౭. సత్తమవగ్గో
(౬౩) ౧. సఙ్గహితకథా
౪౭౧. నత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సఙ్గహితాతి [సఙ్గహీతాతి (పీ.)]? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి గణనం గచ్ఛన్తి ఉద్దేసం గచ్ఛన్తి పరియాపన్నాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి గణనం గచ్ఛన్తి ఉద్దేసం గచ్ఛన్తి పరియాపన్నా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సఙ్గహితా’’తి.
చక్ఖాయతనం కతమక్ఖన్ధగణనం [కతమం ఖన్ధగణనం (సీ. పీ. క.)] గచ్ఛతీతి? రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి చక్ఖాయతనం రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చక్ఖాయతనం రూపక్ఖన్ధేన సఙ్గహిత’’న్తి. సోతాయతనం…పే… ఘానాయతనం…పే… జివ్హాయతనం…పే… కాయాయతనం కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి కాయాయతనం రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘కాయాయతనం రూపక్ఖన్ధేన సఙ్గహిత’’న్తి.
రూపాయతనం…పే… సద్దాయతనం…పే… గన్ధాయతనం…పే… రసాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి ఫోట్ఠబ్బాయతనం రూపక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఫోట్ఠబ్బాయతనం రూపక్ఖన్ధేన సఙ్గహిత’’న్తి.
సుఖా వేదనా కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? వేదనాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి సుఖా వేదనా వేదనాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సుఖా వేదనా వేదనాక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా’’తి. దుక్ఖా వేదనా…పే… అదుక్ఖమసుఖా వేదనా కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? వేదనాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా వేదనాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అదుక్ఖమసుఖా వేదనా వేదనాక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా’’తి.
చక్ఖుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? సఞ్ఞాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి చక్ఖుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సఞ్ఞాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా’’తి. సోతసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా…పే… మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? సఞ్ఞాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సఞ్ఞాక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా’’తి.
చక్ఖుసమ్ఫస్సజా చేతనా…పే… మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? సఙ్ఖారక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా సఙ్ఖారక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన సఙ్గహితా’’తి.
చక్ఖువిఞ్ఞాణం …పే… మనోవిఞ్ఞాణం కతమక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి? విఞ్ఞాణక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతీతి. హఞ్చి మనోవిఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధగణనం గచ్ఛతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘మనోవిఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధేన సఙ్గహిత’’న్తి.
౪౭౨. యథా దామేన వా యోత్తేన వా ద్వే బలిబద్దా సఙ్గహితా, సిక్కాయ పిణ్డపాతో సఙ్గహితో, సా గద్దులేన సఙ్గహితో; ఏవమేవ తే ధమ్మా తేహి ధమ్మేహి సఙ్గహితాతి [సకవాదివచనం (అట్ఠకథా పస్సితబ్బా)]? హఞ్చి దామేన వా యోత్తేన వా ద్వే బలీబద్దా సఙ్గహితా, సిక్కాయ పిణ్డపాతో సఙ్గహితో, సా గద్దులేన సఙ్గహితో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సఙ్గహితా’’తి [సకవాదివచనం (అట్ఠకథా పస్సితబ్బా)].
సఙ్గహితకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౪) ౨. సమ్పయుత్తకథా
౪౭౩. నత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సమ్పయుత్తాతి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సహగతా సహజాతా సంసట్ఠా ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా ఏకవత్థుకా ఏకారమ్మణాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సహగతా సహజాతా సంసట్ఠా ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా ఏకవత్థుకా ఏకారమ్మణా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి కేచి ధమ్మా కేహిచి ధమ్మేహి సమ్పయుత్తా’’తి.
వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సహజాతోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సహజాతో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమ్పయుత్తో’’తి.
వేదనాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధేన సహజాతోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి వేదనాక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధేన సహజాతో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘వేదనాక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధేన సమ్పయుత్తో’’తి.
సఞ్ఞాక్ఖన్ధో … సఙ్ఖారక్ఖన్ధో… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో వేదనాఖన్ధేన… సఞ్ఞాక్ఖన్ధేన… సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన సహజాతోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన సహజాతో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధేన సమ్పయుత్తో’’తి.
౪౭౪. యథా తిలమ్హి తేలం అనుగతం అనుపవిట్ఠం, ఉచ్ఛుమ్హి రసో అనుగతో అనుపవిట్ఠో; ఏవమేవ తే ధమ్మా తేహి ధమ్మేహి అనుగతా అనుపవిట్ఠాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సమ్పయుత్తకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౫) ౩. చేతసికకథా
౪౭౫. నత్థి చేతసికో ధమ్మోతి? ఆమన్తా. నను అత్థి కేచి ధమ్మా చిత్తేన సహగతా సహజాతా సంసట్ఠా సమ్పయుత్తా ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా ఏకవత్థుకా ఏకారమ్మణాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కేచి ధమ్మా చిత్తేన సహగతా సహజాతా సంసట్ఠా సమ్పయుత్తా ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా ఏకవత్థుకా ఏకారమ్మణా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి చేతసికో ధమ్మో’’తి.
