౨. దుతియవగ్గో

(౧౪) ౫. వచీభేదకథా

౩౨౬. సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సబ్బత్థ సమాపన్నానం అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సబ్బదా సమాపన్నానం అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సబ్బేసం సమాపన్నానం అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సబ్బసమాపత్తీసు అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సమాపన్నస్స అత్థి కాయభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స నత్థి కాయభేదోతి? ఆమన్తా. సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వాచా, అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సమాపన్నస్స అత్థి కాయో, అత్థి కాయభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి కాయో, నత్థి కాయభేదోతి? ఆమన్తా. సమాపన్నస్స అత్థి వాచా, నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౨౭. దుక్ఖన్తి జానన్తో దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. సముదయోతి జానన్తో సముదయోతి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

దుక్ఖన్తి జానన్తో దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. నిరోధోతి జానన్తో నిరోధోతి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

దుక్ఖన్తి జానన్తో దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. మగ్గోతి జానన్తో మగ్గోతి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సముదయోతి జానన్తో న చ సముదయోతి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. దుక్ఖన్తి జానన్తో న చ దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

నిరోధోతి జానన్తో న చ నిరోధోతి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. దుక్ఖన్తి జానన్తో న చ దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

మగ్గోతి జానన్తో న చ మగ్గోతి వాచం భాసతీతి? ఆమన్తా. దుక్ఖన్తి జానన్తో న చ దుక్ఖన్తి వాచం భాసతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౨౮. సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. ఞాణం కింగోచరన్తి? ఞాణం సచ్చగోచరన్తి. సోతం సచ్చగోచరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సోతం కిం గోచరన్తి? సోతం సద్దగోచరన్తి. ఞాణం సద్దగోచరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో ఞాణం సచ్చగోచరం, సోతం సద్దగోచరన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి ఞాణం సచ్చగోచరం, సోతం సద్దగోచరం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో ఞాణం సచ్చగోచరం, సోతం సద్దగోచరన్తి? ఆమన్తా. ద్విన్నం ఫస్సానం, ద్విన్నం వేదనానం, ద్విన్నం సఞ్ఞానం, ద్విన్నం చేతనానం, ద్విన్నం చిత్తానం సమోధానం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే.

౩౨౯. సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే.

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. ఆపోకసిణం…పే… తేజోకసిణం… వాయోకసిణం… నీలకసిణం… పీతకసిణం… లోహితకసిణం… ఓదాతకసిణం… ఆకాసానఞ్చాయతనం … విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి పథవీకసిణం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

ఆపోకసిణం … తేజోకసిణం… వాయోకసిణం… నీలకసిణం… పీతకసిణం… లోహితకసిణం… ఓదాతకసిణం… ఆకాసానఞ్చాయతనం … విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకియసమాపత్తిం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకియం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకియం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకియం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి లోకియం సమాపత్తిం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

లోకియం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి లోకియం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

లోకియం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి లోకియం చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

౩౩౦. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకియం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకియం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకియం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకియం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౩౧. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం దుతియం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకుత్తరం దుతియం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

లోకుత్తరం దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. లోకుత్తరం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స నత్థి వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౩౨. న వత్తబ్బం – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి? ఆమన్తా. నను వితక్కవిచారా వచీసఙ్ఖారా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి? ఆమన్తా. హఞ్చి వితక్కవిచారా వచీసఙ్ఖారా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా,’’ తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

వితక్కవిచారా వచీసఙ్ఖారా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి [అత్థి వితక్కవిచారా (స్యా.) ఏవముపరిపి], అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. పథవీకసిణం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

వితక్కవిచారా వచీసఙ్ఖారా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. ఆపోకసిణం… తేజోకసిణం… వాయోకసిణం… నీలకసిణం… పీతకసిణం… లోహితకసిణం… ఓదాతకసిణం పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి? ఆమన్తా. నను వితక్కసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి? ఆమన్తా. హఞ్చి వితక్కసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా,’’ తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

వితక్కసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సఞ్ఞాసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – ‘‘దుతియం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి సఞ్ఞా, అత్థి తస్స వితక్కవిచారా’’తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

