౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౬౬) ౧. అరహతో పుఞ్ఞూపచయకథా

౭౭౬. అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అపుఞ్ఞూపచయోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి అరహతో అపుఞ్ఞూపచయోతి? ఆమన్తా. నత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౭౭. అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతి? ఆమన్తా. అరహా పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, గతిసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, భవసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, ఇస్సరియసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, అధిపచ్చసంవత్తనియం [ఆధిపచ్చసంవత్తనికం (?)] కమ్మం కరోతి, మహాభోగసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, మహాపరివారసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, దేవసోభగ్యసంవత్తనియం కమ్మం కరోతి, మనుస్ససోభగ్యసంవత్తనియం కమ్మం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౭౮. అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతి? ఆమన్తా. అరహా ఆచినాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహా అపచినాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అరహా పజహతీతి…పే… అరహా ఉపాదియతీతి…పే… అరహా విసినేతీతి…పే… అరహా ఉస్సినేతీతి…పే… అరహా విధూపేతీతి …పే… అరహా సన్ధూపేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అరహా నేవాచినాతి న అపచినాతి అపచినిత్వా ఠితోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా నేవాచినాతి నాపచినాతి అపచినిత్వా ఠితో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయో’’తి.

నను అరహా నేవ పజహతి న ఉపాదియతి పజహిత్వా ఠితో, నేవ విసినేతి న ఉస్సినేతి విసినేత్వా ఠితో, నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి విధూపేత్వా ఠితోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా నేవ విధూపేతి న సన్ధూపేతి విధూపేత్వా ఠితో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయో’’తి.

౭౭౯. నత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతి? ఆమన్తా. అరహా దానం దదేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా దానం దదేయ్య, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయో’’తి.

అరహా చీవరం దదేయ్య…పే… పిణ్డపాతం దదేయ్య… సేనాసనం దదేయ్య… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దదేయ్య… ఖాదనీయం దదేయ్య… భోజనీయం దదేయ్య… పానీయం దదేయ్య… చేతియం వన్దేయ్య… చేతియే మాలం ఆరోపేయ్య… గన్ధం ఆరోపేయ్య… విలేపనం ఆరోపేయ్య…పే… చేతియం అభిదక్ఖిణం [పదక్ఖిణం (?)] కరేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా చేతియం అభిదక్ఖిణం కరేయ్య, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయో’’తి.

అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయోతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౬౭) ౨. నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతికథా

౭౮౦. నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి? ఆమన్తా. నత్థి అరహన్తఘాతకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి అరహన్తఘాతకోతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి? ఆమన్తా. యో అరహన్తం జీవితా వోరోపేతి, సతి జీవితే జీవితావసేసే జీవితా వోరోపేతి, అసతి జీవితే జీవితావసేసే జీవితా వోరోపేతీతి? సతి జీవితే జీవితావసేసే జీవితా వోరోపేతీతి. హఞ్చి సతి జీవితే జీవితావసేసే జీవితా వోరోపేతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూ’’తి. అసతి జీవితే జీవితావసేసే జీవితా వోరోపేతీతి, నత్థి అరహన్తఘాతకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౮౧. నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి? ఆమన్తా. అరహతో కాయే విసం న కమేయ్య, సత్థం న కమేయ్య, అగ్గి న కమేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అరహతో కాయే విసం కమేయ్య, సత్థం కమేయ్య, అగ్గి కమేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో కాయే విసం కమేయ్య, సత్థం కమేయ్య, అగ్గి కమేయ్య, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూ’’తి.

అరహతో కాయే విసం న కమేయ్య, సత్థం న కమేయ్య, అగ్గి న కమేయ్యాతి? ఆమన్తా. నత్థి అరహన్తఘాతకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౮౨. అత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి; తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జం వా అపరే వా పరియాయే’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతి.

