(౯౭) ౩. పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స మగ్గకథా

౫౭౬. పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనాతి? ఆమన్తా. నను పఞ్చవిఞ్ఞాణా ఉప్పన్నవత్థుకా ఉప్పన్నారమ్మణాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పఞ్చవిఞ్ఞాణా ఉప్పన్నవత్థుకా ఉప్పన్నారమ్మణా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా’’తి.

నను పఞ్చవిఞ్ఞాణా పురేజాతవత్థుకా పురేజాతారమ్మణా అజ్ఝత్తికవత్థుకా బాహిరారమ్మణా అసమ్భిన్నవత్థుకా అసమ్భిన్నారమ్మణా నానావత్థుకా నానారమ్మణా న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, న అసమన్నాహారా ఉప్పజ్జన్తి, న అమనసికారా ఉప్పజ్జన్తి, న అబ్బోకిణ్ణా ఉప్పజ్జన్తి, న అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జన్తి, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సమనన్తరా ఉప్పజ్జన్తి, నను పఞ్చవిఞ్ఞాణా అనాభోగాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పఞ్చవిఞ్ఞాణా అనాభోగా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా’’తి.

౫౭౭. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనాతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ సుఞ్ఞతఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ సుఞ్ఞతఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ సుఞ్ఞతఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి – అత్థేవ సుత్తన్తోతి? నత్థి. ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి – అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి – అత్థేవ సుత్తన్తో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ సుఞ్ఞతఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి.

౫౭౮. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనాతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అతీతానాగతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనాతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఫస్సం ఆరబ్భ…పే… వేదనం ఆరబ్భ… సఞ్ఞం ఆరబ్భ … చేతనం ఆరబ్భ… చిత్తం ఆరబ్భ… చక్ఖుం ఆరబ్భ… కాయం ఆరబ్భ…పే… సద్దం ఆరబ్భ…పే… ఫోట్ఠబ్బం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, మనోవిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, మనోవిఞ్ఞాణం అతీతానాగతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం అతీతానాగతం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… మనోవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, మనోవిఞ్ఞాణం ఫస్సం ఆరబ్భ… వేదనం ఆరబ్భ…పే… ఫోట్ఠబ్బం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా, చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఫస్సం ఆరబ్భ… వేదనం ఆరబ్భ…పే… ఫోట్ఠబ్బం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౫౭౯. న వత్తబ్బం – ‘‘పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనా’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ…పే… సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ’’తి! [మ. ని. ౧.౩౪౯; అ. ని. ౪.౩౭] అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స అత్థి మగ్గభావనాతి.

పఞ్చవిఞ్ఞాణసమఙ్గిస్స మగ్గకథా నిట్ఠితా.