౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౭౭) ౧. మనుస్సలోకకథా
౮౦౨. న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి బుద్ధవుత్థాని చేతియాని ఆరామవిహారగామనిగమనగరాని రట్ఠాని జనపదానీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి బుద్ధవుత్థాని చేతియాని ఆరామవిహారగామనిగమనగరాని రట్ఠాని జనపదాని, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి? ఆమన్తా. నను భగవా లుమ్బినియా జాతో, బోధియా మూలే అభిసమ్బుద్ధో, బారాణసియం భగవతా ధమ్మచక్కం పవత్తితం, చాపాలే చేతియే ఆయుసఙ్ఖారో ఓస్సట్ఠో, కుసినారాయం భగవా పరినిబ్బుతోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా లుమ్బినియా జాతో…పే… కుసినారాయం భగవా పరినిబ్బుతో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం ఉక్కట్ఠాయం విహరామి సుభగవనే సాలరాజమూలే’’తి [దీ. ని. ౨.౯౧]; ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం ఉరువేలాయం విహరామి అజపాలనిగ్రోధే పఠమాభిసమ్బుద్ధో’’తి [అ. ని. ౪.౨౧]; ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం రాజగహే విహరామి వేళువనే కళన్దకనివాపే’’తి [దీ. ని. ౨.౧౮౦]; ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం సావత్థియం విహరామి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’’తి; ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం వేసాలియం విహరామి మహావనే కూటాగారసాలాయ’’న్తి [దీ. ని. ౩.౧౧]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీతి.
౮౦౩. బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీతి? ఆమన్తా. నను భగవా లోకే జాతో, లోకే సంవడ్ఢో, లోకం అభిభుయ్య విహరతి అనుపలిత్తో లోకేనాతి [అ. ని. ౪.౩౬]? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా లోకే జాతో, లోకే సంవడ్ఢో, లోకం అభిభుయ్య విహరతి అనుపలిత్తో లోకేన, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసీ’’తి.
మనుస్సలోకకథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౭౮) ౨. ధమ్మదేసనాకథా
౮౦౪. న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితో’’తి? ఆమన్తా. కేన దేసితోతి? అభినిమ్మితేన దేసితోతి. అభినిమ్మితో జినో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ ధమ్మస్సామీ ధమ్మప్పటిసరణోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితో’’తి? ఆమన్తా. కేన దేసితోతి? ఆయస్మతా ఆనన్దేన దేసితోతి. ఆయస్మా ఆనన్దో జినో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ ధమ్మస్సామీ ధమ్మప్పటిసరణోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౦౫. న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సంఖిత్తేనపి ఖో అహం, సారిపుత్త, ధమ్మం దేసేయ్యం; విత్థారేనపి ఖో అహం, సారిపుత్త, ధమ్మం దేసేయ్యం; సంఖిత్తవిత్థారేనపి ఖో అహం, సారిపుత్త, ధమ్మం దేసేయ్యం; అఞ్ఞాతారో చ దుల్లభా’’తి [అ. ని. ౩.౩౩ సారిపుత్తసుత్తే]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితోతి.
౮౦౬. న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘‘అభిఞ్ఞాయాహం, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేమి, నో అనభిఞ్ఞాయ; సనిదానాహం, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేమి, నో అనిదానం; సప్పాటిహారియాహం, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేమి, నో అప్పాటిహారియం; తస్స [యఞ్చస్స (సీ. పీ. క.)] మయ్హం, భిక్ఖవే, అభిఞ్ఞాయ ధమ్మం దేసయతో నో అనభిఞ్ఞాయ, సనిదానం ధమ్మం దేసయతో నో అనిదానం, సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసయతో నో అప్పాటిహారియం కరణీయో ఓవాదో కరణీయా అనుసాసనీ; అలఞ్చ పన వో, భిక్ఖవే, తుట్ఠియా అలం అత్తమనతాయ అలం సోమనస్సాయ – సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’తి. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే దససహస్సిలోకధాతు అకమ్పిత్థా’’తి [అ. ని. ౩.౧౨౬]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితోతి.
ధమ్మదేసనాకథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౭౯) ౩. కరుణాకథా
౮౦౭. నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? ఆమన్తా. నత్థి బుద్ధస్స భగవతో మేత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? ఆమన్తా. నత్థి బుద్ధస్స భగవతో ముదితా…పే… ఉపేక్ఖాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి బుద్ధస్స భగవతో మేత్తాతి? ఆమన్తా. అత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి బుద్ధస్స భగవతో ముదితా…పే… ఉపేక్ఖాతి? ఆమన్తా. అత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? ఆమన్తా. భగవా అకారుణికోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను భగవా కారుణికో లోకహితో లోకానుకమ్పకో లోకత్థచరోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా కారుణికో లోకహితో లోకానుకమ్పకో లోకత్థచరో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణా’’తి…పే….
నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? ఆమన్తా. నను భగవా మహాకరుణాసమాపత్తిం సమాపజ్జీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా మహాకరుణాసమాపత్తిం సమాపజ్జి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణా’’తి.
౮౦౮. అత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి? ఆమన్తా. భగవా సరాగోతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణాతి.
కరుణాకథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౦) ౪. గన్ధజాతికథా
౮౦౯. బుద్ధస్స భగవతో ఉచ్చారపస్సావో అతివియ అఞ్ఞే గన్ధజాతే అధిగ్గణ్హాతీతి? ఆమన్తా. భగవా గన్ధభోజీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను భగవా ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా ఓదనకుమ్మాసం భుఞ్జతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధస్స భగవతో ఉచ్చారపస్సావో అతివియ అఞ్ఞే గన్ధజాతే అధిగ్గణ్హాతీ’’తి.
బుద్ధస్స భగవతో ఉచ్చారపస్సావో అతివియ అఞ్ఞే గన్ధజాతే అధిగ్గణ్హాతీతి? ఆమన్తా. అత్థి కేచి బుద్ధస్స భగవతో ఉచ్చారపస్సావం న్హాయన్తి విలిమ్పన్తి ఉచ్ఛాదేన్తి [ఉచ్చారేన్తి (సీ. పీ. క.)] పేళాయ పటిసామేన్తి కరణ్డాయ నిక్ఖిపన్తి ఆపణే పసారేన్తి, తేన చ గన్ధేన గన్ధకరణీయం కరోన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
గన్ధజాతికథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౧) ౫. ఏకమగ్గకథా
౮౧౦. ఏకేన అరియమగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీతి? ఆమన్తా. చతున్నం ఫస్సానం…పే… చతున్నం సఞ్ఞానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఏకేన అరియమగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీతి? ఆమన్తా. సోతాపత్తిమగ్గేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సకదాగామి…పే… అనాగామిమగ్గేనాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కతమేన మగ్గేనాతి? అరహత్తమగ్గేనాతి. అరహత్తమగ్గేన సక్కాయదిట్ఠిం విచికిచ్ఛం సీలబ్బతపరామాసం జహతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తమగ్గేన సక్కాయదిట్ఠిం విచికిచ్ఛం సీలబ్బతపరామాసం జహతీతి? ఆమన్తా. నను తిణ్ణం సంయోజనానం పహానం సోతాపత్తిఫలం వుత్తం భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి తిణ్ణం సంయోజనానం పహానం సోతాపత్తిఫలం వుత్తం భగవతా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహత్తమగ్గేన సక్కాయదిట్ఠిం విచికిచ్ఛం సీలబ్బతపరామాసం జహతీ’’తి.
అరహత్తమగ్గేన ఓళారికం కామరాగం ఓళారికం బ్యాపాదం జహతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తమగ్గేన ఓళారికం కామరాగం ఓళారికం బ్యాపాదం జహతీతి? ఆమన్తా. నను కామరాగబ్యాపాదానం తనుభావం సకదాగామిఫలం వుత్తం భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి కామరాగబ్యాపాదానం తనుభావం సకదాగామిఫలం వుత్తం భగవతా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహత్తమగ్గేన ఓళారికం కామరాగం ఓళారికం బ్యాపాదం జహతీ’’తి.
అరహత్తమగ్గేన అణుసహగతం కామరాగం అణుసహగతం బ్యాపాదం జహతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తమగ్గేన అణుసహగతం కామరాగం అణుసహగతం బ్యాపాదం జహతీతి? ఆమన్తా. నను కామరాగబ్యాపాదానం అనవసేసప్పహానం అనాగామిఫలం వుత్తం భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి కామరాగబ్యాపాదానం అనవసేసప్పహానం అనాగామిఫలం వుత్తం భగవతా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అరహత్తమగ్గేన అణుసహగతం కామరాగం అణుసహగతం బ్యాపాదం జహతీ’’తి.
