౪. అట్ఠకథాకణ్డం

తికఅత్థుద్ధారో

౧౩౮౪. కతమే ధమ్మా కుసలా? చతూసు భూమీసు కుసలం – ఇమే ధమ్మా కుసలా.

౧౩౮౫. కతమే ధమ్మా అకుసలా? ద్వాదస అకుసలచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా అకుసలా.

౧౩౮౬. కతమే ధమ్మా అబ్యాకతా? చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అబ్యాకతా.

౧౩౮౭. కతమే ధమ్మా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా? కామావచరకుసలతో చత్తారో సోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, అకుసలతో చత్తారో కామావచరకుసలస్స విపాకతో చ కిరియతో చ పఞ్చ, రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం సుఖం వేదనం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా.

౧౩౮౮. కతమే ధమ్మా దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా? ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, దుక్ఖసహగతం కాయవిఞ్ఞాణం, ఏత్థుప్పన్నం దుక్ఖం వేదనం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా.

౧౩౮౯. కతమే ధమ్మా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా? కామావచరకుసలతో చత్తారో ఉపేక్ఖాసహగతచిత్తుప్పాదా, అకుసలతో ఛ, కామావచరకుసలస్స విపాకతో దస, అకుసలస్స విపాకతో ఛ, కిరియతో ఛ, రూపావచరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చత్తారో అరూపావచరా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం అదుక్ఖమసుఖం వేదనం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా. తిస్సో చ వేదనా, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా న వత్తబ్బా సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తాతిపి, దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తాతిపి, య వేదనాయ సమ్పయుత్తాతిపి.

౧౩౯౦. కతమే ధమ్మా విపాకా? చతూసు భూమీసు విపాకో – ఇమే ధమ్మా విపాకా.

౧౩౯౧. కతమే ధమ్మా విపాకధమ్మధమ్మా? చతూసు భూమీసు కుసలం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా విపాకధమ్మధమ్మా.

౧౩౯౨. కతమే ధమ్మా నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా? తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా.

౧౩౯౩. కతమే ధమ్మా ఉపాదిణ్ణుపాదానియా? తీసు భూమీసు విపాకో, యఞ్చ రూపం కమ్మస్స కతత్తా – ఇమే ధమ్మా ఉపాదిణ్ణుపాదానియా.

౧౩౯౪. కతమే ధమ్మా అనుపాదిణ్ణుపాదానియా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, యఞ్చ రూపం న కమ్మస్స కతత్తా – ఇమే ధమ్మా అనుపాదిణ్ణుపాదానియా.

౧౩౯౫. కతమే ధమ్మా అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా.

౧౩౯౬. కతమే ధమ్మా సంకిలిట్ఠసంకిలేసికా? ద్వాదసాకుసలచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా సంకిలిట్ఠసంకిలేసికా.

౧౩౯౭. కతమే ధమ్మా అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికా? తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికా.

౧౩౯౮. కతమే ధమ్మా అసంకిలిట్ఠఅసంకిలేసికా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అసంకిలిట్ఠఅసంకిలేసికా.

౧౩౯౯. కతమే ధమ్మా సవితక్కసవిచారా? కామావచరం కుసలం, అకుసలం, కామావచరకుసలస్స విపాకతో ఏకాదస చిత్తుప్పాదా, అకుసలస్స విపాకతో ద్వే, కిరియతో ఏకాదస, రూపావచరం పఠమం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరం పఠమం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నే వితక్కవిచారే ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా సవితక్కసవిచారా.

౧౪౦౦. కతమే ధమ్మా అవితక్కవిచారమత్తా? రూపావచరపఞ్చకనయే దుతియం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరపఞ్చకనయే దుతియం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం విచారం ఠపేత్వా, వితక్కో చ – ఇమే ధమ్మా అవితక్కవిచారమత్తా.

౧౪౦౧. కతమే ధమ్మా అవితక్కఅవిచారా? ద్వేపఞ్చవిఞ్ఞాణాని, రూపావచరతికతికజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చత్తారో ఆరుప్పా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ లోకుత్తరతికతికజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ పఞ్చకనయే దుతియే ఝానే [దుతియజ్ఝానే (సీ.)], ఉప్పన్నో చ విచారో రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అవితక్కఅవిచారా. వితక్కసహజాతో విచారో న వత్తబ్బో సవితక్కసవిచారోతిపి, అవితక్కవిచారమత్తోతిపి, అవితక్కఅవిచారోతిపి.