నత్థి అరహతో అకాలమచ్చూతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౬౮) ౩. సబ్బమిదం కమ్మతోతికథా

౭౮౩. సబ్బమిదం కమ్మతోతి? ఆమన్తా. కమ్మమ్పి కమ్మతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సబ్బమిదం కమ్మతోతి? ఆమన్తా. సబ్బమిదం పుబ్బేకతహేతూతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సబ్బమిదం కమ్మతోతి? ఆమన్తా. సబ్బమిదం కమ్మవిపాకతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౮౪. సబ్బమిదం కమ్మవిపాకతోతి? ఆమన్తా. కమ్మవిపాకేన పాణం హనేయ్యాతి? ఆమన్తా. పాణాతిపాతో సఫలోతి? ఆమన్తా. కమ్మవిపాకో సఫలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కమ్మవిపాకో అఫలోతి? ఆమన్తా. పాణాతిపాతో అఫలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

కమ్మవిపాకేన అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… ముసా భణేయ్య… పిసుణం భణేయ్య… ఫరుసం భణేయ్య… సమ్ఫం పలపేయ్య… సన్ధిం ఛిన్దేయ్య… నిల్లోపం హరేయ్య… ఏకాగారికం కరేయ్య… పరిపన్థే తిట్ఠేయ్య… పరదారం గచ్ఛేయ్య… గామఘాతకం కరేయ్య… నిగమఘాతకం కరేయ్య… కమ్మవిపాకేన దానం దదేయ్య… చీవరం దదేయ్య … పిణ్డపాతం దదేయ్య… సేనాసనం దదేయ్య… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దదేయ్యాతి? ఆమన్తా. గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో సఫలోతి? ఆమన్తా. కమ్మవిపాకో సఫలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కమ్మవిపాకో అఫలోతి? ఆమన్తా. గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో అఫలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౮౫. న వత్తబ్బం – ‘‘సబ్బమిదం కమ్మతో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘కమ్మునా వత్తతీ [వత్తతి (పీ. క., మ. ని. ౨.౪౬౦), వత్తతే (?)] లోకో, కమ్మునా వత్తతీ [వత్తతి (పీ. క., మ. ని. ౨.౪౬౦), వత్తతే (?)] పజా;

కమ్మనిబన్ధనా సత్తా, రథస్సాణీవ యాయతో [మ. ని. ౨.౪౬౦; సు. ని. ౬౫౯].

‘‘కమ్మేన కిత్తిం లభతే పసంసం,

కమ్మేన జానిఞ్చ వధఞ్చ బన్ధం;

తం కమ్మం నానాకరణం విదిత్వా,

కస్మా వదే నత్థి కమ్మన్తి లోకే’’తి.

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి ‘‘సబ్బమిదం కమ్మతో’’తి.

సబ్బమిదం కమ్మతోతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౬౯) ౪. ఇన్ద్రియబద్ధకథా

౭౮౬. ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖన్తి? ఆమన్తా. ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం ఖయధమ్మం వయధమ్మం విరాగధమ్మం నిరోధధమ్మం విపరిణామధమ్మన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం ఖయధమ్మం వయధమ్మం విరాగధమ్మం నిరోధధమ్మం విపరిణామధమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం ఖయధమ్మం వయధమ్మం విరాగధమ్మం నిరోధధమ్మం విపరిణామధమ్మం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖ’’న్తి.

అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం…పే… విపరిణామధమ్మం, తఞ్చ న దుక్ఖన్తి? ఆమన్తా. ఇన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం…పే… విపరిణామధమ్మం, తఞ్చ న దుక్ఖన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

ఇన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం…పే… విపరిణామధమ్మం, తఞ్చ దుక్ఖన్తి [ఇదం-పుచ్ఛాద్వయేన పురిమపుచ్ఛాద్వయస్స పురతో భవితబ్బం]? ఆమన్తా. అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం సఙ్ఖతం…పే… విపరిణామధమ్మం, తఞ్చ దుక్ఖన్తి [ఇదం-పుచ్ఛాద్వయేన పురిమపుచ్ఛాద్వయస్స పురతో భవితబ్బం]? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౮౭. ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖన్తి? ఆమన్తా. నను యదనిచ్చం తం దుక్ఖం [సం. ని. ౩.౧౫] వుత్తం భగవతా – ‘‘అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చ’’న్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి యదనిచ్చం తం దుక్ఖం [సం. ని. ౩.౧౫] వుత్తం భగవతా – అనిన్ద్రియబద్ధం అనిచ్చం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖ’’న్తి.

