నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

అభిధమ్మపిటకే

పట్ఠానపాళి

(తతియో భాగో)

ధమ్మానులోమే దుకపట్ఠానం

౧. హేతుగోచ్ఛకం

౧. హేతుదుకం

౧. పటిచ్చవారో

౧. పచ్చయానులోమం

౧. విభఙ్గవారో

హేతుపచ్చయో

౧. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – అలోభం పటిచ్చ అదోసో అమోహో, అదోసం పటిచ్చ అలోభో అమోహో, అమోహం పటిచ్చ అలోభో అదోసో, లోభం పటిచ్చ మోహో, మోహం పటిచ్చ లోభో, దోసం పటిచ్చ మోహో, మోహం పటిచ్చ దోసో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౧)

హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి హేతుపచ్చయా – అలోభం పటిచ్చ అదోసో అమోహో సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం (చక్కం). లోభం పటిచ్చ మోహో సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

౨. నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… ఖన్ధే పటిచ్చ వత్థు, వత్థుం పటిచ్చ ఖన్ధా; ఏకం మహాభూతం…పే…. (౧)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – నహేతూ ఖన్ధే పటిచ్చ హేతూ; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… వత్థుం పటిచ్చ హేతూ. (౨)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి హేతుపచ్చయా – నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా హేతు చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా హేతు చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే వత్థుం పటిచ్చ హేతూ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా. (౩)

౩. హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – అలోభఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ అదోసో అమోహో (చక్కం). లోభఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ మోహో, దోసఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ మోహో…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… అలోభఞ్చ వత్థుఞ్చ పటిచ్చ అదోసో అమోహో…పే…. (౧)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి హేతుపచ్చయా – నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ హేతుఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే చ హేతుఞ్చ పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే వత్థుఞ్చ హేతుఞ్చ పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా ఖన్ధా. (౨)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి హేతుపచ్చయా – నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ అలోభఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా అదోసో అమోహో చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే చ అలోభఞ్చ పటిచ్చ ద్వే ఖన్ధా అదోసో అమోహో చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం (చక్కం). నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ లోభఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా మోహో చ చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… వత్థుఞ్చ అలోభఞ్చ పటిచ్చ అదోసో అమోహో సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా. (౩)

ఆరమ్మణపచ్చయాది

౪. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి ఆరమ్మణపచ్చయా (రూపం ఛడ్డేత్వా అరూపేయేవ నవ పఞ్హా)… అధిపతిపచ్చయా (పటిసన్ధి నత్థి, పరిపుణ్ణం) ఏకం మహాభూతం పటిచ్చ…పే… మహాభూతే పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం ఉపాదారూపం… (ఇమం నానం) అనన్తరపచ్చయా… సమనన్తరపచ్చయా… సహజాతపచ్చయా (సబ్బే మహాభూతా యావ అసఞ్ఞసత్తా)… అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా… నిస్సయపచ్చయా… ఉపనిస్సయపచ్చయా… పురేజాతపచ్చయా… ఆసేవనపచ్చయా (ద్వీసుపి పటిసన్ధి నత్థి)… కమ్మపచ్చయా… విపాకపచ్చయా (సంఖిత్తం)… అవిగతపచ్చయా.

౧. పచ్చయానులోమం

౨. సఙ్ఖ్యావారో

౫. హేతుయా నవ, ఆరమ్మణే నవ (సబ్బత్థ నవ), అవిగతే నవ (ఏవం గణేతబ్బం).

అనులోమం.

౨. పచ్చయపచ్చనీయం

౧. విభఙ్గవారో

నహేతుపచ్చయో

౬. నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నహేతుపచ్చయా – అహేతుకం నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానఞ్చ రూపం…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… అహేతుకపటిసన్ధిక్ఖణే…పే… ఖన్ధే పటిచ్చ వత్థు, వత్థుం పటిచ్చ ఖన్ధా; ఏకం మహాభూతం…పే… బాహిరం… ఆహారసముట్ఠానం… ఉతుసముట్ఠానం… అసఞ్ఞసత్తానం…పే….(౧)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నహేతుపచ్చయా – విచికిచ్ఛాసహగతే ఉద్ధచ్చసహగతే ఖన్ధే పటిచ్చ విచికిచ్ఛాసహగతో ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో. (౨)