౧౪౦౨. కతమే ధమ్మా పీతిసహగతా? కామావచరకుసలతో చత్తారో సోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, అకుసలతో చత్తారో, కామావచరకుసలస్స విపాకతో పఞ్చ, కిరియతో పఞ్చ, రూపావచరదుకతికజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరదుకతికజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం పీతిం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా పీతిసహగతా.

౧౪౦౩. కతమే ధమ్మా సుఖసహగతా? కామావచరకుసలతో చత్తారో సోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, అకుసలతో చత్తారో, కామావచరకుసలస్స విపాకతో ఛ, కిరియతో పఞ్చ, రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం సుఖం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా సుఖసహగతా.

౧౪౦౪. కతమే ధమ్మా ఉపేక్ఖాసహగతా? కామావచరకుసలతో చత్తారో ఉపేక్ఖాసహగతచిత్తుప్పాదా, అకుసలతో ఛ, కామావచరకుసలస్స విపాకతో దస, అకుసలస్స విపాకతో ఛ, కిరియతో ఛ, రూపావచరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చత్తారో ఆరుప్పా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, లోకుత్తరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ విపాకతో చ, ఏత్థుప్పన్నం ఉపేక్ఖం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా ఉపేక్ఖాసహగతా. పీతి న పీతిసహగతా, సుఖసహగతా, న ఉపేక్ఖాసహగతా. సుఖం న సుఖసహగతం, సియా పీతిసహగతం, న ఉపేక్ఖాసహగతం, సియా న వత్తబ్బం పీతిసహగతన్తి. ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, దుక్ఖసహగతకాయవిఞ్ఞాణం, యా చ వేదనా ఉపేక్ఖా, రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా న వత్తబ్బా పీతిసహగతాతిపి, సుఖసహగతాతిపి, ఉపేక్ఖాసహగతాతిపి.

౧౪౦౫. కతమే ధమ్మా దస్సనేన పహాతబ్బా? చత్తారో దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, విచికిచ్ఛాసహగతో చిత్తుప్పాదో – ఇమే ధమ్మా దస్సనేన పహాతబ్బా.

౧౪౦౬. కతమే ధమ్మా భావనాయ పహాతబ్బా? ఉద్ధచ్చసహగతో చిత్తుప్పాదో – ఇమే ధమ్మా భావనాయ పహాతబ్బా. చత్తారో దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తా లోభసహగతచిత్తుప్పాదా, ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా సియా దస్సనేన పహాతబ్బా సియా భావనాయ పహాతబ్బా.

౧౪౦౭. కతమే ధమ్మా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బా? చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బా.

౧౪౦౮. కతమే ధమ్మా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా? చత్తారో దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, విచికిచ్ఛాసహగతో చిత్తుప్పాదో, ఏత్థుప్పన్నం మోహం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా.

౧౪౦౯. కతమే ధమ్మా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా? ఉద్ధచ్చసహగతో చిత్తుప్పాదో, ఏత్థుప్పన్నం మోహం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా. చత్తారో దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తా లోభసహగతచిత్తుప్పాదా, ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా సియా దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా, సియా భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా.

౧౪౧౦. కతమే ధమ్మా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా? విచికిచ్ఛాసహగతో మోహో, ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా.

౧౪౧౧. కతమే ధమ్మా ఆచయగామినో? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం – ఇమే ధమ్మా ఆచయగామినో.

౧౪౧౨. కతమే ధమ్మా అపచయగామినో? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా – ఇమే ధమ్మా అపచయగామినో.

౧౪౧౩. కతమే ధమ్మా నేవాచయగామినాపచయగామినో? చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నేవాచయగామినాపచయగామినో.

౧౪౧౪. కతమే ధమ్మా సేక్ఖా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, హేట్ఠిమాని చ తీణి సామఞ్ఞఫలాని – ఇమే ధమ్మా సేక్ఖా.

౧౪౧౫. కతమే ధమ్మా అసేక్ఖా? ఉపరిట్ఠిమం అరహత్తఫలం – ఇమే ధమ్మా అసేక్ఖా.

౧౪౧౬. కతమే ధమ్మా నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా.

౧౪౧౭. కతమే ధమ్మా పరిత్తా? కామావచరకుసలం, అకుసలం, సబ్బో కామావచరస్స విపాకో, కామావచరకిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా పరిత్తా.

౧౪౧౮. కతమే ధమ్మా మహగ్గతా? రూపావచరా, అరూపావచరా, కుసలాబ్యాకతా – ఇమే ధమ్మా మహగ్గతా.

౧౪౧౯. కతమే ధమ్మా అప్పమాణా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అప్పమాణా.

