నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

వుత్తోదయం

౧. సఞ్ఞాపరిభాసానిద్దేస-పఠమపరిచ్ఛేద

రతనత్తయప్పణామ

౧. నమ’త్థు జన సన్తాన, తమ సన్తాన భేదినో;

ధమ్ము’జ్జలన్త రుచినో, మునిన్దో’దాత రోచినో.

నిమిత్త

౨. పిఙ్గలా’చరియాదీహి, ఛన్దం య ముదితం పురా;

సుద్ధమాగధికానం తం, న సాధేతి యథిచ్ఛితం [య’దిచ్ఛితం యతి’చ్ఛితం (క.)].

గన్థపరిమాణ

౩. తతో మాగధభాసాయ, మత్తా,వణ్ణ,విభేదనం;

లక్ఖ్య లక్ఖణ సంయుత్తం, పసన్న’త్థ,పద,క్కమం.

అభిధానాది

౪. ఇదం వుత్తోదయం నామ, లోకియ’చ్ఛన్దనిస్సితం;

ఆరభిస్స’మహం దాని, తేసం సుఖవిబుద్ధియా.

గణసఙ్కేతసఞ్ఞా

౫. సబ్బగ్లా మ్నా,’దిగలహూ, భ్యా’,మజ్ఝ’న్త గరూ జసా;

మజ్ఝ’న్తలా ర,తే’తే’ట్ఠ, గణా గో గరు,లో లహు.

గణనియమ

౬. భ,జ,సా సబ్బగ,లహూ, పఞ్చి’మే సణ్ఠితా గణా;

అరియాదిమ్హి విఞ్ఞేయ్యా, గణో ఇధ చతు’క్కలో.

గరు,లహుసరూప

౭. సంయోగా’ది చ, దీఘో చ, నిగ్గహీతపరో చ, యో;

గరు, వఙ్కో, పాదన్తో,వా, రస్సో’ఞ్ఞో మత్తికో లు’జు.

౮. పరే పాదాదిసంయోగే, యో పుబ్బో గరుక’క్ఖరో;

లహు స క్వచి విఞ్ఞేయ్యో, తదుదాహరణం యథా.

౯. దస్సనరసా’నుభావనే, నిబద్ధగేధా జినస్స’యం జనతా;

విమ్హయజననీ సఞ్ఞత, క్రియా ను కం నా’నురఞ్జయతి.

౧౦. విఞ్ఞేయ్యా లోకతో సఞ్ఞా, సముద్దో,సు,రసాదినం;

పాదోఞేయ్యో చతుత్థం’సో, పదచ్ఛేదో యతీ భవే.

౧౧. సమ,మడ్ఢసమం, వుత్తం, విసమం చా’పరం తిధా;

సమా లక్ఖణతో పాదా, చత్తారో యస్స తం సమం.

౧౨. యస్స’న్తిమేన దుతియో, తతియేనా’దిమో సమో;

త’దడ్ఢసమ, మఞ్ఞం తు, భిన్న లక్ఖణ పాదికం.

౧౩. పాద’మేకక్ఖరా’రబ్భ, యావ ఛబ్బీసత’క్ఖరా;

భవే పాదేహి తం ఛన్దం, నానానామో’దితం తతో.

౧౪. దణ్డకా చణ్డవుట్ఠ్యా’ది, పాదేహి ఛహి, తీహి తు;

‘గాథా’తి చ పరత్థే’వం, ఛన్దో సఞ్ఞా పకాసితా.

౧౫. అనన్తరో’దితం చ’ఞ్ఞ, మేతం సామఞ్ఞ నామతో;

‘గాథా’ఇచ్చేవ నిద్దిట్ఠం, మునిన్దవచనే పన.

౧౬. విసేసనామతో కిఞ్చి, గహేత్వా సబ్బథో’చితం;

దస్సయిస్సామ’హం తే’త్థ, నామానా’వి భవిస్సరే.

ఇతి వుత్తోదయే ఛన్దసి సఞ్ఞాపరిభాసా నిద్దేసో నామ

పఠమో పరిచ్ఛేదో.

