౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౦౬-౧౦౮) ౧-౩. తిస్సోపి అనుసయకథా
౬౦౫. అనుసయా అబ్యాకతాతి? ఆమన్తా. విపాకాబ్యాకతా కిరియాబ్యాకతా రూపం నిబ్బానం చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామరాగానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. కామరాగానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పటిఘానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. పటిఘం పటిఘపరియుట్ఠానం పటిఘసంయోజనం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పటిఘం పటిఘపరియుట్ఠానం పటిఘసంయోజనం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. పటిఘానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మానానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. మానో మానపరియుట్ఠానం మానసంయోజనం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… మానో మానపరియుట్ఠానం మానసంయోజనం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. మానానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే….
దిట్ఠానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. దిట్ఠి దిట్ఠోఘో దిట్ఠియోగో దిట్ఠిపరియుట్ఠానం దిట్ఠిసంయోజనం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దిట్ఠి దిట్ఠోఘో దిట్ఠియోగో దిట్ఠిపరియుట్ఠానం దిట్ఠిసంయోజనం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. దిట్ఠానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విచికిచ్ఛానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠానం విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛానీవరణం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. విచికిచ్ఛానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
భవరాగానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. భవరాగో భవరాగపరియుట్ఠానం భవరాగసంయోజనం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… భవరాగో భవరాగపరియుట్ఠానం భవరాగసంయోజనం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. భవరాగానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అవిజ్జానుసయో అబ్యాకతోతి? ఆమన్తా. అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం అబ్యాకతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం అకుసలన్తి? ఆమన్తా. అవిజ్జానుసయో అకుసలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౦౬. న వత్తబ్బం – ‘‘అనుసయా అబ్యాకతా’’తి? ఆమన్తా. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సానుసయో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. కుసలాకుసలా ధమ్మా సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి అనుసయా అబ్యాకతాతి. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సరాగో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. కుసలాకుసలా ధమ్మా సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి రాగో అబ్యాకతోతి.
౬౦౭. అనుసయా అహేతుకాతి? ఆమన్తా. రూపం నిబ్బానం చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామరాగానుసయో అహేతుకోతి? ఆమన్తా. కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామచ్ఛన్దనీవరణం అహేతుకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణం సహేతుకన్తి? ఆమన్తా. కామరాగానుసయో సహేతుకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పటిఘానుసయో…పే… మానానుసయో… దిట్ఠానుసయో… విచికిచ్ఛానుసయో… భవరాగానుసయో… అవిజ్జానుసయో అహేతుకోతి? ఆమన్తా. అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం అహేతుకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… అవిజ్జా అవిజ్జోఘో…పే… అవిజ్జానీవరణం సహేతుకన్తి? ఆమన్తా. అవిజ్జానుసయో సహేతుకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౦౮. న వత్తబ్బం – ‘‘అనుసయా అహేతుకా’’తి? ఆమన్తా. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సానుసయో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అనుసయా తేన హేతునా సహేతుకాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి అనుసయా అహేతుకాతి. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సరాగో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. రాగో తేన హేతునా సహేతుకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి రాగో అహేతుకోతి.
౬౦౯. అనుసయా చిత్తవిప్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. రూపం నిబ్బానం చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామరాగానుసయో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం కామరాగసంయోజనం కామోఘో కామయోగో కామచ్ఛన్దనీవరణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కామరాగో కామరాగపరియుట్ఠానం…పే… కామచ్ఛన్దనీవరణం చిత్తసమ్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. కామరాగానుసయో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౦. కామరాగానుసయో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. కతమక్ఖన్ధపరియాపన్నోతి? సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నోతి. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామరాగానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. కామరాగో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కామరాగో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. కామరాగానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కామరాగానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తవిప్పయుత్తో, కామరాగో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౧. పటిఘానుసయో మానానుసయో దిట్ఠానుసయో విచికిచ్ఛానుసయో భవరాగానుసయో అవిజ్జానుసయో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానీవరణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానీవరణం చిత్తసమ్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. అవిజ్జానుసయో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౨. అవిజ్జానుసయో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. కతమక్ఖన్ధపరియాపన్నోతి? సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నోతి. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అవిజ్జానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. అవిజ్జా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తవిప్పయుత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అవిజ్జా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తసమ్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. అవిజ్జానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అవిజ్జానుసయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో చిత్తవిప్పయుత్తో, అవిజ్జాసఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తసమ్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే.
సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౩. న వత్తబ్బం – ‘‘అనుసయా చిత్తవిప్పయుత్తా’’తి? ఆమన్తా. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సానుసయో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. అనుసయా తేన చిత్తేన సమ్పయుత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి అనుసయా చిత్తవిప్పయుత్తాతి. పుథుజ్జనో కుసలాబ్యాకతే చిత్తే వత్తమానే ‘‘సరాగో’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. రాగో తేన చిత్తేన సమ్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి రాగో చిత్తవిప్పయుత్తోతి.
తిస్సోపి అనుసయకథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౦౯) ౪. ఞాణకథా
౬౧౪. అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తే వత్తమానే న వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణీ’’తి? ఆమన్తా. రాగే విగతే న వత్తబ్బం – ‘‘వీతరాగో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తే వత్తమానే న వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణీ’’తి? ఆమన్తా. దోసే విగతే… మోహే విగతే… కిలేసే విగతే న వత్తబ్బం – ‘‘నిక్కిలేసో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
రాగే విగతే వత్తబ్బం – ‘‘వీతరాగో’’తి? ఆమన్తా. అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తే వత్తమానే వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణీ’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దోసే విగతే… మోహే విగతే… కిలేసే విగతే వత్తబ్బం – ‘‘నిక్కిలేసో’’తి? ఆమన్తా. అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తే వత్తమానే వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణీ’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౫. అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తే వత్తమానే వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణీ’’తి? ఆమన్తా. అతీతేన ఞాణేన ఞాణీ నిరుద్ధేన విగతేన పటిపస్సద్ధేన ఞాణేన ఞాణీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఞాణకథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౦) ౫. ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తికథా
౬౧౬. ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. రూపం నిబ్బానం చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. పఞ్ఞా పఞ్ఞిన్ద్రియం పఞ్ఞాబలం సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పఞ్ఞా పఞ్ఞిన్ద్రియం పఞ్ఞాబలం సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో చిత్తసమ్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. ఞాణం చిత్తసమ్పయుత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. కతమక్ఖన్ధపరియాపన్నన్తి? సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నన్తి. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సఙ్ఖారక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఞాణం సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి? ఆమన్తా. పఞ్ఞా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తవిప్పయుత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పఞ్ఞా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తసమ్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. ఞాణం సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నం చిత్తసమ్పయుత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఞాణం సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నం చిత్తవిప్పయుత్తం, పఞ్ఞా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా చిత్తసమ్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సఙ్ఖారక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? ఆమన్తా. వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో ఏకదేసో చిత్తసమ్పయుత్తో ఏకదేసో చిత్తవిప్పయుత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౭. న వత్తబ్బం – ‘‘ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్త’’న్తి? ఆమన్తా. అరహా చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీ ‘‘ఞాణీ’’తి వత్తబ్బోతి? ఆమన్తా. ఞాణం తేన చిత్తేన సమ్పయుత్తన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తి.
అరహా చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీ ‘‘పఞ్ఞవా’’తి వత్తబ్బోతి [సకవాదీపుచ్ఛా వియ దిస్సతి]? ఆమన్తా. పఞ్ఞా తేన చిత్తేన సమ్పయుత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి పఞ్ఞా చిత్తవిప్పయుత్తాతి.
ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తన్తికథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౧) ౬. ఇదం దుక్ఖన్తికథా
౬౧౮. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి వాచం భాసతో ‘‘అయం దుక్ఖసముదయో’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి వాచం భాసతో ‘‘అయం దుక్ఖనిరోధో’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘అయం మగ్గో’’తి వాచం భాసతో ‘‘అయం మగ్గో’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