౧౪౨౦. కతమే ధమ్మా పరిత్తారమ్మణా? సబ్బో కామావచరస్స విపాకో, కిరియామనోధాతు, కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు సోమనస్ససహగతా – ఇమే ధమ్మా పరిత్తారమ్మణా.

౧౪౨౧. కతమే ధమ్మా మహగ్గతారమ్మణా? విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం – ఇమే ధమ్మా మహగ్గతారమ్మణా.

౧౪౨౨. కతమే ధమ్మా అప్పమాణారమ్మణా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని – ఇమే ధమ్మా అప్పమాణారమ్మణా. కామావచరకుసలతో చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, కిరియతో చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, సబ్బం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా సియా పరిత్తారమ్మణా, సియా మహగ్గతారమ్మణా, న అప్పమాణారమ్మణా, సియా న వత్తబ్బా పరిత్తారమ్మణాతిపి, మహగ్గతారమ్మణాతిపి. కామావచరకుసలతో చత్తారో ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, కిరియతో చత్తారో ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, రూపావచరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ కిరియతో చ, కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు ఉపేక్ఖాసహగతా – ఇమే ధమ్మా సియా పరిత్తారమ్మణా, సియా మహగ్గతారమ్మణా, సియా అప్పమాణారమ్మణా, సియా న వత్తబ్బా పరిత్తారమ్మణాతిపి, మహగ్గతారమ్మణాతిపి, అప్పమాణారమ్మణాతిపి. రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చతుత్థస్స ఝానస్స విపాకో, ఆకాసానఞ్చాయతనం, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం – ఇమే ధమ్మా న వత్తబ్బా పరిత్తారమ్మణాతిపి, మహగ్గతారమ్మణాతిపి, అప్పమాణారమ్మణాతిపి. రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ అనారమ్మణా.

౧౪౨౩. కతమే ధమ్మా హీనా? ద్వాదస అకుసలచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా హీనా.

౧౪౨౪. కతమే ధమ్మా మజ్ఝిమా? తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా మజ్ఝిమా.

౧౪౨౫. కతమే ధమ్మా పణీతా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా పణీతా.

౧౪౨౬. కతమే ధమ్మా మిచ్ఛత్తనియతా? చత్తారో దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా సియా మిచ్ఛత్తనియతా, సియా అనియతా.

౧౪౨౭. కతమే ధమ్మా సమ్మత్తనియతా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా – ఇమే ధమ్మా సమ్మత్తనియతా.

౧౪౨౮. కతమే ధమ్మా అనియతా? చత్తారో దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతచిత్తుప్పాదా, విచికిచ్ఛాసహగతో చిత్తుప్పాదో, ఉద్ధచ్చసహగతో చిత్తుప్పాదో, తీసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనియతా.

౧౪౨౯. కతమే ధమ్మా మగ్గారమ్మణా? కామావచరకుసలతో చత్తారో ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, కిరియతో చత్తారో ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా సియా మగ్గారమ్మణా, న మగ్గహేతుకా; సియా మగ్గాధిపతినో, సియా న వత్తబ్బా మగ్గారమ్మణాతిపి, మగ్గాధిపతినోతిపి. చత్తారో అరియమగ్గా న మగ్గారమ్మణా, మగ్గహేతుకా; సియా మగ్గాధిపతినో, సియా న వత్తబ్బా మగ్గాధిపతినోతి. రూపావచరచతుత్థం ఝానం కుసలతో చ కిరియతో చ, కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు ఉపేక్ఖాసహగతా – ఇమే ధమ్మా సియా మగ్గారమ్మణా; న మగ్గహేతుకా, న మగ్గాధిపతినో; సియా న వత్తబ్బా మగ్గారమ్మణాతి. కామావచరకుసలతో చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, సబ్బం అకుసలం, సబ్బో కామావచరస్స విపాకో, కిరియతో ఛ చిత్తుప్పాదా, రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చతుత్థస్స ఝానస్స విపాకో, చత్తారో ఆరుప్పా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని – ఇమే ధమ్మా న వత్తబ్బా మగ్గారమ్మణాతిపి, మగ్గహేతుకాతిపి, మగ్గాధిపతినోతిపి. రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ అనారమ్మణా.

౧౪౩౦. కతమే ధమ్మా ఉప్పన్నా? చతూసు భూమీసు విపాకో, యఞ్చ రూపం కమ్మస్స కతత్తా – ఇమే ధమ్మా సియా ఉప్పన్నా, సియా ఉప్పాదినో; న వత్తబ్బా అనుప్పన్నాతి. చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, యఞ్చ రూపం న కమ్మస్స కతత్తా – ఇమే ధమ్మా సియా ఉప్పన్నా, సియా అనుప్పన్నా, న వత్తబ్బా ఉప్పాదినోతి. నిబ్బానం న వత్తబ్బం ఉప్పన్నన్తిపి, అనుప్పన్నన్తిపి, ఉప్పాదినోతిపి.