౭౮౮. న వత్తబ్బం – ‘‘ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖ’’న్తి? ఆమన్తా. యథా ఇన్ద్రియబద్ధస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, ఏవమేవం అనిన్ద్రియబద్ధస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… యథా ఇన్ద్రియబద్ధం దుక్ఖం పరిఞ్ఞాతం న పున ఉప్పజ్జతి, ఏవమేవం అనిన్ద్రియబద్ధం దుక్ఖం పరిఞ్ఞాతం న పున ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖన్తి.

ఇన్ద్రియబద్ధకథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౦) ౫. ఠపేత్వా అరియమగ్గన్తికథా

౭౮౯. ఠపేత్వా అరియమగ్గం అవసేసా సఙ్ఖారా దుక్ఖాతి? ఆమన్తా. దుక్ఖసముదయోపి దుక్ఖోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దుక్ఖసముదయోపి దుక్ఖోతి? ఆమన్తా. తీణేవ అరియసచ్చానీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తీణేవ అరియసచ్చానీతి? ఆమన్తా. నను చత్తారి అరియసచ్చాని వుత్తాని భగవతా – దుక్ఖం, దుక్ఖసముదయో, దుక్ఖనిరోధో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చత్తారి అరియసచ్చాని వుత్తాని భగవతా – దుక్ఖం, దుక్ఖసముదయో, దుక్ఖనిరోధో, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా; నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘తీణేవ అరియసచ్చానీ’’తి.

దుక్ఖసముదయోపి దుక్ఖోతి? ఆమన్తా. కేనట్ఠేనాతి? అనిచ్చట్ఠేన. అరియమగ్గో అనిచ్చోతి? ఆమన్తా. అరియమగ్గో దుక్ఖోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అరియమగ్గో అనిచ్చో, సో చ న దుక్ఖోతి? ఆమన్తా. దుక్ఖసముదయో అనిచ్చో, సో చ న దుక్ఖోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దుక్ఖసముదయో అనిచ్చో, సో చ దుక్ఖోతి? ఆమన్తా. అరియమగ్గో అనిచ్చో, సో చ దుక్ఖోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౭౯౦. న వత్తబ్బం – ‘‘ఠపేత్వా అరియమగ్గం అవసేసా సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి? ఆమన్తా. నను సా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సా దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఠపేత్వా అరియమగ్గం అవసేసా సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి.

ఠపేత్వా అరియమగ్గన్తికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౧) ౬. న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతికథా

౭౯౧. న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి? ఆమన్తా. నను సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి? ఆమన్తా. నను చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠపురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స దానం దేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స దానం దేన్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి. నను అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స చీవరం దేన్తి…పే… పిణ్డపాతం దేన్తి… సేనాసనం దేన్తి… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దేన్తి… ఖాదనీయం దేన్తి… భోజనీయం దేన్తి…పే… పానీయం దేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స పానీయం దేన్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘ఆహుతిం జాతవేదోవ, మహామేఘంవ మేదనీ;

సఙ్ఘో సమాధిసమ్పన్నో, పటిగ్గణ్హాతి దక్ఖిణ’’న్తి.

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీతి.

౭౯౨. సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీతి? ఆమన్తా. మగ్గో పటిగ్గణ్హాతి, ఫలం పటిగ్గణ్హాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతీతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౨) ౭. న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీతికథా

౭౯౩. న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి? ఆమన్తా. నను సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి? ఆమన్తా. నను చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి.

నను అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స చీవరం దత్వా…పే… పిణ్డపాతం దత్వా…పే… సేనాసనం దత్వా… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దత్వా… ఖాదనీయం దత్వా… భోజనీయం దత్వా…పే… పానీయం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సఙ్ఘస్స పానీయం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి.

