(౧౬) ౭. చిత్తట్ఠితికథా

౩౩౫. ఏకం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. ఉపడ్ఢదివసో ఉప్పాదక్ఖణో, ఉపడ్ఢదివసో వయక్ఖణోతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఏకం చిత్తం ద్వే దివసే తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. దివసో ఉప్పాదక్ఖణో, దివసో వయక్ఖణోతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఏకం చిత్తం చత్తారో దివసే తిట్ఠతి… అట్ఠ దివసే తిట్ఠతి… దస దివసే తిట్ఠతి… వీసతి దివసే తిట్ఠతి… మాసం తిట్ఠతి… ద్వే మాసే తిట్ఠతి… చత్తారో మాసే తిట్ఠతి… అట్ఠ మాసే తిట్ఠతి… దస మాసే తిట్ఠతి… సంవచ్ఛరం తిట్ఠతి… ద్వే వస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారి వస్సాని తిట్ఠతి… అట్ఠ వస్సాని తిట్ఠతి… దస వస్సాని తిట్ఠతి… వీసతి వస్సాని తిట్ఠతి… తింస వస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారీస వస్సాని తిట్ఠతి… పఞ్ఞాస వస్సాని తిట్ఠతి… వస్ససతం తిట్ఠతి… ద్వే వస్ససతాని తిట్ఠతి… చత్తారి వస్ససతాని తిట్ఠతి… పఞ్చ వస్ససతాని తిట్ఠతి… వస్ససహస్సం తిట్ఠతి… ద్వే వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారి వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… అట్ఠ వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… సోళస వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… కప్పం తిట్ఠతి… ద్వే కప్పే తిట్ఠతి… చత్తారో కప్పే తిట్ఠతి… అట్ఠ కప్పే తిట్ఠతి… సోళస కప్పే తిట్ఠతి… బాత్తింస కప్పే తిట్ఠతి… చతుసట్ఠి కప్పే తిట్ఠతి… పఞ్చ కప్పసతాని తిట్ఠతి… కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… ద్వే కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… అట్ఠ కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… సోళస కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… వీసతి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారీస కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… సట్ఠి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… చతురాసీతి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. ద్వేచత్తారీస కప్పసహస్సాని ఉప్పాదక్ఖణో, ద్వేచత్తారీస కప్పసహస్సాని వయక్ఖణోతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఏకం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. అత్థఞ్ఞే ధమ్మా ఏకాహం బహుమ్పి ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తీతి? ఆమన్తా. తే ధమ్మా చిత్తేన లహుపరివత్తాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

తే ధమ్మా చిత్తేన లహుపరివత్తాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి ఏవం లహుపరివత్తం యథయిదం చిత్తం. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, ఉపమాపి న సుకరా యావ లహుపరివత్తం చిత్త’’న్తి [అ. ని. ౧.౪౮]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘తే ధమ్మా చిత్తేన లహుపరివత్తా’’తి.

తే ధమ్మా చిత్తేన లహుపరివత్తాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మక్కటో అరఞ్ఞే పవనే చరమానో సాఖం గణ్హతి, తం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞం గణ్హతి, తం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞం గణ్హతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యమిదం [యదిదం (బహూసు)] వుచ్చతి చిత్తం ఇతిపి మనో ఇతిపి విఞ్ఞాణం ఇతిపి తం రత్తియా చ దివసస్స చ అఞ్ఞదేవ ఉప్పజ్జతి అఞ్ఞం నిరుజ్ఝతీ’’తి [సం. ని. ౨.౬౧]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘తే ధమ్మా చిత్తేన లహుపరివత్తా’’తి.

౩౩౬. ఏకం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం దివసం తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే. సోతవిఞ్ఞాణం…పే… ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హావిఞ్ఞాణం… కాయవిఞ్ఞాణం… అకుసలం చిత్తం… రాగసహగతం… దోససహగతం… మోహసహగతం… మానసహగతం… దిట్ఠిసహగతం… విచికిచ్ఛాసహగతం… థినసహగతం… ఉద్ధచ్చసహగతం… అహిరికసహగతం… అనోత్తప్పసహగతం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

ఏకం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. యేనేవ చిత్తేన చక్ఖునా రూపం పస్సతి, తేనేవ చిత్తేన సోతేన సద్దం సుణాతి…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయతి… జివ్హాయ రసం సాయతి… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతి… మనసా ధమ్మం విజానాతి…పే… యేనేవ చిత్తేన మనసా ధమ్మం విజానాతి, తేనేవ చిత్తేన చక్ఖునా రూపం పస్సతి…పే… సోతేన సద్దం సుణాతి… ఘానేన గన్ధం ఘాయతి… జివ్హాయ రసం సాయతి…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