౧౪౩౧. నిబ్బానం ఠపేత్వా సబ్బే ధమ్మా సియా అతీతా, సియా అనాగతా, సియా పచ్చుప్పన్నా. నిబ్బానం న వత్తబ్బం అతీతన్తిపి, అనాగతన్తిపి, పచ్చుప్పన్నన్తిపి.

౧౪౩౨. కతమే ధమ్మా అతీతారమ్మణా? విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం – ఇమే ధమ్మా అతీతారమ్మణా.

౧౪౩౩. నియోగా అనాగతారమ్మణా నత్థి.

౧౪౩౪. కతమే ధమ్మా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా? ద్వేపఞ్చవిఞ్ఞాణాని, తిస్సో చ మనోధాతుయో – ఇమే ధమ్మా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. కామావచరకుసలస్స విపాకతో దస చిత్తుప్పాదా, అకుసలస్స విపాకతో మనోవిఞ్ఞాణధాతు ఉపేక్ఖాసహగతా, కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతు సోమనస్ససహగతా – ఇమే ధమ్మా సియా అతీతారమ్మణా, సియా అనాగతారమ్మణా, సియా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. కామావచరకుసలం, అకుసలం, కిరియతో నవ చిత్తుప్పాదా, రూపావచరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ కిరియతో చ – ఇమే ధమ్మా సియా అతీతారమ్మణా, సియా అనాగతారమ్మణా, సియా పచ్చుప్పన్నారమ్మణా; సియా న వత్తబ్బా అతీతారమ్మణాతిపి, అనాగతారమ్మణాతిపి, పచ్చుప్పన్నారమ్మణాతిపి. రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చతుత్థస్స ఝానస్స విపాకో, ఆకాసానఞ్చాయతనం, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం, చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని – ఇమే ధమ్మా న వత్తబ్బా అతీతారమ్మణాతిపి, అనాగతారమ్మణాతిపి, పచ్చుప్పన్నారమ్మణాతిపి. రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ అనారమ్మణా.

౧౪౩౫. అనిన్ద్రియబద్ధరూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ ఠపేత్వా, సబ్బే ధమ్మా సియా అజ్ఝత్తా, సియా బహిద్ధా, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధా. అనిన్ద్రియబద్ధరూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ బహిద్ధా.

౧౪౩౬. కతమే ధమ్మా అజ్ఝత్తారమ్మణా? విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం – ఇమే ధమ్మా అజ్ఝత్తారమ్మణా.

౧౪౩౭. కతమే ధమ్మా బహిద్ధారమ్మణా? రూపావచరతికచతుక్కజ్ఝానా కుసలతో చ విపాకతో చ కిరియతో చ, చతుత్థస్స ఝానస్స విపాకో, ఆకాసానఞ్చాయతనం, చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని – ఇమే ధమ్మా బహిద్ధారమ్మణా. రూపం ఠపేత్వా, సబ్బేవ కామావచరా కుసలాకుసలాబ్యాకతా ధమ్మా, రూపావచరం చతుత్థం ఝానం కుసలతో చ కిరియతో చ – ఇమే ధమ్మా సియా అజ్ఝత్తారమ్మణా, సియా బహిద్ధారమ్మణా, సియా అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం న వత్తబ్బం అజ్ఝత్తారమ్మణన్తిపి, బహిద్ధారమ్మణన్తిపి, అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణన్తిపి. రూపఞ్చ నిబ్బానఞ్చ అనారమ్మణా.

౧౪౩౮. కతమే ధమ్మా సనిదస్సనసప్పటిఘా? రూపాయతనం – ఇమే ధమ్మా సనిదస్సనసప్పటిఘా.

౧౪౩౯. కతమే ధమ్మా అనిదస్సనసప్పటిఘా? చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం – ఇమే ధమ్మా అనిదస్సనసప్పటిఘా.

౧౪౪౦. కతమే ధమ్మా అనిదస్సనఅప్పటిఘా? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, యఞ్చ రూపం అనిదస్సనం అప్పటిఘం ధమ్మాయతనపరియాపన్నం, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనిదస్సనఅప్పటిఘా.

తికం.