౭౯౪. సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీతి? ఆమన్తా. మగ్గో విసోధేతి, ఫలం విసోధేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతీతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౩) ౮. న వత్తబ్బం సఙ్ఘో భుఞ్జతీతికథా

౭౯౫. న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి సఙ్ఘభత్తాని కరోన్తి, ఉద్దేసభత్తాని కరోన్తి, యాగుపానాని కరోన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సఙ్ఘభత్తాని కరోన్తి, ఉద్దేసభత్తాని కరోన్తి, యాగుపానాని కరోన్తి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘గణభోజనం పరమ్పరభోజనం అతిరిత్తభోజనం అనతిరిత్తభోజన’’న్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి వుత్తం భగవతా – ‘‘గణభోజనం పరమ్పరభోజనం అతిరిత్తభోజనం అనతిరిత్తభోజనం’’, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి? ఆమన్తా. నను అట్ఠ పానాని వుత్తాని భగవతా – అమ్బపానం, జమ్బుపానం, చోచపానం, మోచపానం, మధుకపానం, [మధుపానం (సీ. స్యా. కం. పీ.) మహావ. ౩౦౦ పన పస్సితబ్బం] ముద్దికపానం, సాలుకపానం, ఫారుసకపానన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అట్ఠ పానాని వుత్తాని భగవతా – అమ్బపానం, జమ్బుపానం, చోచపానం, మోచపానం, మధుకపానం, ముద్దికపానం, సాలుకపానం, ఫారుసకపానం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీ’’తి.

౭౯౬. సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీతి? ఆమన్తా. మగ్గో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతి, ఫలం భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం సఙ్ఘో భుఞ్జతీతికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౪) ౯. న వత్తబ్బం సఙ్ఘస్సదిన్నం మహప్ఫలన్తికథా

౭౯౭. న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి సఙ్ఘో ఆహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి.

౭౯౮. న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సఙ్ఘే, గోతమి, దేహి, సఙ్ఘే తే దిన్నే అహఞ్చేవ పూజితో భవిస్సామి సఙ్ఘో చా’’తి [మ. ని. ౩.౩౭౬]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను సక్కో దేవానమిన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘యజమానానం మనుస్సానం, పుఞ్ఞపేక్ఖాన పాణినం;

కరోతం ఓపధికం పుఞ్ఞం, కత్థ దిన్నం మహప్ఫలన్తి.

‘‘చత్తారో చ పటిపన్నా, చత్తారో చ ఫలే ఠితా;

ఏస సఙ్ఘో ఉజుభూతో, పఞ్ఞాసీలసమాహితో.

‘‘యజమానానం మనుస్సానం, పుఞ్ఞపేక్ఖాన పాణినం;

కరోతం ఓపధికం పుఞ్ఞం, సఙ్ఘే దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి [సం. ని. ౧.౨౬౨; వి. వ. ౬౪౨, ౭౫౧].

‘‘ఏసో హి సఙ్ఘో విపులో మహగ్గతో,

ఏసప్పమేయ్యో ఉదధీవ సాగరో;

ఏతే హి సేట్ఠా నరవీరసావకా [నరసీహసావకా (క.)],

పభఙ్కరా ధమ్మముదీరయన్తి.

‘‘తేసం సుదిన్నం సుహుతం సుయిట్ఠం,

యే సఙ్ఘముద్దిస్స దదన్తి దానం;

సా దక్ఖిణా సఙ్ఘగతా పతిట్ఠితా,

మహప్ఫలా లోకవిదూన వణ్ణితా.

‘‘ఏతాదిసం యఞ్ఞమనుస్సరన్తా,

యే వేదజాతా విచరన్తి [విహరన్తి (సీ. క.)] లోకే;

వినేయ్య మచ్ఛేరమలం సమూలం,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి [వి. వ. ౬౪౫, ౭౫౪].

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తి.