౨. మత్తావుత్తినిద్దేస-దుతియపరిచ్ఛేద

గణనియమ

౧౭. ఛట్ఠో’ఖిలలహు,జో వా,

గయుతా’ఞ్ఞే,ఛ’గ్గణా,న జో విసమే,;

అరియాయ’న్తడ్ఢే లో, ఛట్ఠో,’న్తే గో,గణా ఛ’ఞ్ఞే.

యతినియమ

౧౮. పఠమడ్ఢే ఛట్ఠో చే,

సబ్బలహే,’త్థా’దిలహుని భవతియతి;

తప్పరకో,న్తేపి, సచే, చరిమేపి, భవతి చతుత్థో’న్తే.

౧౯. అరియాసామఞ్ఞం చే, పుబ్బో’దిత లక్ఖణం భవే యస్సా.

౨౦. ఆదిమ’మథ పాదయుగం, యస్సా త్యం’సేహి సా పథ్యా.

౨౧. యత్థ గణత్తయ ముల్లఙ్ఘి,

యో’భయత్థా’దిమో భవే విపులా.

౨౨. గరుమజ్ఝగో జకారో, చతుత్థకో దుతియకో చపలా.

౨౩. చపలా’గతా’ఖిలం చే, దలా’దిమం లక్ఖణం భజతి యస్సా;

పథ్యాలక్ఖణ’మఞ్ఞం, ముఖచపలా నామ సా భవతి.

౨౪. పథ్యాయ లక్ఖణం చే, పఠమడ్ఢే లక్ఖణం తు చపలాయ;

దుతియే దలే’థ యస్సా, పకిత్తితా సా జఘనచపలా.

అరియాజాతియో.

౨౫. సబ్బంపఠమదలే యది, లక్ఖణ’మరియాయ వుత్త’ముభయేసు;

యస్సా దలేసు యుత్తం,

వుత్తా సా గీతి వుత్త యతి లలితా.

౨౬. అరియాయం దుతియ’డ్ఢే, గదితా’ఖిలలక్ఖణం యం తం;

భవతి దలేసు’భయేసుపి,

యది యస్సా సా’య ముపగీతి.

౨౭. అరియాయ’డ్ఢద్వితయం, పుబ్బోదిత లక్ఖణో’పేతం;

విపరియయేనా’భిహితం,

యస్సా సమ్భవతి చే’హ సో’గ్గీతి.

౨౮. అరియాపుబ్బ’డ్ఢం యది, గరునే’కేనా’ధికేన నిధనే యుత్తం;

యది పుబ్బ’డ్ఢసమానం, దల మితరం చో’దితా’య’మరియాగీతి.

గీతిజాతియో.

౨౯. విసమే ఛ సియుం కలా ముఖే,

సమే త్వ’ట్ఠ, ర,ల,గా, తతో’పరి;

వేతాలీయం త ముచ్చతే, లహు ఛక్కం న నిరన్తరం సమే.

౩౦. వేతాలీయోపమం ముఖే తం,

ఓపచ్ఛన్దసకం ర,యా య’దన్తే.

౩౧. ఆపాతలికా కథితా’యం, భగగా’న్తే యది పుబ్బమివ’ఞ్ఞం.

౩౨. యదా’దితో దక్ఖిణన్తికా,

ఠితే’త్థ పాదేస్వా’ఖిలేసు జో.

౩౩. ‘ఉదిచ్చవుత్తీ’తి వుచ్చతే,

జో చా’దో విసమేసు సణ్ఠితో.

౩౪. పుబ్బత్థ, సమేసు చే గ, జా, ‘పచ్చవుత్తి’ రుదితా’తి సణ్ఠితా.

౩౫. సమాసమా’త్రా’దినం సమా,

సంయుతా భవతి తం పవత్తకం.

౩౬. అస్స సా సమ కతా’ పరన్తికా.

౩౭. తద’ఞ్ఞజా చారుహాసినీ.

వేతాలీయజాతియో.

౩౮. ద్విక విహత వసు లహు అచలధితి రి’హ.

౩౯. మత్తాసమకం నవమో ల్గ’న్తే.

౪౦. జో న్లా’ థవా’ణ్ణవా విసిలోకో.

౪౧. తద్వయతో వానవాసికా’ఖ్యా.

