౨. దుతియవగ్గో

(౧౧) ౨. అఞ్ఞాణకథా

౩౧౪. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య, ముసా భణేయ్య, పిసుణం భణేయ్య, ఫరుసం భణేయ్య, సమ్ఫం పలపేయ్య, సన్ధిం ఛిన్దేయ్య, నిల్లోపం హరేయ్య, ఏకాగారియం కరేయ్య, పరిపన్థే తిట్ఠేయ్య, పరదారం గచ్ఛేయ్య, గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, పుథుజ్జనో అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య, ముసా భణేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, న చ అరహా అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, న చ పుథుజ్జనో అఞ్ఞాణపకతో పాణం హనేయ్య, అదిన్నం ఆదియేయ్య…పే… గామఘాతం కరేయ్య, నిగమఘాతం కరేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం, సిక్ఖాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

నత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం, సిక్ఖాయ అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తే అఞ్ఞాణం, అపరన్తే అఞ్ఞాణం, పుబ్బన్తాపరన్తే అఞ్ఞాణం, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, అత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అత్థి పుథుజ్జనస్స అఞ్ఞాణం, నత్థి తస్స సత్థరి అఞ్ఞాణం, ధమ్మే అఞ్ఞాణం, సఙ్ఘే అఞ్ఞాణం…పే… ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే.

౩౧౫. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగో పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో రాగప్పహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహతో దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో …పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతన్తి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా వీతరాగో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

౩౧౬. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణం, పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అత్థి అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో నత్థి అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసప్పహానాయ…పే… మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, అత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగో పహీనో, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో దోసో పహీనో…పే… మోహో పహీనో…పే… అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పం పహీనం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలస్స అరహతో రాగప్పహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా…పే… దోసప్పహానాయ మోహప్పహానాయ…పే… అనోత్తప్పపహానాయ మగ్గో భావితో…పే… బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలస్స అరహతో అనోత్తప్పపహానాయ బోజ్ఝఙ్గా భావితా, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

పరధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. సధమ్మకుసలో అరహా వీతరాగో వీతదోసో వీతమోహో …పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం, నత్థి తస్స అఞ్ఞాణన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

౩౧౭. అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం [జానతాహం (సీ.), జానత్వాహం (స్యా. పీ. క.)], భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో, ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి [సం. ని. ౩.౧౦౧; ఇతివు. ౧౦౨; సం. ని. ౫.౧౦౯౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘జానతోహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి – భిక్ఖవే, జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి – జానతో పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతీ’’తి [సం. ని. ౫.౧౦౯౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, అనభిజానం అపరిజానం అవిరాజయం అప్పజహం అభబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయ, సబ్బఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, అభిజానం పరిజానం విరాజయం పజహం భబ్బో దుక్ఖక్ఖయాయా’’తి [సం. ని. ౪.౨౬; ఇతివు. ౭ ఇతివుత్తకేపి]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –

‘‘సహావస్స దస్సనసమ్పదాయ,

తయస్సు ధమ్మా జహితా భవన్తి;

సక్కాయదిట్ఠీ విచికిచ్ఛితఞ్చ,

సీలబ్బతం వాపి యదత్థి కిఞ్చి;

చతూహపాయేహి చ విప్పముత్తో,

ఛచ్చాభిఠానాని అభబ్బ కాతు’’న్తి.

అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి, సహ దస్సనుప్పాదా, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స తీణి సంయోజనాని పహీయన్తి – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి? ఆమన్తా. నను అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్యాతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్య, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి.

అరహా ఇత్థిపురిసానం నామగోత్తం న జానేయ్య, మగ్గామగ్గం న జానేయ్య, తిణకట్ఠవనప్పతీనం నామం న జానేయ్యాతి, అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి? ఆమన్తా. అరహా సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా న జానేయ్యాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….

అఞ్ఞాణకథా నిట్ఠితా.