నఆరమ్మణపచ్చయాది

౭. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నఆరమ్మణపచ్చయా – హేతుం పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౧)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నఆరమ్మణపచ్చయా – నహేతూ ఖన్ధే పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… సబ్బే మహాభూతా…పే…. (౧)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నఆరమ్మణపచ్చయా – హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ఖన్ధే పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… నఅధిపతిపచ్చయా… (పరిపుణ్ణం) నఅనన్తరపచ్చయా… నసమనన్తరపచ్చయా… నఅఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా… నఉపనిస్సయపచ్చయా.

నపురేజాతపచ్చయో

౮. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే అలోభం పటిచ్చ అదోసో అమోహో (చక్కం). లోభం పటిచ్చ మోహో, మోహం పటిచ్చ లోభో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౧)

హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే హేతుం పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా ఖన్ధా, హేతుం పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే అలోభం పటిచ్చ అదోసో అమోహో సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా (చక్కం). లోభం పటిచ్చ మోహో సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా (చక్కం); పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

౯. నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా…పే… నహేతూ ఖన్ధే పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… ఏకం మహాభూతం…పే…. (౧)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే నహేతూ ఖన్ధే పటిచ్చ హేతూ; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ తయో ఖన్ధా హేతు చ…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

౧౦. హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే అలోభఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ అదోసో అమోహో (చక్కం). అరూపే లోభఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ మోహో (చక్కం); పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౧)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ హేతుఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… నహేతూ ఖన్ధే చ హేతుఞ్చ పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం, హేతుఞ్చ మహాభూతే చ పటిచ్చ చిత్తసముట్ఠానం రూపం; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి నపురేజాతపచ్చయా – అరూపే నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ అలోభఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా అదోసో అమోహో చ…పే… ద్వే ఖన్ధే…పే… (చక్కం). నహేతుం ఏకం ఖన్ధఞ్చ లోభఞ్చ పటిచ్చ తయో ఖన్ధా మోహో చ (చక్కం); పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

నపచ్ఛాజాతపచ్చయాది

౧౧. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నపచ్ఛాజాతపచ్చయా… నఆసేవనపచ్చయా.

నకమ్మపచ్చయాది

౧౨. హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నకమ్మపచ్చయా – హేతుం పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా చేతనా. (౧)

నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నకమ్మపచ్చయా – నహేతూ ఖన్ధే పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా చేతనా… బాహిరం… ఆహారసముట్ఠానం… ఉతుసముట్ఠానం…పే…. (౧)

హేతుఞ్చ నహేతుఞ్చ ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నకమ్మపచ్చయా – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే పటిచ్చ సమ్పయుత్తకా చేతనా. (౧)

హేతుం ధమ్మం పటిచ్చ హేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నవిపాకపచ్చయా… నవ.

నఆహారపచ్చయాది

౧౩. నహేతుం ధమ్మం పటిచ్చ నహేతు ధమ్మో ఉప్పజ్జతి నఆహారపచ్చయా – బాహిరం… ఉతుసముట్ఠానం… అసఞ్ఞసత్తానం…పే… నఇన్ద్రియపచ్చయా – బాహిరం… ఆహారసముట్ఠానం … ఉతుసముట్ఠానం…పే… అసఞ్ఞసత్తానం మహాభూతే పటిచ్చ రూపజీవితిన్ద్రియం, నఝానపచ్చయా – పఞ్చవిఞ్ఞాణం …పే… బాహిరం… ఆహారసముట్ఠానం… ఉతుసముట్ఠానం… అసఞ్ఞసత్తానం…పే… నమగ్గపచ్చయా – అహేతుకం నహేతుం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చ…పే… బాహిరం… ఆహారసముట్ఠానం… ఉతుసముట్ఠానం… అసఞ్ఞసత్తానం…పే… నసమ్పయుత్తపచ్చయా… నవిప్పయుత్తపచ్చయా… (నపురేజాతసదిసం, అరూపపఞ్హాయేవ) నోనత్థిపచ్చయా… నోవిగతపచ్చయా.

౨. పచ్చయపచ్చనీయం

౨. సఙ్ఖ్యావారో

సుద్ధం

౧౪. నహేతుయా ద్వే, నఆరమ్మణే తీణి, నఅధిపతియా నవ, నఅనన్తరే తీణి, నసమనన్తరే తీణి, నఅఞ్ఞమఞ్ఞే తీణి, నఉపనిస్సయే తీణి, నపురేజాతే నవ, నపచ్ఛాజాతే నవ, నఆసేవనే నవ, నకమ్మే తీణి, నవిపాకే నవ, నఆహారే ఏకం, నఇన్ద్రియే ఏకం, నఝానే ఏకం, నమగ్గే ఏకం, నసమ్పయుత్తే తీణి, నవిప్పయుత్తే నవ, నోనత్థియా తీణి, నోవిగతే తీణి (ఏవం గణేతబ్బం).

పచ్చనీయం.

౩. పచ్చయానులోమపచ్చనీయం

హేతుదుకం

౧౫. హేతుపచ్చయా నఆరమ్మణే తీణి, నఅధిపతియా నవ, నఅనన్తరే తీణి…పే… నఉపనిస్సయే తీణి, నపురేజాతే నవ, నపచ్ఛాజాతే నవ, నఆసేవనే నవ, నకమ్మే తీణి, నవిపాకే నవ, నసమ్పయుత్తే తీణి, నవిప్పయుత్తే నవ, నోనత్థియా తీణి, నోవిగతే తీణి.

అనులోమపచ్చనీయం.

౪. పచ్చయపచ్చనీయానులోమం

నహేతుదుకం

౧౬. నహేతుపచ్చయా ఆరమ్మణే ద్వే, అనన్తరే ద్వే…పే… కమ్మే ద్వే, విపాకే ఏకం, ఆహారే ద్వే, ఇన్ద్రియే ద్వే, ఝానే ద్వే, మగ్గే ఏకం, సమ్పయుత్తే ద్వే…పే… అవిగతే ద్వే.

పచ్చనీయానులోమం.

౨-౬ సహజాత-పచ్చయ-నిస్సయ-సంసట్ఠ-సమ్పయుత్తవారో

(సహజాతవారోపి పచ్చయవారోపి నిస్సయవారోపి పటిచ్చవారసదిసాయేవ పఞ్హా. మహాభూతేసు నిట్ఠితేసు ‘‘వత్థుం పచ్చయా’’తి కాతబ్బా. పఞ్చాయతనాని అనులోమేపి పచ్చనీయేపి యథా లబ్భన్తి తథా కాతబ్బా. సంసట్ఠవారోపి సమ్పయుత్తవారోపి పరిపుణ్ణో. రూపం నత్థి, అరూపమేవ.)

౭. పఞ్హావారో

౧. పచ్చయానులోమం

౧. విభఙ్గవారో

హేతుపచ్చయో

౧౭. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో – అలోభో అదోసస్స అమోహస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో (చక్కం). లోభో మోహస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో, దోసో మోహస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౧)

హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో – హేతూ సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం హేతుపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స హేతుపచ్చయేన పచ్చయో – అలోభో అదోసస్స అమోహస్స సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం హేతుపచ్చయేన పచ్చయో (చక్కం). లోభో మోహస్స…పే… పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

ఆరమ్మణపచ్చయో

౧౮. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుం ఆరబ్భ హేతూ ఉప్పజ్జన్తి. (౧)

హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుం ఆరబ్భ నహేతూ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౨)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుం ఆరబ్భ హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౩)