౮౧౧. న వత్తబ్బం – ‘‘ఏకేన అరియమగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీ’’తి? ఆమన్తా. భగవతా సోతాపత్తిమగ్గో భావితోతి? ఆమన్తా. భగవా సోతాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… భగవతా సకదాగామి…పే… అనాగామిమగ్గో భావితోతి? ఆమన్తా. భగవా అనాగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౧౨. భగవా ఏకేన అరియమగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతి, సావకా చతూహి అరియమగ్గేహి చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోన్తీతి? ఆమన్తా. సావకా బుద్ధస్స భగవతో అదిట్ఠం దక్ఖన్తి అనధిగతం అధిగచ్ఛన్తి అసచ్ఛికతం సచ్ఛికరోన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఏకమగ్గకథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౨) ౬. ఝానసఙ్కన్తికథా
౮౧౩. ఝానా ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. పఠమా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఝానా ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. దుతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పఠమా ఝానా దుతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. యా పఠమస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ దుతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పఠమా ఝానా దుతియం ఝానం సఙ్కమతి, న వత్తబ్బం – ‘‘యా పఠమస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ దుతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీ’’తి? ఆమన్తా. దుతియం ఝానం అనావట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… అప్పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను దుతియం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి దుతియం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పఠమా ఝానా దుతియం ఝానం సఙ్కమతీ’’తి…పే….
పఠమా ఝానా దుతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. పఠమం ఝానం కామే ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. దుతియం ఝానం కామే ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పఠమం ఝానం సవితక్కం సవిచారన్తి? ఆమన్తా. దుతియం ఝానం సవితక్కం సవిచారన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పఠమా ఝానా దుతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ పఠమం ఝానం తం దుతియం ఝానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౧౪. దుతియా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. యా దుతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ తతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దుతియా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతి, న వత్తబ్బం – ‘‘యా దుతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ తతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీ’’తి? ఆమన్తా. తతియం ఝానం అనావట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… అప్పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… నను తతియం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి తతియం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘దుతియా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతీ’’తి.
దుతియా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. దుతియం ఝానం వితక్కవిచారే ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. తతియం ఝానం వితక్కవిచారే ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దుతియం ఝానం సప్పీతికన్తి? ఆమన్తా. తతియం ఝానం సప్పీతికన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దుతియా ఝానా తతియం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ దుతియం ఝానం తం తతియం ఝానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౧౫. తతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. యా తతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ చతుత్థస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతి, న వత్తబ్బం – ‘‘యా తతియస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, సావ చతుత్థస్స ఝానస్స ఉప్పాదాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీ’’తి? ఆమన్తా. చతుత్థం ఝానం అనావట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… అప్పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను చతుత్థం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చతుత్థం ఝానం ఆవట్టేన్తస్స ఉప్పజ్జతి…పే… పణిదహన్తస్స ఉప్పజ్జతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘తతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతీ’’తి.
తతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. తతియం ఝానం పీతిం ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. చతుత్థం ఝానం పీతిం ఆదీనవతో మనసికరోతో ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తతియం ఝానం సుఖసహగతన్తి? ఆమన్తా. చతుత్థం ఝానం సుఖసహగతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తతియా ఝానా చతుత్థం ఝానం సఙ్కమతీతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ తతియం ఝానం తం చతుత్థం ఝానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౧౬. న వత్తబ్బం – ‘‘ఝానా ఝానం సఙ్కమతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి [అ. ని. ౨.౧౩; ౪.౧౬౩]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి ఝానా ఝానం సఙ్కమతీతి.
ఝానసఙ్కన్తికథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౩) ౭. ఝానన్తరికకథా
౮౧౭. అత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. అత్థి ఫస్సన్తరికా…పే… అత్థి సఞ్ఞన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. దుతియస్స చ ఝానస్స తతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. తతియస్స చ ఝానస్స చతుత్థస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దుతియస్స చ ఝానస్స తతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి దుతియస్స చ ఝానస్స తతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి ఝానన్తరికా’’తి.
తతియస్స చ ఝానస్స చతుత్థస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి తతియస్స చ ఝానస్స చతుత్థస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి ఝానన్తరికా’’తి.
౮౧౮. పఠమస్స చ ఝానస్స దుతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. దుతియస్స చ ఝానస్స తతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పఠమస్స చ ఝానస్స దుతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. తతియస్స చ ఝానస్స చతుత్థస్స చ ఝానస్స అన్తరే అత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దుతియస్స చ ఝానస్స తతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. పఠమస్స చ ఝానస్స దుతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
తతియస్స చ ఝానస్స చతుత్థస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. పఠమస్స చ ఝానస్స దుతియస్స చ ఝానస్స అన్తరే నత్థి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౧౯. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. సవితక్కో సవిచారో సమాధి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. అవితక్కో అవిచారో సమాధి ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సవితక్కో సవిచారో సమాధి న ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి న ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అవితక్కో అవిచారో సమాధి న ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి న ఝానన్తరికాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౨౦. ద్విన్నం ఝానానం పటుప్పన్నానమన్తరే అవితక్కో విచారమత్తో సమాధీతి? ఆమన్తా. నను అవితక్కే విచారమత్తే సమాధిమ్హి వత్తమానే పఠమం ఝానం నిరుద్ధం దుతియం ఝానం పటుప్పన్నన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అవితక్కే విచారమత్తే సమాధిమ్హి వత్తమానే పఠమం ఝానం నిరుద్ధం దుతియం ఝానం పటుప్పన్నం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ద్విన్నం ఝానానం పటుప్పన్నానమన్తరే అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికాతి.