ఫస్సో చిత్తేన సహజాతోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఫస్సో చిత్తేన సహజాతో, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఫస్సో చేతసికో’’తి. వేదనా…పే… సఞ్ఞా… చేతనా… సద్ధా… వీరియం… సతి… సమాధి… పఞ్ఞా… రాగో… దోసో… మోహో…పే… అనోత్తప్పం చిత్తేన సహజాతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అనోత్తప్పం చిత్తేన సహజాతం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అనోత్తప్పం చేతసిక’’న్తి.
౪౭౬. చిత్తేన సహజాతాతి కత్వా చేతసికాతి? ఆమన్తా. ఫస్సేన సహజాతాతి కత్వా ఫస్ససికాతి [ఫస్సికాతి (పీ. అట్ఠ.)]? ఆమన్తా. చిత్తేన సహజాతాతి కత్వా చేతసికాతి? ఆమన్తా. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… చేతనాయ… సద్ధాయ… వీరియేన… సతియా… సమాధినా… పఞ్ఞాయ… రాగేన… దోసేన… మోహేన…పే… అనోత్తప్పేన సహజాతాతి కత్వా అనోత్తప్పాసికాతి [అనోత్తప్పికాతి (?)]? ఆమన్తా.
౪౭౭. నత్థి చేతసికో ధమ్మోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘చిత్తఞ్హిదం చేతసికా చ ధమ్మా,
అనత్తతో సంవిదితస్స హోన్తి;
హీనప్పణీతం తదుభయే విదిత్వా,
సమ్మద్దసో వేది పలోకధమ్మ’’న్తి.
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి అత్థి చేతసికో ధమ్మోతి.
నత్థి చేతసికో ధమ్మోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఇధ, కేవట్ట, భిక్ఖు పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చిత్తమ్పి ఆదిసతి చేతసికమ్పి ఆదిసతి వితక్కితమ్పి ఆదిసతి విచారితమ్పి ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’’’న్తి [దీ. ని. ౧.౪౮౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి అత్థి చేతసికో ధమ్మోతి.
చేతసికకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౬) ౪. దానకథా
౪౭౮. చేతసికో ధమ్మో దానన్తి? ఆమన్తా. లబ్భా చేతసికో ధమ్మో పరేసం దాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… లబ్భా చేతసికో ధమ్మో పరేసం దాతున్తి? ఆమన్తా. లబ్భా ఫస్సో పరేసం దాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… లబ్భా వేదనా…పే… సఞ్ఞా… చేతనా… సద్ధా… వీరియం… సతి… సమాధి… పఞ్ఞా పరేసం దాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౭౯. న వత్తబ్బం – చేతసికో ధమ్మో దానన్తి? ఆమన్తా. దానం అనిట్ఠఫలం అకన్తఫలం అమనుఞ్ఞఫలం సేచనకఫలం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను దానం ఇట్ఠఫలం కన్తఫలం మనుఞ్ఞఫలం అసేచనకఫలం సుఖుద్రయం సుఖవిపాకన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి దానం ఇట్ఠఫలం కన్తఫలం మనుఞ్ఞఫలం అసేచనకఫలం సుఖుద్రయం సుఖవిపాకం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘చేతసికో ధమ్మో దాన’’న్తి.
దానం ఇట్ఠఫలం వుత్తం భగవతా, చీవరం దానన్తి [ఉపరి వుచ్చమానాయ పరవాదీపుచ్ఛాయ సదిసా, అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా]? ఆమన్తా. చీవరం ఇట్ఠఫలం కన్తఫలం మనుఞ్ఞఫలం అసేచనకఫలం సుఖుద్రయం సుఖవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దానం ఇట్ఠఫలం వుత్తం భగవతా, పిణ్డపాతో సేనాసనం గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో దానన్తి? ఆమన్తా. గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో ఇట్ఠఫలో కన్తఫలో మనుఞ్ఞఫలో అసేచనకఫలో సుఖుద్రయో సుఖవిపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౮౦. న వత్తబ్బం – ‘‘చేతసికో ధమ్మో దాన’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘సద్ధా హిరియం కుసలఞ్చ దానం,
ధమ్మా ఏతే సప్పురిసానుయాతా;
ఏతఞ్హి మగ్గం దివియం వదన్తి,
ఏతేన హి గచ్ఛతి దేవలోక’’న్తి [అ. ని. ౮.౩౨].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి చేతసికో ధమ్మో దానన్తి.