౧౯. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – దానం దత్వా సీలం…పే… ఉపోసథకమ్మం కత్వా తం పచ్చవేక్ఖతి, పుబ్బే సుచిణ్ణాని పచ్చవేక్ఖతి. ఝానా వుట్ఠహిత్వా…పే… అరియా మగ్గా వుట్ఠహిత్వా మగ్గం పచ్చవేక్ఖన్తి, ఫలం…పే… నిబ్బానం…పే… నిబ్బానం గోత్రభుస్స, వోదానస్స, మగ్గస్స, ఫలస్స, ఆవజ్జనాయ ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో. అరియా నహేతూ పహీనే కిలేసే పచ్చవేక్ఖన్తి, విక్ఖమ్భితే కిలేసే పచ్చవేక్ఖన్తి, పుబ్బే సముదాచిణ్ణే కిలేసే జానన్తి, చక్ఖుం…పే… వత్థుం, నహేతూ ఖన్ధే అనిచ్చతో…పే… దోమనస్సం ఉప్పజ్జతి; దిబ్బేన చక్ఖునా రూపం పస్సతి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా సద్దం సుణాతి, చేతోపరియఞాణేన నహేతుచిత్తసమఙ్గిస్స చిత్తం జానాతి. ఆకాసానఞ్చాయతనం [ఆకాసానఞ్చాయతనకిరియం (స్యా.) ఏవముపరిపి తీసు ఠానేసు] విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్స…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనస్స…పే… రూపాయతనం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం కాయవిఞ్ఞాణస్స …పే… నహేతూ ఖన్ధా ఇద్ధివిధఞాణస్స, చేతోపరియఞాణస్స, పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణస్స, యథాకమ్మూపగఞాణస్స, అనాగతంసఞాణస్స, ఆవజ్జనాయ ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – దానం దత్వా (పఠమగమనంయేవ, ఆవజ్జనా నత్థి. రూపాయతనం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం కాయవిఞ్ఞాణస్సాతి ఇదం నత్థి). (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – దానం దత్వా సీలం…పే… ఉపోసథకమ్మం కత్వా తం పచ్చవేక్ఖతి, తం ఆరబ్భ హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి (తత్థ తత్థ ఠితేన ఇమం కాతబ్బం దుతియగమనసదిసం). (౩)

౨౦. హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా హేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే ఆరబ్భ హేతూ ఉప్పజ్జన్తి. (౧)

హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే ఆరబ్భ నహేతూ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౨)

హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఆరమ్మణపచ్చయేన పచ్చయో – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే ఆరబ్భ హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౩)

అధిపతిపచ్చయో

౨౧. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుం గరుం కత్వా హేతూ ఉప్పజ్జన్తి. సహజాతాధిపతి – హేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం హేతూనం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుం గరుం కత్వా నహేతూ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. సహజాతాధిపతి – హేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుం గరుం కత్వా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. సహజాతాధిపతి – హేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం హేతూనఞ్చ చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

౨౨. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – దానం దత్వా (విత్థారేతబ్బం యావ. నహేతూ ఖన్ధా). సహజాతాధిపతి – నహేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – దానం దత్వా (సంఖిత్తం. యావ వత్థు నహేతూ చ ఖన్ధా తావ కాతబ్బం). సహజాతాధిపతి నహేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం హేతూనం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణాధిపతి, సహజాతాధిపతి. ఆరమ్మణాధిపతి – దానం దత్వా సీలం…పే… ఉపోసథకమ్మం కత్వా తం గరుం కత్వా పచ్చవేక్ఖతి, తం గరుం కత్వా నహేతూ ఖన్ధా చ హేతూ చ ఉప్పజ్జన్తి, పుబ్బే సుచిణ్ణాని (యావ వత్థు నహేతూ ఖన్ధా, చ తావ కాతబ్బం). సహజాతాధిపతి – నహేతు అధిపతి సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం హేతూనఞ్చ చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

౨౩. హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా హేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే గరుం కత్వా హేతూ ఉప్పజ్జన్తి. (౧)

హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే గరుం కత్వా నహేతూ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౨)

హేతు చ నహేతు చ ధమ్మా హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అధిపతిపచ్చయేన పచ్చయో. ఆరమ్మణాధిపతి – హేతుఞ్చ సమ్పయుత్తకే చ ఖన్ధే గరుం కత్వా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా ఉప్పజ్జన్తి. (౩)

అనన్తరపచ్చయో

౨౪. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం హేతూనం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం నహేతూనం ఖన్ధానం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