౮౨౧. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి న ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి పఠమం ఝానం…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికాతి.
౮౨౨. అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికాతి? ఆమన్తా. నను తయో సమాధీ వుత్తా భగవతా – సవితక్కో సవిచారో సమాధి, అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి, అవితక్కో అవిచారో సమాధీతి [దీ. ని. ౩.౩౦౫, ౩౫౩]? ఆమన్తా. హఞ్చి తయో సమాధీ వుత్తా భగవతా – సవితక్కో…పే… అవిచారో సమాధి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి ఝానన్తరికా’’తి.
ఝానన్తరికకథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౪) ౮. సద్దం సుణాతీతికథా
౮౨౩. సమాపన్నో సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. సమాపన్నో చక్ఖునా రూపం పస్సతి…పే… సోతేన…పే… ఘానేన…పే… జివ్హాయ…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమాపన్నో సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. సోతవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ సమాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే. నను సమాధి మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్సాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సమాధి మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నో సద్దం సుణాతీ’’తి.
సమాధి మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స, సోతవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సమాధి మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స, సోతవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ సద్దం సుణాతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నో సద్దం సుణాతీ’’తి. సమాధి మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స, సోతవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం…పే… ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౨౪. న వత్తబ్బం – ‘‘సమాపన్నో సద్దం సుణాతీ’’తి? ఆమన్తా. నను పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నో సద్దం సుణాతీ’’తి.
౮౨౫. పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతాతి, సమాపన్నో సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. దుతియస్స ఝానస్స వితక్కో విచారో కణ్టకో వుత్తో భగవతా, అత్థి తస్స వితక్కవిచారాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతాతి, సమాపన్నో సద్దం సుణాతీతి? ఆమన్తా. తతియస్స ఝానస్స పీతి కణ్టకో…పే… చతుత్థస్స ఝానస్స అస్సాసపస్సాసో కణ్టకో … ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స రూపసఞ్ఞా కణ్టకో… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో… సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చ కణ్టకో వుత్తో భగవతా, అత్థి తస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సద్దం సుణాతీతికథా నిట్ఠితా.
౧౮. అట్ఠారసమవగ్గో
(౧౮౫) ౯. చక్ఖునా రూపం పస్సతీతికథా
౮౨౬. చక్ఖునా రూపం పస్సతీతి? ఆమన్తా. రూపేన రూపం పస్సతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపేన రూపం పస్సతీతి? ఆమన్తా. రూపేన రూపం పటివిజానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపేన రూపం పటివిజానాతీతి? ఆమన్తా. రూపం మనోవిఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చక్ఖునా రూపం పస్సతీతి? ఆమన్తా. అత్థి చక్ఖుస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను నత్థి చక్ఖుస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి చక్ఖుస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చక్ఖునా రూపం పస్సతీ’’తి.
సోతేన సద్దం సుణాతీతి…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయతీతి…పే… జివ్హాయ రసం సాయతీతి…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి? ఆమన్తా. రూపేన రూపం ఫుసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
రూపేన రూపం ఫుసతీతి? ఆమన్తా. రూపేన రూపం పటివిజానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపేన రూపం పటివిజానాతీతి? ఆమన్తా. రూపం మనోవిఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి? ఆమన్తా. అత్థి కాయస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను నత్థి కాయస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి కాయస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీ’’తి…పే….
౮౨౭. న వత్తబ్బం – ‘‘చక్ఖునా రూపం పస్సతీ’’తి…పే… ‘‘కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం పస్సతి…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీ’’తి [మ. ని. ౧.౩౪౯; అ. ని. ౪.౩౭ (అట్ఠకథా పస్సితబ్బా)]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి చక్ఖునా రూపం పస్సతి…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి.
చక్ఖునా రూపం పస్సతీతికథా నిట్ఠితా.
అట్ఠారసమవగ్గో.
తస్సుద్దానం –
బుద్ధో భగవా మనుస్సలోకే అట్ఠాసి, బుద్ధేన భగవతా ధమ్మో దేసితో, నత్థి బుద్ధస్స భగవతో కరుణా, బుద్ధస్స భగవతో ఉచ్చారపస్సావో అతివియ అఞ్ఞే గన్ధజాతే అధిగ్గణ్హాతి, ఏకేన అరియమగ్గేన చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతి, ఝానా ఝానం సఙ్కమతి, అత్థి ఝానన్తరికా, సమాపన్నో సద్దం సుణాతి, చక్ఖునా రూపం పస్సతి కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతి.