౧-౪. పచ్చయానులోమాది

హేతుపచ్చయో

౧౬౮. సుఖసహగతం ధమ్మం పటిచ్చ సుఖసహగతో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – సుఖసహగతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా, ద్వే ఖన్ధే పటిచ్చ ఏకో ఖన్ధో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. సుఖసహగతం ధమ్మం పటిచ్చ నసుఖసహగతో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – సుఖసహగతే ఖన్ధే పటిచ్చ సుఖం చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం. (ఏవం సుఖసహగతదుకం విత్థారేతబ్బం, యథా సప్పీతికదుకస్స అనులోమపటిచ్చవారో.)

హేతుయా నవ, ఆరమ్మణే నవ…పే… పురేజాతే ఛ, ఆసేవనే ఛ, కమ్మే నవ…పే… అవిగతే నవ.

అనులోమం.

౧౬౯. సుఖసహగతం ధమ్మం పటిచ్చ సుఖసహగతో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నహేతుపచ్చయా – అహేతుకం సుఖసహగతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా, ద్వే ఖన్ధే…పే… (మూలం కాతబ్బం.) అహేతుకే సుఖసహగతే ఖన్ధే పటిచ్చ సుఖఞ్చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం. సుఖసహగతం ధమ్మం పటిచ్చ సుఖసహగతో చ నసుఖసహగతో చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి నహేతుపచ్చయా – అహేతుకం సుఖసహగతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా సుఖఞ్చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం, ద్వే ఖన్ధే…పే…. (౩)

నసుఖసహగతం ధమ్మం పటిచ్చ నసుఖసహగతో ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నహేతుపచ్చయా – అహేతుకం నసుఖసహగతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… అహేతుకం సుఖం పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; అహేతుకపటిసన్ధిక్ఖణే నసుఖసహగతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా కటత్తా చ రూపం …పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… ఖన్ధే పటిచ్చ వత్థు, వత్థుం పటిచ్చ ఖన్ధా, ఏకం మహాభూతం…పే…. (యావ అసఞ్ఞసత్తా) విచికిచ్ఛాసహగతే ఉద్ధచ్చసహగతే ఖన్ధే పటిచ్చ విచికిచ్ఛాసహగతో ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో. (యథా సప్పీతికే నహేతుపచ్చయసదిసం, నిన్నానం సబ్బత్థమేవ నవ పఞ్హా.)

నహేతుయా నవ, నఆరమ్మణే తీణి…పే… నఉపనిస్సయే తీణి, నపురేజాతే నవ, నపచ్ఛాజాతే నవ, నఆసేవనే నవ, నకమ్మే చత్తారి, నవిపాకే నవ, నఆహారే ఏకం, నఇన్ద్రియే ఏకం, నఝానే ఛ, నమగ్గే నవ, నసమ్పయుత్తే తీణి, నవిప్పయుత్తే ఛ, నోనత్థియా తీణి, నోవిగతే తీణి.

పచ్చనీయం.

(ఏవం ఇతరే ద్వే గణనాపి సహజాతవారోపి పటిచ్చవారసదిసా. పచ్చయవారే పవత్తిపి పటిసన్ధిపి విత్థారేతబ్బా, యథా సప్పీతికదుకపచ్చయవారపచ్చనీయేపి పవత్తే వత్థు చ విత్థారేతబ్బం, యథా సప్పీతికదుకే ఏకోయేవ మోహో, ఏవం ఇతరే ద్వే గణనాపి నిస్సయవారోపి సంసట్ఠవారోపి సమ్పయుత్తవారోపి యథా సప్పీతికదుకం, ఏవం కాతబ్బం.)