౨౫. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా నహేతూ ఖన్ధా పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం నహేతూనం ఖన్ధానం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో; అనులోమం గోత్రభుస్స (సంఖిత్తం) నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఫలసమాపత్తియా అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో…పే…. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో (నహేతుమూలకం తీణిపి ఏకసదిసం). (౩)

౨౬. హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా హేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం హేతూనం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం నహేతూనం ఖన్ధానం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో – పురిమా పురిమా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా పచ్ఛిమానం పచ్ఛిమానం హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

సమనన్తరపచ్చయాది

౨౭. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స సమనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో (అనన్తరసదిసం.)… సహజాతపచ్చయేన పచ్చయో… అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయేన పచ్చయో (ఇమే ద్వేపి పటిచ్చసదిసా. నిస్సయపచ్చయో పచ్చయవారే నిస్సయపచ్చయసదిసో.)

ఉపనిస్సయపచ్చయో

౨౮. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ హేతూనం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ నహేతూనం ఖన్ధానం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

౨౯. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే… పకతూపనిస్సయో – సద్ధం ఉపనిస్సాయ దానం దేతి…పే… సమాపత్తిం ఉప్పాదేతి…పే… దిట్ఠిం గణ్హాతి; సీలం…పే… సేనాసనం ఉపనిస్సాయ దానం దేతి…పే… సఙ్ఘం భిన్దతి; సద్ధా…పే… సేనాసనం సద్ధాయ…పే… ఫలసమాపత్తియా ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే… పకతూపనిస్సయో – సద్ధం…పే… సేనాసనం ఉపనిస్సాయ దానం దేతి…పే… సఙ్ఘం భిన్దతి; సద్ధా…పే… సేనాసనం సద్ధాయ…పే… పత్థనాయ మగ్గస్స ఫలసమాపత్తియా ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే… పకతూపనిస్సయో (దుతియఉపనిస్సయసదిసం). (౩)

౩౦. హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా హేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా హేతూనం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో…పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా నహేతూనం ఖన్ధానం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణూపనిస్సయో, అనన్తరూపనిస్సయో, పకతూపనిస్సయో …పే…. పకతూపనిస్సయో – హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా హేతూనఞ్చ సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం ఉపనిస్సయపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

పురేజాతపచ్చయో

౩౧. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణపురేజాతం, వత్థుపురేజాతం. ఆరమ్మణపురేజాతం – చక్ఖుం…పే… వత్థుం అనిచ్చతో…పే… దోమనస్సం ఉప్పజ్జతి; దిబ్బేన చక్ఖునా రూపం పస్సతి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా సద్దం సుణాతి, రూపాయతనం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం కాయవిఞ్ఞాణస్స…పే…. వత్థుపురేజాతం – చక్ఖాయతనం…పే… కాయాయతనం…పే… వత్థు నహేతూనం ఖన్ధానం పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణపురేజాతం, వత్థుపురేజాతం. ఆరమ్మణపురేజాతం – చక్ఖుం…పే… వత్థుం అనిచ్చతో…పే… దోమనస్సం ఉప్పజ్జతి; దిబ్బేన చక్ఖునా రూపం పస్సతి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా సద్దం సుణాతి. వత్థుపురేజాతం – వత్థు హేతూనం పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో – ఆరమ్మణపురేజాతం, వత్థుపురేజాతం. ఆరమ్మణపురేజాతం – చక్ఖుం…పే… వత్థుం అనిచ్చతో…పే… దోమనస్సం ఉప్పజ్జతి. వత్థుపురేజాతం – వత్థు హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం పురేజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

పచ్ఛాజాతపచ్చయాది

౩౨. హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో – పచ్ఛాజాతా హేతూ పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో – పచ్ఛాజాతా నహేతూ ఖన్ధా పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో – పచ్ఛాజాతా హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స పచ్ఛాజాతపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఆసేవనపచ్చయేన పచ్చయో (అనన్తరసదిసం).