ఏకం చిత్తం దివసం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. యేనేవ చిత్తేన అభిక్కమతి, తేనేవ చిత్తేన పటిక్కమతి; యేనేవ చిత్తేన పటిక్కమతి, తేనేవ చిత్తేన అభిక్కమతి; యేనేవ చిత్తేన ఆలోకేతి, తేనేవ చిత్తేన విలోకేతి; యేనేవ చిత్తేన విలోకేతి, తేనేవ చిత్తేన ఆలోకేతి; యేనేవ చిత్తేన సమిఞ్జేతి, తేనేవ చిత్తేన పసారేతి; యేనేవ చిత్తేన పసారేతి, తేనేవ చిత్తేన సమిఞ్జేతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౩౭. ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం ఏకం చిత్తం యావతాయుకం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. మనుస్సానం ఏకం చిత్తం యావతాయుకం తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం ఏకం చిత్తం యావతాయుకం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. చాతుమహారాజికానం దేవానం…పే… తావతింసానం దేవానం… యామానం దేవానం… తుసితానం దేవానం… నిమ్మానరతీనం దేవానం… పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం… బ్రహ్మపారిసజ్జానం దేవానం… బ్రహ్మపురోహితానం దేవానం… మహాబ్రహ్మానం దేవానం… పరిత్తాభానం దేవానం… అప్పమాణాభానం దేవానం… ఆభస్సరానం దేవానం… పరిత్తసుభానం దేవానం… అప్పమాణసుభానం దేవానం… సుభకిణ్హానం దేవానం … వేహప్ఫలానం దేవానం… అవిహానం దేవానం… అతప్పానం దేవానం… సుదస్సానం దేవానం… సుదస్సీనం దేవానం… అకనిట్ఠానం దేవానం ఏకం చిత్తం యావతాయుకం తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం వీసతి కప్పసహస్సాని ఆయుప్పమాణం, ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం ఏకం చిత్తం వీసతి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. మనుస్సానం వస్ససతం ఆయుప్పమాణం, మనుస్సానం ఏకం చిత్తం వస్ససతం తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం వీసతి కప్పసహస్సాని ఆయుప్పమాణం, ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం ఏకం చిత్తం వీసతి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. చాతుమహారాజికానం దేవానం పఞ్చ వస్ససతాని ఆయుప్పమాణం, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏకం చిత్తం పఞ్చ వస్ససతాని తిట్ఠతి… వస్ససహస్సం తిట్ఠతి… ద్వే వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారి వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… అట్ఠ వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… సోళస వస్ససహస్సాని తిట్ఠతి… కప్పస్స తతియభాగం తిట్ఠతి… ఉపడ్ఢకప్పం తిట్ఠతి… ఏకం కప్పం తిట్ఠతి… ద్వే కప్పే తిట్ఠతి… చత్తారో కప్పే తిట్ఠతి… అట్ఠ కప్పే తిట్ఠతి… సోళస కప్పే తిట్ఠతి… బాత్తింస కప్పే తిట్ఠతి… చతుసట్ఠి కప్పే తిట్ఠతి… పఞ్చ కప్పసతాని తిట్ఠతి… కప్పసహస్సం తిట్ఠతి… ద్వే కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… చత్తారి కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… అట్ఠ కప్పసహస్సాని తిట్ఠతి… అకనిట్ఠానం దేవానం సోళస కప్పసహస్సాని ఆయుప్పమాణం, అకనిట్ఠానం దేవానం ఏకం చిత్తం సోళస కప్పసహస్సాని తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం చిత్తం ముహుత్తం ముహుత్తం ఉప్పజ్జతి ముహుత్తం ముహుత్తం నిరుజ్ఝతీతి? ఆమన్తా. ఆకాసానఞ్చాయతనూపగా దేవా ముహుత్తం ముహుత్తం చవన్తి ముహుత్తం ముహుత్తం ఉప్పజ్జన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం ఏకం చిత్తం యావతాయుకం తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. ఆకాసానఞ్చాయతనూపగా దేవా యేనేవ చిత్తేన ఉప్పజ్జన్తి, తేనేవ చిత్తేన చవన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

చిత్తట్ఠితికథా నిట్ఠితా.