దుకఅత్థుద్ధారో

హేతుగోచ్ఛకం

౧౪౪౧. కతమే ధమ్మా హేతూ? తయో కుసలహేతూ, తయో అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ. అలోభో కుసలహేతు, అదోసో కుసలహేతు, చతూసు భూమీసు కుసలేసు ఉప్పజ్జన్తి. అమోహో కుసలహేతు, కామావచరకుసలతో చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, చతూసు భూమీసు కుసలేసు ఉప్పజ్జతి.

లోభో అట్ఠసు లోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. దోసో ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. మోహో సబ్బాకుసలేసు ఉప్పజ్జతి.

అలోభో విపాకహేతు అదోసో విపాకహేతు, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, చతూసు భూమీసు విపాకేసు ఉప్పజ్జన్తి. అమోహో విపాకహేతు, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, చతూసు భూమీసు విపాకేసు ఉప్పజ్జతి.

అలోభో కిరియహేతు అదోసో కిరియహేతు, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, తీసు భూమీసు కిరియేసు ఉప్పజ్జన్తి. అమోహో కిరియహేతు, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, చత్తారో ఞాణవిప్పయుత్తే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా, తీసు భూమీసు కిరియేసు ఉప్పజ్జతి – ఇమే ధమ్మా హేతూ.

౧౪౪౨. కతమే ధమ్మా న హేతూ? ఠపేత్వా హేతూ, చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా న హేతూ.

౧౪౪౩. కతమే ధమ్మా సహేతుకా? విచికిచ్ఛాసహగతం ఉద్ధచ్చసహగతం మోహం ఠపేత్వా అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా చతూసు భూమీసు విపాకో, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం – ఇమే ధమ్మా సహేతుకా.

౧౪౪౪. కతమే ధమ్మా అహేతుకా? విచికిచ్ఛాసహగతో మోహో, ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, ద్వేపఞ్చవిఞ్ఞాణాని, తిస్సో చ మనోధాతుయో, పఞ్చ చ అహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతుయో, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అహేతుకా.

౧౪౪౫. కతమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా? విచికిచ్ఛాసహగతం ఉద్ధచ్చసహగతం మోహం ఠపేత్వా అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా చతూసు భూమీసు విపాకో, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం – ఇమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా.

౧౪౪౬. కతమే ధమ్మా హేతువిప్పయుత్తా? విచికిచ్ఛాసహగతో మోహో, ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, ద్వేపఞ్చవిఞ్ఞాణాని తిస్సో చ మనోధాతుయో పఞ్చ చ అహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతుయో, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా హేతువిప్పయుత్తా.

౧౪౪౭. కతమే ధమ్మా హేతూ చేవ సహేతుకా చ? యత్థ ద్వే తయో హేతూ ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా హేతూ చేవ సహేతుకా చ.

౧౪౪౮. కతమే ధమ్మా సహేతుకా చేవ న చ హేతూ? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా చతూసు భూమీసు విపాకో, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, ఏత్థుప్పన్నే హేతూ ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా సహేతుకా చేవ న చ హేతూ. అహేతుకా ధమ్మా న వత్తబ్బా – హేతూ చేవ సహేతుకా చాతిపి, సహేతుకా చేవ న చ హేతూతిపి.

౧౪౪౯. కతమే ధమ్మా హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చ? యత్థ ద్వే తయో హేతూ ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చ.

౧౪౫౦. కతమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చేవ న చ హేతూ? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా చతూసు భూమీసు విపాకో, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, ఏత్థుప్పన్నే హేతూ ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చేవ న చ హేతూ. హేతువిప్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – హేతూ చేవ హేతుసమ్పయుత్తా చాతిపి, హేతుసమ్పయుత్తా చేవ న చ హేతూతిపి.

౧౪౫౧. కతమే ధమ్మా న హేతూ సహేతుకా? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, కామావచరస్స విపాకతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా చతూసు భూమీసు విపాకో, కామావచరకిరియతో అహేతుకే చిత్తుప్పాదే ఠపేత్వా తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, ఏత్థుప్పన్నే హేతూ ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా న హేతూ సహేతుకా.

౧౪౫౨. కతమే ధమ్మా న హేతూ అహేతుకా? ద్వేపఞ్చవిఞ్ఞాణాని, తిస్సో చ మనోధాతుయో, పఞ్చ చ అహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతుయో, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా న హేతూ అహేతుకా. హేతూ ధమ్మా న వత్తబ్బా – న హేతూ సహేతుకాతిపి, న హేతూ అహేతుకాతిపి.

చూళన్తరదుకం

౧౪౫౩. కతమే ధమ్మా సప్పచ్చయా? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సప్పచ్చయా.

౧౪౫౪. కతమే ధమ్మా అప్పచ్చయా? నిబ్బానం – ఇమే ధమ్మా అప్పచ్చయా.

౧౪౫౫. కతమే ధమ్మా సఙ్ఖతా? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సఙ్ఖతా.

౧౪౫౬. కతమే ధమ్మా అసఙ్ఖతా? నిబ్బానం – ఇమే ధమ్మా అసఙ్ఖతా.

౧౪౫౭. కతమే ధమ్మా సనిదస్సనా? రూపాయతనం – ఇమే ధమ్మా సనిదస్సనా.

౧౪౫౮. కతమే ధమ్మా అనిదస్సనా? చక్ఖాయతనం …పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం, చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, యఞ్చ రూపం అనిదస్సనం అప్పటిఘం ధమ్మాయతనపరియాపన్నం, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనిదస్సనా.

౧౪౫౯. కతమే ధమ్మా సప్పటిఘా? చక్ఖాయతనం…పే… ఫోట్ఠబ్బాయతనం – ఇమే ధమ్మా సప్పటిఘా.

౧౪౬౦. కతమే ధమ్మా అప్పటిఘా? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, యఞ్చ రూపం అనిదస్సనం అప్పటిఘం ధమ్మాయతనపరియాపన్నం, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అప్పటిఘా.

౧౪౬౧. కతమే ధమ్మా రూపినో? చత్తారో చ మహాభూతా, చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం – ఇమే ధమ్మా రూపినో.

౧౪౬౨. కతమే ధమ్మా అరూపినో? చతూసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అరూపినో.

౧౪౬౩. కతమే ధమ్మా లోకియా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా లోకియా.

౧౪౬౪. కతమే ధమ్మా లోకుత్తరా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా లోకుత్తరా. సబ్బే [సబ్బేవ (స్యా.)] ధమ్మా కేనచి విఞ్ఞేయ్యా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా.

ఆసవగోచ్ఛకం

౧౪౬౫. కతమే ధమ్మా ఆసవా? చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. కామాసవో అట్ఠసు లోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి భవాసవో చతూసు దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి దిట్ఠాసవో చతూసు దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. అవిజ్జాసవో సబ్బాకుసలేసు ఉప్పజ్జతి – ఇమే ధమ్మా ఆసవా.

౧౪౬౬. కతమే ధమ్మా నో ఆసవా? ఠపేత్వా ఆసవే అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నో ఆసవా.

౧౪౬౭. కతమే ధమ్మా సాసవా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సాసవా.

౧౪౬౮. కతమే ధమ్మా అనాసవా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనాసవా.

౧౪౬౯. కతమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా? ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా ఏత్థుప్పన్నం మోహం ఠపేత్వా, విచికిచ్ఛాసహగతం ఉద్ధచ్చసహగతం మోహం ఠపేత్వా, అవసేసం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా.

౧౪౭౦. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా? ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నో మోహో, విచికిచ్ఛాసహగతో మోహో, ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా.

౧౪౭౧. కతమే ధమ్మా ఆసవా చేవ సాసవా చ? తేవ ఆసవా ఆసవా చేవ సాసవా చ.

౧౪౭౨. కతమే ధమ్మా సాసవా చేవ నో చ ఆసవా? ఠపేత్వా ఆసవే, అవసేసం అకుసలం, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సాసవా చేవ నో చ ఆసవా. అనాసవా ధమ్మా న వత్తబ్బా – ఆసవా చేవ సాసవా చాతిపి, సాసవా చేవ నో చ ఆసవాతిపి.

౧౪౭౩. కతమే ధమ్మా ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చ? యత్థ ద్వే తయో ఆసవా ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చ.

౧౪౭౪. కతమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవా? ఠపేత్వా ఆసవే, అవసేసం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవా. ఆసవవిప్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – ఆసవా చేవ ఆసవసమ్పయుత్తా చాతిపి, ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ నో చ ఆసవాతిపి.

౧౪౭౫. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా? ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నో మోహో, విచికిచ్ఛాసహగతో మోహో, ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా.

౧౪౭౬. కతమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా. ఆసవసమ్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవాతిపి, ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవాతిపి.