కమ్మపచ్చయో

౩౩. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతా, నానాక్ఖణికా. సహజాతా – నహేతు చేతనా సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. నానాక్ఖణికా – నహేతు చేతనా విపాకానం ఖన్ధానం కటత్తా చ రూపానం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతా, నానాక్ఖణికా. సహజాతా – నహేతు చేతనా సమ్పయుత్తకానం హేతూనం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. నానాక్ఖణికా – నహేతు చేతనా విపాకానం హేతూనం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతా, నానాక్ఖణికా. సహజాతా – నహేతు చేతనా సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం హేతూనం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. నానాక్ఖణికా – నహేతు చేతనా విపాకానం ఖన్ధానం హేతూనం కటత్తా చ రూపానం కమ్మపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

విపాకపచ్చయో

౩౪. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స విపాకపచ్చయేన పచ్చయో – విపాకో అలోభో అదోసస్స అమోహస్స విపాకపచ్చయేన పచ్చయో (పటిచ్చవారసదిసం. విపాకవిభఙ్గే నవ పఞ్హా).

ఆహారపచ్చయో

౩౫. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో – నహేతూ ఆహారా సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… కబళీకారో ఆహారో ఇమస్స కాయస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో – నహేతూ ఆహారా సమ్పయుత్తకానం హేతూనం ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో – నహేతూ ఆహారా సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం హేతూనం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం ఆహారపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే…. (౩)

ఇన్ద్రియపచ్చయో

౩౬. హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స ఇన్ద్రియపచ్చయేన పచ్చయో…పే… (హేతుమూలకే తీణి).

నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఇన్ద్రియపచ్చయేన పచ్చయో – నహేతూ ఇన్ద్రియా సమ్పయుత్తకానం ఖన్ధానం చిత్తసముట్ఠానానఞ్చ రూపానం ఇన్ద్రియపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే…పే… చక్ఖున్ద్రియం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స…పే… కాయిన్ద్రియం కాయవిఞ్ఞాణస్స…పే… రూపజీవితిన్ద్రియం కటత్తారూపానం ఇన్ద్రియపచ్చయేన పచ్చయో (ఏవం ఇన్ద్రియపచ్చయా విత్థారేతబ్బా. నవ).

ఝానపచ్చయాది

౩౭. నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స ఝానపచ్చయేన పచ్చయో… తీణి.

హేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స మగ్గపచ్చయేన పచ్చయో… సమ్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (ఇమేసు ద్వీసు నవ.)

విప్పయుత్తపచ్చయో

౩౮. హేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతం, పచ్ఛాజాతం. సహజాతా – హేతూ చిత్తసముట్ఠానానం రూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే హేతూ కటత్తారూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. హేతూ వత్థుస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పచ్ఛాజాతా – హేతూ పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో నహేతుస్స ధమ్మస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతం, పురేజాతం, పచ్ఛాజాతం. సహజాతా – నహేతూ ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానానం రూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే నహేతూ ఖన్ధా కటత్తారూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. ఖన్ధా వత్థుస్స…పే… వత్థు ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పురేజాతం – చక్ఖాయతనం చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స…పే… కాయాయతనం కాయవిఞ్ఞాణస్స, వత్థు నహేతూనం ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పచ్ఛాజాతా – నహేతూ ఖన్ధా పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స ధమ్మస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతం, పురేజాతం. సహజాతం – పటిసన్ధిక్ఖణే వత్థు హేతూనం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పురేజాతం – వత్థు హేతూనం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (౨)

నహేతు ధమ్మో హేతుస్స చ నహేతుస్స చ ధమ్మస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతం, పురేజాతం. సహజాతం – పటిసన్ధిక్ఖణే వత్థు హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పురేజాతం – వత్థు హేతూనం సమ్పయుత్తకానఞ్చ ఖన్ధానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (౩)

హేతూ చ నహేతూ చ ధమ్మా నహేతుస్స ధమ్మస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో – సహజాతం, పచ్ఛాజాతం. సహజాతా – హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా చిత్తసముట్ఠానానం రూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో; పటిసన్ధిక్ఖణే హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా కటత్తారూపానం విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. పచ్ఛాజాతా – హేతూ చ సమ్పయుత్తకా చ ఖన్ధా పురేజాతస్స ఇమస్స కాయస్స విప్పయుత్తపచ్చయేన పచ్చయో. (౧)

అత్థిపచ్చయాది