౪౨. పఞ్చ,ట్ఠ,నవసు యది లో చిత్రా.

౪౩. గ,ల్యా’ట్ఠహి చే’సా వు’పచిత్రా.

౪౪. య’మతీత లక్ఖణ విసేస యుతం, (చిత్రా)

మత్తా సమా’ది పాదా’భిహితం; (విసిలోక)

అనియత వుత్త పరిమాణ సహితం, (వానవాసికా)

పథితం జనేసు పాదాకులకం. (విసిలోక)

మత్తాసమక జాతియో.

౪౫. వినా వణ్ణేహి మత్తా గా, వినా వణ్ణా గరూహి తు;

వినా లహూహి గరవో, దలే పథ్యాదినో మతా.

ఇతి వుత్తోదయే ఛన్దసి మత్తావుత్తినిద్దేసో నామ

దుతియో పరిచ్ఛేదో.

౩. సమవుత్తినిద్దేస-తతియపరిచ్ఛేద

౪౬. త్యా’ చే తనుమజ్ఝా.

గాయత్తీ.

౪౭. కుమార లలితా జ్స్గా.

ఉణ్హికా.

౪౮. చిత్రపదా యది భా గా.

౪౯. మో మో గో గో విజ్జుమ్మాలా.

౫౦. భా త, ల, గా మాణవకం.

౫౧. గ్లా సమానికా ర,జా చ.

౫౨. పమాణికా జ, రా ల, గా.

అనుట్ఠుభా.

౫౩. రా న,సా యది హలముఖీ.

౫౪. భుజగ సుసు సటా నా మో.

బ్రహతీ.

౫౫. మ్సాజ్గా సుద్ధవిరాజితం మతం.

౫౬. మ్నా యో గో యది పణవో ఖ్యాతో.

౫౭. మ్భా స,గయుత్తా రుమ్మవతీ సా.

౫౮. ఞేయ్యా మత్తా మ, భ, స, గయుత్తా.

౫౯. చమ్పకమాలా చే భ, మ, సా గో [ఇదం నామన్తరఞాపనత్థమేవ పున వుత్తం (టీ.)].

౬౦. న, ర, జ, గేహి సా మనోరమా.

౬౧. ఉబ్భాసకం తం చే తో మ, రా ల్చ.

౬౨. తో జా గరునా’య’ముపట్ఠితా.

పన్తి.

౬౩. ఇన్దాదికా తా వజిరా జ, గా గో.

౬౪. ఉపాదికా సా’వ జ,తా జ,గా గో.

౬౫. అనన్తరో’దీరిత లక్ఖణా చే, (ఉపేన్దవజిర)

పాదా విమిస్సా ఉపజాతియో తా; (ఇన్దవజిర)

ఏవం కిల’ఞ్ఞాసుపి మిస్సితాసు, (ఇన్దవజిర)

వదన్తి జాతిస్విద’ మేవ నామం. (ఉపేన్దవజిర)

౬౬. న, జ, జ, ల, గా గదితా సుముఖీ.

౬౭. దోధక మిచ్ఛతి చే భ,భ,భా గా.

౬౮. వేద,స్సేహి,ధ్తా త్గగా,సాలినీ సా.

౬౯. వాతోమ్మీ సా, యతి సా మ్భా త, గా గో.

౭౦. భా త, న, గా గో’సు, రస సిరీ సా.

౭౧. రో న, రా ఇహ రథోద్ధతా ల, గా.

౭౨. స్వాగతే’తి ర, న, భా గరుకా ద్వే.

౭౩. న,న,ర,లహు,గరూహి భద్దికా.

తిట్ఠుభా.

౭౪. వదన్తి వంసట్ఠమి’దం జ, తా జ, రా.

౭౫. సా ఇన్దవంసా ఖలు యత్థ తా జ,రా.

౭౬. ఇధ తోటక మమ్బుధి,సేహి మితం.

౭౭. దుతవిలమ్బిత మాహ న, భా భ,రా.

౭౮. వసు యుగ విరతీ నా,మ్యా’ పుటో’యం.

౭౯. న, య, సహితా న్యా’ కుసుమవిచిత్తా.