సంయోజనగోచ్ఛకం

౧౪౭౭. కతమే ధమ్మా సంయోజనా? దస సంయోజనాని – కామరాగసంయోజనం, పటిఘసంయోజనం, మానసంయోజనం, దిట్ఠిసంయోజనం, విచికిచ్ఛాసంయోజనం, సీలబ్బతపరామాససంయోజనం, భవరాగసంయోజనం, ఇస్సాసంయోజనం, మచ్ఛరియసంయోజనం, అవిజ్జాసంయోజనం. కామరాగసంయోజనం అట్ఠసు లోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. పటిఘసంయోజనం ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. మానసంయోజనం చతూసు దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. దిట్ఠిసంయోజనం చతూసు దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. విచికిచ్ఛాసంయోజనం విచికిచ్ఛాసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. సీలబ్బతపరామాససంయోజనం చతూసు దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. భవరాగసంయోజనం చతూసు దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. ఇస్సాసంయోజనఞ్చ మచ్ఛరియసంయోజనఞ్చ ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జన్తి. అవిజ్జాసంయోజనం సబ్బాకుసలేసు ఉప్పజ్జతి – ఇమే ధమ్మా సంయోజనా.

౧౪౭౮. కతమే ధమ్మా నో సంయోజనా. ఠపేత్వా సంయోజనే అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నో సంయోజనా.

౧౪౭౯. కతమే ధమ్మా సంయోజనియా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సంయోజనియా.

౧౪౮౦. కతమే ధమ్మా అసంయోజనియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అసంయోజనియా.

౧౪౮౧. కతమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా? ఉద్ధచ్చసహగతం మోహం ఠపేత్వా అవసేసం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా.

౧౪౮౨. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా? ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా.

౧౪౮౩. కతమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చ? తానేవ సంయోజనాని సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చ.

౧౪౮౪. కతమే ధమ్మా సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనా? ఠపేత్వా సంయోజనే అవసేసం అకుసలం, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనా. అసంయోజనియా ధమ్మా న వత్తబ్బా – సంయోజనా చేవ సంయోజనియా చాతిపి, సంయోజనియా చేవ నో చ సంయోజనాతిపి.

౧౪౮౫. కతమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చ? యత్థ ద్వే తీణి సంయోజనాని ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చ.

౧౪౮౬. కతమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనా? ఠపేత్వా సంయోజనే, అవసేసం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనా. సంయోజనవిప్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – సంయోజనా చేవ సంయోజనసమ్పయుత్తా చాతిపి, సంయోజనసమ్పయుత్తా చేవ నో చ సంయోజనాతిపి.

౧౪౮౭. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా? ఉద్ధచ్చసహగతో మోహో, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా.

౧౪౮౮. కతమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా. సంయోజనసమ్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియాతిపి, సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియాతిపి.

గన్థగోచ్ఛకం

౧౪౮౯. కతమే ధమ్మా గన్థా? చత్తారో గన్థా – అభిజ్ఝాకాయగన్థో, బ్యాపాదో కాయగన్థో, సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో, ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో. అభిజ్ఝాకాయగన్థో అట్ఠసు లోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. బ్యాపాదో కాయగన్థో ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి. సీలబ్బతపరామాసో కాయగన్థో చ ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థో చ చతూసు దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా గన్థా.

౧౪౯౦. కతమే ధమ్మా నో గన్థా? ఠపేత్వా గన్థే, అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నో గన్థా.

౧౪౯౧. కతమే ధమ్మా గన్థనియా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా గన్థనియా.

౧౪౯౨. కతమే ధమ్మా అగన్థనియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అగన్థనియా.

౧౪౯౩. కతమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా? చత్తారో దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తచిత్తుప్పాదా, చత్తారో దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతచిత్తుప్పాదా, ఏత్థుప్పన్నం లోభం ఠపేత్వా, ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, ఏత్థుప్పన్నం పటిఘం ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా.

౧౪౯౪. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా? చతూసు దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నో లోభో, ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నం పటిఘం, విచికిచ్ఛాసహగతో చిత్తుప్పాదో, ఉద్ధచ్చసహగతో చిత్తుప్పాదో, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా.

౧౪౯౫. కతమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థనియా చ? తేవ గన్థా గన్థా చేవ గన్థనియా చ.

౧౪౯౬. కతమే ధమ్మా గన్థనియా చేవ నో చ గన్థా? ఠపేత్వా గన్థే అవసేసం అకుసలం, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా గన్థనియా చేవ నో చ గన్థా. అగన్థనియా ధమ్మా న వత్తబ్బా – గన్థా చేవ గన్థనియా చాతిపి, గన్థనియా చేవ నో చ గన్థాతిపి.

౧౪౯౭. కతమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చ? యత్థ దిట్ఠి చ లోభో చ ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చ.