న వత్తబ్బం – ‘‘చేతసికో ధమ్మో దాన’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, దానాని మహాదానాని అగ్గఞ్ఞాని రత్తఞ్ఞాని వంసఞ్ఞాని పోరాణాని అసఙ్కిణ్ణాని అసఙ్కిణ్ణపుబ్బాని, న సఙ్కియన్తి న సఙ్కియిస్సన్తి, అప్పటికుట్ఠాని సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహి! కతమాని పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి. పాణాతిపాతా పటివిరతో, భిక్ఖవే, అరియసావకో అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దేతి అవేరం దేతి అబ్యాబజ్ఝం [అబ్యాపజ్ఝం (స్యా. క.)] దేతి. అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దత్వా అవేరం దత్వా అబ్యాబజ్ఝం దత్వా అపరిమాణస్స అభయస్స అవేరస్స అబ్యాబజ్ఝస్స భాగీ హోతి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఠమం దానం మహాదానం అగ్గఞ్ఞం రత్తఞ్ఞం వంసఞ్ఞం పోరాణం అసఙ్కిణ్ణం అసఙ్కిణ్ణపుబ్బం, న సఙ్కియతి న సఙ్కియిస్సతి, అప్పటికుట్ఠం సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహి. పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో అదిన్నాదానం పహాయ…పే… కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ…పే… ముసావాదం పహాయ…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానం పహాయ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో హోతి. సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో, భిక్ఖవే, అరియసావకో అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దేతి అవేరం దేతి అబ్యాబజ్ఝం దేతి. అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దత్వా అవేరం దత్వా అబ్యాబజ్ఝం దత్వా అపరిమాణస్స అభయస్స అవేరస్స అబ్యాబజ్ఝస్స భాగీ హోతి. ఇదం, భిక్ఖవే, పఞ్చమం దానం మహాదానం అగ్గఞ్ఞం రత్తఞ్ఞం వంసఞ్ఞం పోరాణం అసఙ్కిణ్ణం అసఙ్కిణ్ణపుబ్బం, న సఙ్కియతి న సఙ్కియిస్సతి, అప్పటికుట్ఠం సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ దానాని మహాదానాని అగ్గఞ్ఞాని రత్తఞ్ఞాని వంసఞ్ఞాని పోరాణాని అసఙ్కిణ్ణాని అసఙ్కిణ్ణపుబ్బాని, న సఙ్కియన్తి న సఙ్కియిస్సన్తి, అప్పటికుట్ఠాని సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి [అ. ని. ౮.౩౯]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి చేతసికో ధమ్మో దానన్తి.
౪౮౧. న వత్తబ్బం – ‘‘దేయ్యధమ్మో దాన’’న్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ఇధేకచ్చో అన్నం దేతి, పానం దేతి, వత్థం దేతి, యానం దేతి, మాలం దేతి, గన్ధం దేతి, విలేపనం దేతి, సేయ్యం దేతి, ఆవసథం దేతి, పదీపేయ్యం దేతీ’’తి [సం. ని. ౩.౩౬౨-౩౯౧ థోకం విసదిసం]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి దేయ్యధమ్మో దానన్తి.
౪౮౨. దేయ్యధమ్మో దానన్తి? ఆమన్తా. దేయ్యధమ్మో ఇట్ఠఫలో కన్తఫలో మనుఞ్ఞఫలో అసేచనకఫలో సుఖుద్రయో సుఖవిపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దానం ఇట్ఠఫలం వుత్తం భగవతా, చీవరం దానన్తి? ఆమన్తా. చీవరం ఇట్ఠఫలం కన్తఫలం మనుఞ్ఞఫలం అసేచనకఫలం సుఖుద్రయం సుఖవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దానం ఇట్ఠఫలం వుత్తం భగవతా, పిణ్డపాతో దానం… సేనాసనం దానం… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో దానన్తి? ఆమన్తా. గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారో ఇట్ఠఫలో కన్తఫలో మనుఞ్ఞఫలో అసేచనకఫలో సుఖుద్రయో సుఖవిపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘దేయ్యధమ్మో దాన’’న్తి.
దానకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౭) ౫. పరిభోగమయపుఞ్ఞకథా
౪౮౩. పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. పరిభోగమయో ఫస్సో వడ్ఢతి, వేదనా వడ్ఢతి, సఞ్ఞా వడ్ఢతి, చేతనా వడ్ఢతి, చిత్తం వడ్ఢతి, సద్ధా వడ్ఢతి, వీరియం వడ్ఢతి, సతి వడ్ఢతి, సమాధి వడ్ఢతి, పఞ్ఞా వడ్ఢతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. లతా వియ వడ్ఢతి, మాలువా వియ వడ్ఢతి, రుక్ఖో వియ వడ్ఢతి, తిణం వియ వడ్ఢతి, ముఞ్జపుఞ్జో వియ వడ్ఢతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౮౪. పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. దాయకో దానం దత్వా న సమన్నాహరతి, హోతి పుఞ్ఞన్తి? ఆమన్తా. అనావట్టేన్తస్స [అనావట్టన్తస్స (సీ. పీ. క.), అనావజ్ఝన్తస్స (స్యా.)] హోతి… అనాభోగస్స హోతి… అసమన్నాహరన్తస్స హోతి… అమనసికరోన్తస్స హోతి… అచేతయన్తస్స హోతి… అపత్థయన్తస్స హోతి… అప్పణిదహన్తస్స హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను ఆవట్టేన్తస్స హోతి… ఆభోగస్స హోతి… సమన్నాహరన్తస్స హోతి… మనసికరోన్తస్స హోతి… చేతయన్తస్స హోతి… పత్థయన్తస్స హోతి… పణిదహన్తస్స హోతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఆవట్టేన్తస్స హోతి… ఆభోగస్స హోతి… సమన్నాహరన్తస్స హోతి… మనసికరోన్తస్స హోతి… చేతయన్తస్స హోతి… పత్థయన్తస్స హోతి… పణిదహన్తస్స హోతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీ’’తి.
౪౮౫. పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. దాయకో దానం దత్వా కామవితక్కం వితక్కేతి, బ్యాపాదవితక్కం వితక్కేతి, విహింసావితక్కం వితక్కేతి, హోతి పుఞ్ఞన్తి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం…పే… ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ద్విన్నం ఫస్సానం…పే… ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? ఆమన్తా. కుసలాకుసలా సావజ్జానవజ్జా హీనపణీతా కణ్హసుక్కసప్పటిభాగా ధమ్మా సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… కుసలాకుసలా సావజ్జానవజ్జా హీనపణీతా కణ్హసుక్కసప్పటిభాగా ధమ్మా సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛన్తీతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, సువిదూరవిదూరాని! కతమాని చత్తారి? నభఞ్చ, భిక్ఖవే, పథవీ చ – ఇదం పఠమం సువిదూరవిదూరం. ఓరిమఞ్చ, భిక్ఖవే, తీరం సముద్దస్స పారిమఞ్చ తీరం – ఇదం దుతియం సువిదూరవిదూరం. యతో చ, భిక్ఖవే, వేరోచనో అబ్భుదేతి యత్థ చ అత్థమేతి – ఇదం తతియం సువిదూరవిదూరం. సతఞ్చ, భిక్ఖవే, ధమ్మో అసతఞ్చ ధమ్మో – ఇదం చతుత్థం సువిదూరవిదూరం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి సువిదూరవిదూరానీతి.
‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే,
పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;
యతో చ వేరోచనో అబ్భుదేతి,
పభఙ్కరో యత్థ చ అత్థమేతి.
‘‘తతో హవే దూరతరం వదన్తి,
సతఞ్చ ధమ్మం అసతఞ్చ ధమ్మం;
అబ్యాయికో హోతి సతం సమాగమో,
యావమ్పి తిట్ఠేయ్య తథేవ హోతి.
‘‘ఖిప్పఞ్హి వేతి [ఖిప్పంహవేతి (బహూసు)] అసతం సమాగమో;
తస్మా సతం ధమ్మో అసబ్భి ఆరకా’’తి [అ. ని. ౪.౪౭].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘కుసలాకుసలా సావజ్జానవజ్జా హీనపణీతా కణ్హసుక్కసప్పటిభాగా ధమ్మా సమ్ముఖీభావం ఆగచ్ఛన్తీ’’తి.
౪౮౬. న వత్తబ్బం – ‘‘పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘ఆరామరోపా వనరోపా, యే జనా సేతుకారకా;
పపఞ్చ ఉదపానఞ్చ, యే దదన్తి ఉపస్సయం.
‘‘తేసం దివా చ రత్తో చ, సదా పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి;
ధమ్మట్ఠా సీలసమ్పన్నా, తే జనా సగ్గగామినో’’తి [సం. ని. ౧.౪౭].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి.
న వత్తబ్బం – ‘‘పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి! కతమే చత్తారో? యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చీవరం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి. యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జమానో…పే… సేనాసనం పరిభుఞ్జమానో…పే… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీ’’తి [అ. ని. ౪.౫౧]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి.
౪౮౭. పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. దాయకో దానం దేతి, పటిగ్గాహకో పటిగ్గహేత్వా న పరిభుఞ్జతి ఛడ్డేతి విస్సజ్జేతి, హోతి పుఞ్ఞన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి దాయకో దానం దేతి, పటిగ్గాహకో పటిగ్గహేత్వా న పరిభుఞ్జతి ఛడ్డేతి విస్సజ్జేతి, హోతి పుఞ్ఞం; నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీ’’తి.
పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీతి? ఆమన్తా. దాయకో దానం దేతి, పటిగ్గాహకే పటిగ్గహితే రాజానో వా హరన్తి, చోరా వా హరన్తి, అగ్గి వా దహతి, ఉదకం వా వహతి, అప్పియా వా దాయాదా హరన్తి, హోతి పుఞ్ఞన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి దాయకో దానం దేతి, పటిగ్గాహకే పటిగ్గహితే రాజానో వా హరన్తి, చోరా వా హరన్తి, అగ్గి వా దహతి, ఉదకం వా వహతి, అప్పియా వా దాయాదా హరన్తి, హోతి పుఞ్ఞం; నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పరిభోగమయం పుఞ్ఞం వడ్ఢతీ’’తి.
పరిభోగమయపుఞ్ఞకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౮) ౬. ఇతోదిన్నకథా
౪౮౮. ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీతి? ఆమన్తా. ఇతో చీవరం దేన్తి తం చీవరం తత్థ పరిభుఞ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… ఇతో పిణ్డపాతం దేన్తి, ఇతో సేనాసనం దేన్తి, ఇతో గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దేన్తి, ఇతో ఖాదనీయం దేన్తి, ఇతో భోజనీయం దేన్తి, ఇతో పానీయం దేన్తి; తం పానీయం తత్థ పరిభుఞ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞో అఞ్ఞస్స కారకో పరకతం సుఖదుక్ఖం అఞ్ఞో కరోతి, అఞ్ఞో పటిసంవేదేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౮౯. న వత్తబ్బం – ‘‘ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీ’’తి? ఆమన్తా. నను పేతా అత్తనో అత్థాయ దానం దేన్తం అనుమోదేన్తి, చిత్తం పసాదేన్తి, పీతిం ఉప్పాదేన్తి, సోమనస్సం పటిలభన్తీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పేతా అత్తనో అత్థాయ దానం దేన్తం అనుమోదేన్తి, చిత్తం పసాదేన్తి, పీతిం ఉప్పాదేన్తి, సోమనస్సం పటిలభన్తి; తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీ’’తి.
౪౯౦. న వత్తబ్బం – ‘‘ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘ఉన్నమే ఉదకం వుట్ఠం, యథానిన్నం పవత్తతి;
ఏవమేవ ఇతో దిన్నం, పేతానం ఉపకప్పతి.
‘‘యథా వారివహా పూరా, పరిపూరేన్తి సాగరం;
ఏవమేవ ఇతో దిన్నం, పేతానం ఉపకప్పతి.
‘‘న హి తత్థ కసీ అత్థి, గోరక్ఖేత్థ న విజ్జతి;
వణిజ్జా తాదిసీ నత్థి, హిరఞ్ఞేన కయాకయం [కయక్కయం (సీ. పీ.)];
ఇతో దిన్నేన యాపేన్తి, పేతా కాలఙ్కతా తహి’’న్తి [ఖు. పా. ౭.౬; పే. వ. ౧౯].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీతి.
౪౯౧. న వత్తబ్బం – ‘‘ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీ’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘పఞ్చిమాని, భిక్ఖవే, ఠానాని సమ్పస్సన్తా మాతాపితరో పుత్తం ఇచ్ఛన్తి కులే జాయమానం! కతమాని పఞ్చ? భటో వా నో భరిస్సతి, కిచ్చం వా నో కరిస్సతి, కులవంసో చిరం ఠస్సతి, దాయజ్జం పటిపజ్జిస్సతి, అథ వా పన పేతానం కాలఙ్కతానం దక్ఖిణం అనుప్పదస్సతి – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఠానాని సమ్పస్సన్తా మాతాపితరో పుత్తం ఇచ్ఛన్తి కులే జాయమాన’’న్తి.
‘‘పఞ్చ ఠానాని సమ్పస్సం, పుత్తం ఇచ్ఛన్తి పణ్డితా;
భటో వా నో భరిస్సతి, కిచ్చం వా నో కరిస్సతి.
‘‘కులవంసో చిరం తిట్ఠే, దాయజ్జం పటిపజ్జతి;
అథ వా పన పేతానం, దక్ఖిణం అనుప్పదస్సతి.
‘‘ఠానానేతాని సమ్పస్సం, పుత్తం ఇచ్ఛన్తి పణ్డితా;
తస్మా సన్తో సప్పురిసా, కతఞ్ఞూ కతవేదినో.
‘‘భరన్తి మాతాపితరో, పుబ్బే కతమనుస్సరం;
కరోన్తి తేసం కిచ్చాని, యథా తం పుబ్బకారినం.
‘‘ఓవాదకారీ భటపోసీ, కులవంసం అహాపయం;
సద్ధో సీలేన సమ్పన్నో, పుత్తో హోతి పసంసియో’’తి [అ. ని. ౫.౩౧].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి ఇతో దిన్నేన తత్థ యాపేన్తీతి.
ఇతో దిన్నకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౬౯) ౭. పథవీ కమ్మవిపాకోతికథా
౪౯౨. పథవీ కమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. సుఖవేదనియా దుక్ఖవేదనియా అదుక్ఖమసుఖవేదనియా, సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, ఫస్సేన సమ్పయుత్తా, వేదనాయ సమ్పయుత్తా, సఞ్ఞాయ సమ్పయుత్తా, చేతనాయ సమ్పయుత్తా, చిత్తేన సమ్పయుత్తా, సారమ్మణా; అత్థి తాయ ఆవట్టనా [ఆవజ్జనా (స్యా. కం.)] ఆభోగో సమన్నాహారో మనసికారో చేతనా పత్థనా పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను న సుఖవేదనియా న దుక్ఖవేదనియా న అదుక్ఖమసుఖవేదనియా, న సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, న దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, న అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా, న ఫస్సేన సమ్పయుత్తా, న వేదనాయ సమ్పయుత్తా, న సఞ్ఞాయ సమ్పయుత్తా, న చేతనాయ సమ్పయుత్తా, న చిత్తేన సమ్పయుత్తా, అనారమ్మణా; నత్థి తాయ ఆవట్టనా ఆభోగో సమన్నాహారో మనసికారో చేతనా పత్థనా పణిధీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి న సుఖవేదనియా న దుక్ఖవేదనియా…పే… అనారమ్మణా; నత్థి తాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పథవీ కమ్మవిపాకో’’తి.
ఫస్సో కమ్మవిపాకో, ఫస్సో సుఖవేదనియో దుక్ఖవేదనియో అదుక్ఖమసుఖవేదనియో సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తో దుక్ఖాయ…పే… అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తో ఫస్సేన సమ్పయుత్తో వేదనాయ సమ్పయుత్తో సఞ్ఞాయ సమ్పయుత్తో చేతనాయ సమ్పయుత్తో చిత్తేన సమ్పయుత్తో సారమ్మణో; అత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. పథవీ కమ్మవిపాకో, పథవీ సుఖవేదనియా దుక్ఖవేదనియా అదుక్ఖమసుఖవేదనియా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా దుక్ఖాయ…పే… అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ఫస్సేన సమ్పయుత్తా వేదనాయ సమ్పయుత్తా సఞ్ఞాయ సమ్పయుత్తా చేతనాయ సమ్పయుత్తా చిత్తేన సమ్పయుత్తా సారమ్మణా; అత్థి తాయ ఆవట్టనా ఆభోగో సమన్నాహారో మనసికారో చేతనా పత్థనా పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… పథవీ కమ్మవిపాకో, పథవీ న సుఖవేదనియా న దుక్ఖవేదనియా…పే… అనారమ్మణా; నత్థి తాయ ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. ఫస్సో కమ్మవిపాకో, ఫస్సో న సుఖవేదనియో న దుక్ఖవేదనియో …పే… అనారమ్మణో; నత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పథవీ కమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. పథవీ పగ్గహనిగ్గహుపగా ఛేదనభేదనుపగాతి? ఆమన్తా. కమ్మవిపాకో పగ్గహనిగ్గహుపగో ఛేదనభేదనుపగోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లబ్భా పథవీ కేతుం విక్కేతుం ఆఠపేతుం ఓచినితుం విచినితున్తి? ఆమన్తా. లబ్భా కమ్మవిపాకో కేతుం విక్కేతుం ఆఠపేతుం ఓచినితుం విచినితున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౯౩. పథవీ పరేసం సాధారణాతి? ఆమన్తా. కమ్మవిపాకో పరేసం సాధారణోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కమ్మవిపాకో పరేసం సాధారణోతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘అసాధారణమఞ్ఞేసం, అచోరహరణో నిధి;
కయిరాథ మచ్చో పుఞ్ఞాని, సచే సుచరితం చరే’’తి [ఖు. పా. ౮.౯ ఖుద్దకపాఠే, థోకం విసదిసం].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘కమ్మవిపాకో పరేసం సాధారణో’’తి.