‘‘అయం సముదయో’’తి వాచం భాసతో న చ ‘‘అయం సముదయో’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ‘‘అయం నిరోధో’’తి… ‘‘అయం మగ్గో’’తి వాచం భాసతో న చ ‘‘అయం మగ్గో’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౧౯. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… ‘‘విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘రూపం అనత్తా’’తి వాచం భాసతో ‘‘రూపం అనత్తా’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… ‘‘విఞ్ఞాణం అనత్తా’’తి వాచం భాసతో ‘‘విఞ్ఞాణం అనత్తా’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… ‘‘విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘విఞ్ఞాణం అనిచ్చ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
‘‘రూపం అనత్తా’’తి వాచం భాసతో న చ ‘‘రూపం అనత్తా’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… ‘‘విఞ్ఞాణం అనత్తా’’తి వాచం భాసతో న చ ‘‘విఞ్ఞాణం అనత్తా’’తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో న చ ‘‘దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౨౦. ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి వాచం భాసతో ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తి ఞాణం పవత్తతీతి? ఆమన్తా. ‘‘ఇ’’తి [ఈతి (స్యా. పీ.)] చ ‘‘ద’’న్తి చ ‘‘దు’’తి [దూతి (స్యా. పీ.)] చ ‘‘ఖ’’న్తి చ ఞాణం పవత్తతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇదం దుక్ఖన్తికథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౨) ౭. ఇద్ధిబలకథా
౬౨౧. ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. ఇద్ధిమయికో సో ఆయు, ఇద్ధిమయికా సా గతి, ఇద్ధిమయికో సో అత్తభావప్పటిలాభోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. అతీతం కప్పం తిట్ఠేయ్య, అనాగతం కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. ద్వే కప్పే తిట్ఠేయ్య, తయో కప్పే తిట్ఠేయ్య, చత్తారో కప్పే తిట్ఠేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. సతి జీవితే జీవితావసేసే తిట్ఠేయ్య, అసతి జీవితే జీవితావసేసే తిట్ఠేయ్యాతి? సతి జీవితే జీవితావసేసే తిట్ఠేయ్యాతి. హఞ్చి సతి జీవితే జీవితావసేసే తిట్ఠేయ్య, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యా’’తి. అసతి జీవితే జీవితావసేసే తిట్ఠేయ్యాతి, మతో తిట్ఠేయ్య, కాలఙ్కతో తిట్ఠేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౨౨. ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. ఉప్పన్నో ఫస్సో మా నిరుజ్ఝీతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఉప్పన్నా వేదనా…పే… ఉప్పన్నా సఞ్ఞా …పే… ఉప్పన్నా చేతనా…పే… ఉప్పన్నం చిత్తం… ఉప్పన్నా సద్ధా… ఉప్పన్నం వీరియం… ఉప్పన్నా సతి… ఉప్పన్నో సమాధి …పే… ఉప్పన్నా పఞ్ఞా మా నిరుజ్ఝీతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. రూపం నిచ్చం హోతూతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం హోతూతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. జాతిధమ్మా సత్తా మా జాయింసూతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… జరాధమ్మా సత్తా మా జీరింసూతి…పే… బ్యాధిధమ్మా సత్తా మా బ్యాధియింసూతి…పే… మరణధమ్మా సత్తా మా మీయింసూతి లబ్భా ఇద్ధియా పగ్గహేతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౨౩. న వత్తబ్బం – ‘‘ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యా’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యస్స కస్సచి, ఆనన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా, సో ఆకఙ్ఖమానో కప్పం వా తిట్ఠేయ్య కప్పావసేసం వా’’తి [దీ. ని. ౨.౧౬౬; సం. ని. ౫.౮౨౨; ఉదా. ౫౧]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి.
౬౨౪. ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం నత్థి కోచి పాటిభోగో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం! కతమేసం చతున్నం? జరాధమ్మో ‘‘మా జీరీ’’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం. బ్యాధిధమ్మో ‘‘మా బ్యాధియీ’’తి…పే… మరణధమ్మో ‘‘మా మీయీ’’తి…పే… యాని ఖో పన తాని పుబ్బే కతాని పాపకాని కమ్మాని సంకిలేసికాని పోనోబ్భవికాని [పోనోభవికాని (సీ. పీ.)] సదరాని [నిస్సారాని (సీ. పీ. క.), దుక్ఖుద్రయాని (స్యా.)] దుక్ఖవిపాకాని ఆయతిం జాతిజరామరణియాని తేసం విపాకో ‘‘మా నిబ్బత్తీ’’తి నత్థి కోచి పాటిభోగో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మిం. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, చతున్నం ధమ్మానం నత్థి కోచి పాటిభోగో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా దేవో వా మారో వా బ్రహ్మా వా కోచి వా లోకస్మి’’న్తి [అ. ని. ౪.౧౮౨]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్యా’’తి.
ఇద్ధిబలకథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౩) ౮. సమాధికథా
౬౨౫. చిత్తసన్తతి సమాధీతి? ఆమన్తా. అతీతా చిత్తసన్తతి సమాధీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… చిత్తసన్తతి సమాధీతి? ఆమన్తా. అనాగతా చిత్తసన్తతి సమాధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చిత్తసన్తతి సమాధీతి? ఆమన్తా. నను అతీతం నిరుద్ధం అనాగతం అజాతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అతీతం నిరుద్ధం అనాగతం అజాతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చిత్తసన్తతి సమాధీ’’తి.