౧౪౯౮. కతమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థా? అట్ఠ లోభసహగతచిత్తుప్పాదా ద్వే దోమనస్ససహగతచిత్తుప్పాదా, ఏత్థుప్పన్నే గన్థే ఠపేత్వా – ఇమే ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థా. గన్థవిప్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – గన్థా చేవ గన్థసమ్పయుత్తా చాతిపి, గన్థసమ్పయుత్తా చేవ నో చ గన్థాతిపి.

౧౪౯౯. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా? చతూసు దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తలోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నో లోభో, ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పన్నం పటిఘం, విచికిచ్ఛాసహగతో చిత్తుప్పాదో, ఉద్ధచ్చసహగతో చిత్తుప్పాదో, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా.

౧౫౦౦. కతమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా. గన్థసమ్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియాతిపి, గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియాతిపి.

ఓఘగోచ్ఛకం

౧౫౦౧. కతమే ధమ్మా ఓఘా…పే….

యోగగోచ్ఛకం

౧౫౦౨. కతమే ధమ్మా యోగా…పే….

నీవరణగోచ్ఛకం

౧౫౦౩. కతమే ధమ్మా నీవరణా? ఛ నీవరణా – కామచ్ఛన్దనీవరణం, బ్యాపాదనీవరణం, థినమిద్ధనీవరణం, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం, విచికిచ్ఛానీవరణం, అవిజ్జానీవరణం. కామచ్ఛన్దనీవరణం అట్ఠసు లోభసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి, బ్యాపాదనీవరణం ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి, థినమిద్ధనీవరణం ససఙ్ఖారికేసు అకుసలేసు ఉప్పజ్జతి, ఉద్ధచ్చనీవరణం ఉద్ధచ్చసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి, కుక్కుచ్చనీవరణం ద్వీసు దోమనస్ససహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి, విచికిచ్ఛానీవరణం విచికిచ్ఛాసహగతేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి, అవిజ్జానీవరణం సబ్బాకుసలేసు ఉప్పజ్జతి – ఇమే ధమ్మా నీవరణా.

౧౫౦౪. కతమే ధమ్మా నో నీవరణా? ఠపేత్వా నీవరణే అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నో నీవరణా.

౧౫౦౫. కతమే ధమ్మా నీవరణియా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా నీవరణియా.

౧౫౦౬. కతమే ధమ్మా అనీవరణియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా అనీవరణియా.

౧౫౦౭. కతమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా? ద్వాదస అకుసలచిత్తుప్పాదా – ఇమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా.

౧౫౦౮. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా? చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా.

౧౫౦౯. కతమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణియా చ? తానేవ నీవరణాని నీవరణా చేవ నీవరణియా చ.

౧౫౧౦. కతమే ధమ్మా నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణా? ఠపేత్వా నీవరణే, అవసేసం అకుసలం, తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణా. అనీవరణియా ధమ్మా న వత్తబ్బా – నీవరణా చేవ నీవరణియా చాతిపి, నీవరణియా చేవ నో చ నీవరణాతిపి.

౧౫౧౧. కతమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చ? యత్థ ద్వే తీణి నీవరణాని ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి – ఇమే ధమ్మా నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చ.

౧౫౧౨. కతమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణా? ఠపేత్వా నీవరణే, అవసేసం అకుసలం – ఇమే ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణా. నీవరణవిప్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – నీవరణా చేవ నీవరణసమ్పయుత్తా చాతిపి, నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ నో చ నీవరణాతిపి.

౧౫౧౩. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా? తీసు భూమీసు కుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా.

౧౫౧౪. కతమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా? చత్తారో మగ్గా అపరియాపన్నా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా. నీవరణసమ్పయుత్తా ధమ్మా న వత్తబ్బా – నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియాతిపి, నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియాతిపి.

పరామాసగోచ్ఛకం

౧౫౧౫. కతమే ధమ్మా పరామాసా? దిట్ఠిపరామాసో చతూసు దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తేసు చిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జతి – ఇమే ధమ్మా పరామాసా.

౧౫౧౬. కతమే ధమ్మా నో పరామాసా? ఠపేత్వా పరామాసం అవసేసం అకుసలం, చతూసు భూమీసు కుసలం, చతూసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, రూపఞ్చ, నిబ్బానఞ్చ – ఇమే ధమ్మా నో పరామాసా.

౧౫౧౭. కతమే ధమ్మా పరామట్ఠా? తీసు భూమీసు కుసలం, అకుసలం, తీసు భూమీసు విపాకో, తీసు భూమీసు కిరియాబ్యాకతం, సబ్బఞ్చ రూపం – ఇమే ధమ్మా పరామట్ఠా.