ్యాకతం విఞ్ఞాణం అబ్యాకతస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే. దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం విఞ్ఞాణం అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే. అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం అసమాపన్నస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణం సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే. సాసవం విఞ్ఞాణం సాసవస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే; అనాసవం విఞ్ఞాణం అనాసవస్స విఞ్ఞాణస్స సన్తికే – ఇదం వుచ్చతి విఞ్ఞాణం సన్తికే. తం తం వా పన విఞ్ఞాణం ఉపాదాయుపాదాయ విఞ్ఞాణం దూరే సన్తికే దట్ఠబ్బం.

సుత్తన్తభాజనీయం.