పథవీ కమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. పఠమం పథవీ సణ్ఠాతి, పచ్ఛా సత్తా ఉప్పజ్జన్తీతి? ఆమన్తా. పఠమం విపాకో ఉప్పజ్జతి, పచ్ఛా విపాకపటిలాభాయ కమ్మం కరోన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పథవీ సబ్బసత్తానం కమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. సబ్బే సత్తా పథవిం పరిభుఞ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సబ్బే సత్తా పథవిం పరిభుఞ్జన్తీతి? ఆమన్తా. అత్థి కేచి పథవిం అపరిభుఞ్జిత్వా పరినిబ్బాయన్తీతి? ఆమన్తా. అత్థి కేచి కమ్మవిపాకం అఖేపేత్వా పరినిబ్బాయన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పథవీ చక్కవత్తిసత్తస్స కమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞే సత్తా పథవిం పరిభుఞ్జన్తీతి? ఆమన్తా. చక్కవత్తిసత్తస్స కమ్మవిపాకం అఞ్ఞే సత్తా పరిభుఞ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… చక్కవత్తిసత్తస్స కమ్మవిపాకం అఞ్ఞే సత్తా పరిభుఞ్జన్తీతి? ఆమన్తా. చక్కవత్తిసత్తస్స ఫస్సం వేదనం సఞ్ఞం చేతనం చిత్తం సద్ధం వీరియం సతిం సమాధిం పఞ్ఞం అఞ్ఞే సత్తా పరిభుఞ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౯౪. న వత్తబ్బం – ‘‘పథవీ కమ్మవిపాకో’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి ఇస్సరియసంవత్తనియం కమ్మం అధిపచ్చసంవత్తనియం కమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి ఇస్సరియసంవత్తనియం కమ్మం అధిపచ్చసంవత్తనియం కమ్మం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పథవీ కమ్మవిపాకో’’తి.
పథవీ కమ్మవిపాకోతికథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౭౦) ౮. జరామరణం విపాకోతికథా
౪౯౫. జరామరణం విపాకోతి? ఆమన్తా. సుఖవేదనియం దుక్ఖవేదనియం అదుక్ఖమసుఖవేదనియం, సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తం, ఫస్సేన సమ్పయుత్తం, వేదనాయ సమ్పయుత్తం, సఞ్ఞాయ సమ్పయుత్తం, చేతనాయ సమ్పయుత్తం, చిత్తేన సమ్పయుత్తం, సారమ్మణం; అత్థి తస్స ఆవట్టనా ఆభోగో సమన్నాహారో మనసికారో చేతనా పత్థనా పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను న సుఖవేదనియం న దుక్ఖవేదనియం…పే… అనారమ్మణం; నత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి న సుఖవేదనియం న దుక్ఖవేదనియం…పే… అనారమ్మణం; నత్థి తస్స ఆవట్టనా …పే… పణిధి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘జరామరణం విపాకో’’తి.
ఫస్సో విపాకో, ఫస్సో సుఖవేదనియో దుక్ఖవేదనియో…పే… సారమ్మణో; అత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. జరామరణం విపాకో, జరామరణం సుఖవేదనియం దుక్ఖవేదనియం…పే… సారమ్మణం; అత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
జరామరణం విపాకో, జరామరణం న సుఖవేదనియం న దుక్ఖవేదనియం…పే… అనారమ్మణం; నత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? ఆమన్తా. ఫస్సో విపాకో, ఫస్సో న సుఖవేదనియో న దుక్ఖవేదనియో…పే… అనారమ్మణో; నత్థి తస్స ఆవట్టనా…పే… పణిధీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౯౬. అకుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, అకుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? ఆమన్తా. కుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, కుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘కుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? ఆమన్తా. అకుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘అకుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, అకుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? ఆమన్తా. అకుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, కుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అకుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘కుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? ఆమన్తా. కుసలానం ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘అకుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కుసలానఞ్చ అకుసలానఞ్చ ధమ్మానం జరామరణం, అకుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? ఆమన్తా. కుసలానఞ్చ అకుసలానఞ్చ ధమ్మానం జరామరణం, కుసలానం ధమ్మానం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
కుసలానఞ్చ అకుసలానఞ్చ ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘కుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? ఆమన్తా. కుసలానఞ్చ అకుసలానఞ్చ ధమ్మానం జరామరణం, న వత్తబ్బం – ‘‘అకుసలానం ధమ్మానం విపాకో’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౯౭. న వత్తబ్బం – ‘‘జరామరణం విపాకో’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి దుబ్బణ్ణసంవత్తనియం కమ్మం అప్పాయుకసంవత్తనియం కమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి దుబ్బణ్ణసంవత్తనియం కమ్మం అప్పాయుకసంవత్తనియం కమ్మం, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘జరామరణం విపాకో’’తి.
జరామరణం విపాకోతికథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౭౧) ౯. అరియధమ్మవిపాకకథా
౪౯౮. నత్థి అరియధమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. నను మహప్ఫలం సామఞ్ఞం మహప్ఫలం బ్రహ్మఞ్ఞన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి మహప్ఫలం సామఞ్ఞం మహప్ఫలం బ్రహ్మఞ్ఞం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరియధమ్మవిపాకో’’తి.
నత్థి అరియధమ్మవిపాకోతి? ఆమన్తా. నను అత్థి సోతాపత్తిఫలన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి సోతాపత్తిఫలం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరియధమ్మవిపాకో’’తి. నను అత్థి సకదాగామిఫలం…పే… అనాగామిఫలం…పే… అరహత్తఫలన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి అరహత్తఫలం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘నత్థి అరియధమ్మవిపాకో’’తి.
సోతాపత్తిఫలం న విపాకోతి? ఆమన్తా. దానఫలం న విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సోతాపత్తిఫలం న విపాకోతి? ఆమన్తా. సీలఫలం…పే… భావనాఫలం న విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సకదాగామిఫలం…పే… అనాగామిఫలం…పే… అరహత్తఫలం న విపాకోతి? ఆమన్తా. దానఫలం న విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అరహత్తఫలం న విపాకోతి? ఆమన్తా. సీలఫలం…పే… భావనాఫలం న విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… దానఫలం విపాకోతి? ఆమన్తా. సోతాపత్తిఫలం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దానఫలం విపాకోతి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలం…పే… అనాగామిఫలం…పే… అరహత్తఫలం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సీలఫలం…పే… భావనాఫలం విపాకోతి? ఆమన్తా. సోతాపత్తిఫలం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… భావనాఫలం విపాకోతి? ఆమన్తా. సకదాగామిఫలం…పే… అనాగామిఫలం …పే… అరహత్తఫలం విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౪౯౯. కామావచరం కుసలం సవిపాకన్తి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపావచరం కుసలం…పే… అరూపావచరం కుసలం సవిపాకన్తి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లోకుత్తరం కుసలం అవిపాకన్తి? ఆమన్తా. కామావచరం కుసలం అవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… లోకుత్తరం కుసలం అవిపాకన్తి? ఆమన్తా. రూపావచరం…పే… అరూపావచరం కుసలం అవిపాకన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౫౦౦. కామావచరం కుసలం సవిపాకం ఆచయగామీతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకం ఆచయగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… రూపావచరం…పే… అరూపావచరం కుసలం సవిపాకం ఆచయగామీతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకం ఆచయగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకం అపచయగామీతి? ఆమన్తా. కామావచరం కుసలం సవిపాకం అపచయగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. లోకుత్తరం కుసలం సవిపాకం అపచయగామీతి? ఆమన్తా. రూపావచరం…పే… అరూపావచరం కుసలం సవిపాకం అపచయగామీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అరియధమ్మవిపాకకథా నిట్ఠితా.
౭. సత్తమవగ్గో
(౭౨) ౧౦. విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతికథా
౫౦౧. విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. తస్స విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తస్స విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. తస్స తస్సేవ నత్థి దుక్ఖస్స అన్తకిరియా నత్థి వట్టుపచ్ఛేదో నత్థి అనుపాదాపరినిబ్బానన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. విపాకోతి వా విపాకధమ్మధమ్మోతి వా విపాకధమ్మధమ్మోతి వా విపాకోతి వా ఏసేసే ఏకట్ఠే సమే సమభాగే తజ్జాతేతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. విపాకో చ విపాకధమ్మధమ్మో చ విపాకధమ్మధమ్మో చ విపాకో చ సహగతా సహజాతా సంసట్ఠా సమ్పయుత్తా ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా ఏకవత్థుకా ఏకారమ్మణాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. తఞ్ఞేవ అకుసలం సో అకుసలస్స విపాకో, తఞ్ఞేవ కుసలం సో కుసలస్స విపాకోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
విపాకో విపాకధమ్మధమ్మోతి? ఆమన్తా. యేనేవ చిత్తేన పాణం హనతి తేనేవ చిత్తేన నిరయే పచ్చతి, యేనేవ చిత్తేన దానం దేతి తేనేవ చిత్తేన సగ్గే మోదతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౫౦౨. న వత్తబ్బం – ‘‘విపాకో విపాకధమ్మధమ్మో’’తి? ఆమన్తా. నను విపాకా చత్తారో ఖన్ధా అరూపినో అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి విపాకా చత్తారో ఖన్ధా అరూపినో అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘విపాకో విపాకధమ్మధమ్మో’’తి.