౬౨౬. ఏకచిత్తక్ఖణికో సమాధీతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీ సమాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సోతవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ…పే… ఘానవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ… జివ్హావిఞ్ఞాణసమఙ్గీ… కాయవిఞ్ఞాణసమఙ్గీ…పే… అకుసలచిత్తసమఙ్గీ …పే… రాగసహగతచిత్తసమఙ్గీ…పే… దోససహగతచిత్తసమఙ్గీ…పే… మోహసహగతచిత్తసమఙ్గీ…పే… అనోత్తప్పసహగతచిత్తసమఙ్గీ సమాపన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
చిత్తసన్తతి సమాధీతి? ఆమన్తా. అకుసలచిత్తసన్తతి సమాధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రాగసహగతా…పే… దోససహగతా…పే… మోహసహగతా…పే… అనోత్తప్పసహగతా చిత్తసన్తతి సమాధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
న వత్తబ్బం – ‘‘చిత్తసన్తతి సమాధీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘అహం ఖో, ఆవుసో నిగణ్ఠా, పహోమి అనిఞ్జమానో కాయేన, అభాసమానో వాచం, సత్త రత్తిన్దివాని [రత్తిదివాని (క.)] ఏకన్తసుఖం పటిసంవేదీ విహరితు’’న్తి [మ. ని. ౧.౧౮౦]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి చిత్తసన్తతి సమాధీతి.
సమాధికథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౪) ౯. ధమ్మట్ఠితతాకథా
౬౨౭. ధమ్మట్ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ తాయేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
రూపస్స ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ తాయేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
వేదనాయ ఠితతా…పే… సఞ్ఞాయ ఠితతా…పే… సఙ్ఖారానం ఠితతా…పే… విఞ్ఞాణస్స ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తాయ ఠితతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ తాయేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ధమ్మట్ఠితతాకథా నిట్ఠితా.
౧౧. ఏకాదసమవగ్గో
(౧౧౫) ౧౦. అనిచ్చతాకథా
౬౨౮. అనిచ్చతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ అనిచ్చతాయ అనిచ్చతా పరినిప్ఫన్నాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తాయ అనిచ్చతాయ అనిచ్చతా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ తాయేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.
జరా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ జరాయ జరా పరినిప్ఫన్నాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తాయ జరాయ జరా పరినిప్ఫన్నాతి? ఆమన్తా. తాయ తాయేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
మరణం పరినిప్ఫన్నన్తి? ఆమన్తా. తస్స మరణస్స మరణం పరినిప్ఫన్నన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. తస్స మరణస్స మరణం పరినిప్ఫన్నన్తి? ఆమన్తా. తస్స తస్సేవ నత్థి దుక్ఖస్సన్తకిరియా, నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో, నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౬౨౯. రూపం పరినిప్ఫన్నం, రూపస్స అనిచ్చతా అత్థీతి? ఆమన్తా. అనిచ్చతా పరినిప్ఫన్నా, అనిచ్చతాయ అనిచ్చతా అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపం పరినిప్ఫన్నం, రూపస్స జరా అత్థీతి? ఆమన్తా. జరా పరినిప్ఫన్నా, జరాయ జరా అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
రూపం పరినిప్ఫన్నం, రూపస్స భేదో అత్థి, అన్తరధానం అత్థీతి? ఆమన్తా. మరణం పరినిప్ఫన్నం, మరణస్స భేదో అత్థి, అన్తరధానం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
వేదనా …పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా…పే… విఞ్ఞాణం పరినిప్ఫన్నం, విఞ్ఞాణస్స అనిచ్చతా అత్థీతి? ఆమన్తా. అనిచ్చతా పరినిప్ఫన్నా, అనిచ్చతాయ అనిచ్చతా అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… విఞ్ఞాణం పరినిప్ఫన్నం, విఞ్ఞాణస్స జరా అత్థీతి? ఆమన్తా. జరా పరినిప్ఫన్నా, జరాయ జరా అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విఞ్ఞాణం పరినిప్ఫన్నం, విఞ్ఞాణస్స భేదో అత్థి, అన్తరధానం అత్థీతి? ఆమన్తా. మరణం పరినిప్ఫన్నం, మరణస్స భేదో అత్థి, అన్తరధానం అత్థీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అనిచ్చతాకథా నిట్ఠితా.
ఏకాదసమవగ్గో.
తస్సుద్దానం –
అనుసయా అబ్యాకతా, అహేతుకా, చిత్తవిప్పయుత్తా, అఞ్ఞాణే విగతే ఞాణీ, ఞాణం చిత్తవిప్పయుత్తం, యత్థ సద్దే [యత్థ సద్దో (సీ.), యథాసద్దం (?)] ఞాణం పవత్తతి, ఇద్ధిబలేన సమన్నాగతో కప్పం తిట్ఠేయ్య, చిత్తసన్తతి సమాధి, ధమ్మట్ఠితతా, అనిచ్చతాతి.