న వత్తబ్బం సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౫) ౧౦. న వత్తబ్బం బుద్ధస్సదిన్నం మహప్ఫలన్తికథా

౭౯౯. న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను భగవా ద్విపదానం అగ్గో, ద్విపదానం సేట్ఠో, ద్విపదానం పమోక్ఖో, ద్విపదానం ఉత్తమో, ద్విపదానం పవరో అసమో అసమసమో అప్పటిసమో అప్పటిభాగో అప్పటిపుగ్గలోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి భగవా ద్విపదానం అగ్గో, ద్విపదానం సేట్ఠో, ద్విపదానం పమోక్ఖో, ద్విపదానం ఉత్తమో, ద్విపదానం పవరో అసమో అసమసమో అప్పటిసమో అప్పటిభాగో అప్పటిపుగ్గలో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. అత్థి కోచి బుద్ధేన సమసమో – సీలేన సమాధినా పఞ్ఞాయాతి? నత్థి. హఞ్చి నత్థి కోచి బుద్ధేన సమసమో – సీలేన సమాధినా పఞ్ఞాయ, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘నయిమస్మిం వా లోకే పరస్మిం వా పన,

బుద్ధేన సేట్ఠో చ సమో చ విజ్జతి;

యమాహునేయ్యానం అగ్గతం గతో,

పుఞ్ఞత్థికానం విపులప్ఫలేసిన’’న్తి [వి. వ. ౧౦౪౭].

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తి.

న వత్తబ్బం బుద్ధస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తికథా నిట్ఠితా.

౧౭. సత్తరసమవగ్గో

(౧౭౬) ౧౧. దక్ఖిణావిసుద్ధికథా

౮౦౦. దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతోతి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి పటిగ్గాహకా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి పటిగ్గాహకా ఆహునేయ్యా పాహునేయ్యా దక్ఖిణేయ్యా అఞ్జలికరణీయా అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో’’తి.

దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతోతి? ఆమన్తా. నను చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి చత్తారో పురిసయుగా అట్ఠ పురిసపుగ్గలా దక్ఖిణేయ్యా వుత్తా భగవతా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో’’తి.

దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతోతి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి సోతాపన్నే దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి సోతాపన్నే దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో’’తి.

నను అత్థి కేచి సకదాగామిస్స…పే… అనాగామిస్స…పే… అరహతో దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి అరహతో దానం దత్వా దక్ఖిణం ఆరాధేన్తి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో’’తి.

౮౦౧. పటిగ్గాహకతో దానం విసుజ్ఝతీతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞో అఞ్ఞస్స కారకో, పరకతం సుఖదుక్ఖం, అఞ్ఞో కరోతి అఞ్ఞో పటిసంవేదేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘చతస్సో ఖో ఇమా, ఆనన్ద, దక్ఖిణా విసుద్ధియో! కతమా చతస్సో? అత్థానన్ద, దక్ఖిణా దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో; అత్థానన్ద, దక్ఖిణా పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతి, నో దాయకతో; అత్థానన్ద, దక్ఖిణా దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతి పటిగ్గాహకతో చ; అత్థానన్ద, దక్ఖిణా నేవ దాయకతో విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో. ఇమా ఖో, ఆనన్ద, చతస్సో దక్ఖిణా విసుద్ధియో’’తి [మ. ని. ౩.౩౮౧]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘దాయకతోవ దానం విసుజ్ఝతి, నో పటిగ్గాహకతో’’తి.

దక్ఖిణావిసుద్ధికథా నిట్ఠితా.

సత్తరసమవగ్గో.

తస్సుద్దానం –

అత్థి అరహతో పుఞ్ఞూపచయో, నత్థి అరహతో అకాలమచ్చు, సబ్బమిదం కమ్మతో, ఇన్ద్రియబద్ధఞ్ఞేవ దుక్ఖం, ఠపేత్వా అరియమగ్గం అవసేసా సఙ్ఖారా దుక్ఖా, సఙ్ఘో దక్ఖిణం పటిగ్గణ్హాతి, సఙ్ఘో దక్ఖిణం విసోధేతి, సఙ్ఘో భుఞ్జతి పివతి ఖాదతి సాయతి, సఙ్ఘస్స దిన్నం మహప్ఫలం, అత్థి దానం విసుద్ధియాతి [విసుజ్ఝతీతి (స్యా.)].