వితక్కసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స అత్థి వితక్కవిచారా’’తి, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. సఞ్ఞాసముట్ఠానా వాచా వుత్తా భగవతా – తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స అత్థి సఞ్ఞా, అత్థి తస్స వితక్కవిచారాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౩౩. సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. నను ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స వాచా నిరుద్ధా హోతీ’’తి [సం. ని. ౪.౨౫౯, ౨౬౩]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి ‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స వాచా నిరుద్ధా హోతీ’’తి, అత్థేవ సుత్తన్తోతి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స వాచా నిరుద్ధా హోతీ’’తి [సం. ని. ౪.౨౫౯, ౨౬౩], అత్థేవ సుత్తన్తోతి, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. ‘‘దుతియం ఝానం సమాపన్నస్స వితక్కవిచారా నిరుద్ధా హోన్తీ’’తి [సం. ని. ౪.౨౫౯, ౨౬౩], అత్థేవ సుత్తన్తోతి, అత్థి తస్స వితక్కవిచారాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

‘‘పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స వాచా నిరుద్ధా హోతీ’’తి [సం. ని. ౪.౨౫౯, ౨౬౩], అత్థేవ సుత్తన్తోతి, అత్థి తస్స వచీభేదోతి? ఆమన్తా. ‘‘తతియం ఝానం సమాపన్నస్స పీతి నిరుద్ధా హోతి, చతుత్థం ఝానం సమాపన్నస్స అస్సాసపస్సాసా నిరుద్ధా హోన్తి, ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స రూపసఞ్ఞా నిరుద్ధా హోతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞా నిరుద్ధా హోతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞా నిరుద్ధా హోతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞా నిరుద్ధా హోతి, సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చ నిరుద్ధా హోన్తీ’’తి [సం. ని. ౪.౨౫౯, ౨౬౩; అ. ని. ౯.౩౧; దీ. ని. ౩.౩౪౪], అత్థేవ సుత్తన్తోతి, అత్థి తస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి? ఆమన్తా. నను పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్డకో [కణ్టకో (స్యా.) అ. ని. ౧౦.౭౨] వుత్తో భగవతాతి [అ. ని. ౧౦.౭౨ కణ్టకసుత్తం నిస్సాయ పుచ్ఛతి]? ఆమన్తా. హఞ్చి పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతా, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి.

పఠమస్స ఝానస్స సద్దో కణ్టకో వుత్తో భగవతాతి, సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి? ఆమన్తా. దుతియస్స ఝానస్స వితక్కవిచారా కణ్టకో వుత్తో భగవతా… తతియస్స ఝానస్స పీతి కణ్టకో వుత్తో భగవతా… చతుత్థస్స ఝానస్స అస్సాసపస్సాసా కణ్టకో వుత్తో భగవతా [అ. ని. ౧౦.౭౨] … ఆకాసానఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స రూపసఞ్ఞా కణ్టకో వుత్తో భగవతా… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమాపన్నస్స ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో వుత్తో భగవతా… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో వుత్తో భగవతా… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞా కణ్టకో వుత్తో భగవతా… సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చ కణ్టకో వుత్తో భగవతా [అ. ని. ౧౦.౭౨], అత్థి తస్స సఞ్ఞా చ వేదనా చాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

న వత్తబ్బం – ‘‘సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదో’’తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సిఖిస్స, ఆనన్ద, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అభిభూ నామ సావకో బ్రహ్మలోకే ఠితో దససహస్సిలోకధాతుం సరేన విఞ్ఞాపేసి –

‘ఆరబ్భథ నిక్కమథ, యుఞ్జథ బుద్ధసాసనే;

ధునాథ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

‘యో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, అప్పమత్తో విహస్సతి [విహేస్సతి (సీ. స్యా. కం.) విహరిస్సతి (క.)];

పహాయ జాతిసంసారం, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’’’తి [అ. ని. ౧ తికనిపాతే; సం. ని. ౧.౨౮౫].

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి సమాపన్నస్స అత్థి వచీభేదోతి.

వచీభేదకథా నిట్ఠితా.