౫. భావావబోధ-పఞ్చమపరిచ్ఛేద

౩౩౮. పటిభానవతా లోక, వోహార’మనుసారినా;

తతో’చిత్య సముల్లాస, వేదినా కవినా పరం.

౩౩౯. ఠాయిసమ్బన్ధినో భావ, విభావా సా’నుభావకా;

సమ్బజ్ఝన్తి నిబన్ధా తే, రస’స్సాదాయ సాధునం.

భావఅధిప్పాయ

౩౪౦. చిత్త వుత్తి విసేసా తు, భావయన్తి రసే యతో;

రత్యాదయో తతో భావ, సద్దేన పరికిత్తితా.

ఠాయీభావఅధిప్పాయ

౩౪౧. విరోధినా’ఞ్ఞభావేన, యో భావో న తిరోహితో;

సీలేన తిట్ఠతి’చ్చేసో, ‘ఠాయీభావో’తి సద్దితో.

ఠాయీభావప్పభేదఉద్దేస

౩౪౨. రతి, హస్సో, చ సోకో, చ,

కోధు, స్సాహా, భయం,పి చ;

జిగుచ్ఛా, విమ్హయో, చేవ, సమో చ నవ ఠాయినో.

బ్యభిచారీభావఅధిప్పాయ

౩౪౩. తిరోభావా, విభావా’ది, విసేసనా’భిముఖ్యతో;

యే తే చరన్తి సీలేన, తే హోన్తి బ్యభిచారినో.

బ్యభిచారిభావపభేద

౩౪౪. నిబ్బేదో, తక్క, సఙ్కా, సమ,

ధితి, జళతా, దీనతు, గ్గా, లసత్తం,

సుత్తం, తాసో, గిలాను, స్సుక, హరిస,

సతి, స్సా, విసాదా, బహిత్థా [బహిద్ధా (క.)];

చిన్తా, గబ్బా, పమారో, మరిస, మద,

మతు, మ్మాద, మోహా, విబోధో,

నిద్దా, వేగా, సబిలం, మరణ,

చపలతా [సచపలా (క.)], బ్యాధి, తేత్తింస మేతే.

సత్తికభావఅధిప్పాయ

౩౪౫. సమాహిత’త్త’ప్పభవం, సత్తం [సత్వం (క.)] తేనో’పపాదితా;

సత్తికా [సాత్వికా (క.)] ప్య’నుభావత్తే, విసుం భావా భవన్తి తే.

సత్తికభావప్పభేద

౩౪౬. థమ్భో, పళయ, రోమఞ్చా, తథా సేద, స్సు, వేపథు;

వేవణ్ణియం, విసరతా, భావా’ట్ఠే’తే తు సత్తికా.

౩౪౭. యదా రత్యాదయో భావా, ఠితిసీలా న హోన్తి చే;

తదా సబ్బేపి తే భావా, భవన్తి బ్యభిచారినో.

౩౪౮. విభావో కారణం తేసు, ప్పత్తియు’ద్దీపనే తథా;

యో సియా బోధకో తేసం,

అనుభావో’య మీరితో.

౩౪౯. నేకహేతుం మనోవుత్తి, విసేసఞ్చ విభావితుం;

భావం విభావా’నుభావా, వణ్ణియా బన్ధనే ఫుటం.

౩౫౦. సవిభావా’నుభావేహి, భావా తే తే యథారహం;

వణ్ణనీయా యథో’చిత్యం, లోకరూపా’నుగామినా.

౩౫౧. చిత్త వుత్తి విసేసత్తా, మానసా సత్తికా’ఙ్గతో;

బహి నిస్సట సేదాది, అనుభావేహి వణ్ణియా.

రసఅధిప్పాయ

౩౫౨. సామాజికాన మానన్దో, యో బన్ధత్థా’నుసారినం;

రసీయతీతి తఞ్ఞూహి, రసో నామా’య’మీరితో.

రసప్పభేద

౩౫౩. సవిభావా, నుభావేహి, సత్తిక,బ్యభిచారిభి;

అస్సాదియత్త మానీయ, మానో ఠాయే’వ సో రసో.

౩౫౪. సిఙ్గార,హస్స,కరుణా, రుద్ద,వీర,భయానకా;

బీభచ్ఛ,బ్భుత,సన్తా, చ, రసా ఠాయీన నుక్కమా.

౩౫౫. దుక్ఖరూపే’య’ మానన్దో, కథం ను కరుణాదికే?

సియా సోతూనమానన్దో,

సోకో వేస్సన్తరస్స హి.

ఠాయీభావ నిద్దేస రతిట్ఠాయీభావ

౩౫౬. రమ్మ,దేస, కలా, కాల, వేసాది, పటిసేవనా;

యువాన’ఞ్ఞోఞ్ఞరత్తానం, పమోదో రతి రుచ్చతే.

౩౫౭. యుత్యా భావానుభావా తే, నిబన్ధా పోసయన్తి నం;

సోప్య’యోగ, విప్పయోగ, సమ్భోగానం వసా తిధా.

హస్సట్ఠాయీభావ

౩౫౮. వికారా’కతిఆదీహి, అత్తనో థ పరస్స వా;

హస్సో నిద్దా, సమా’లస్య, ముచ్ఛాది,బ్యభిచారిభి;

పరిపోసే సియా హస్సో, భియ్యో’త్థిపభుతీనం సో.

హస్సప్పభేద

౩౫౯. సిత మిహ వికాసి నయనం,

కిఞ్చా’లక్ఖియ దిజం తు తం హసితం;

మధురస్సరం విహసితం, అంససిరోకమ్పముపహసితం.

౩౬౦. అపహసితం సజల’క్ఖి, విక్ఖిత్తఙ్గం భవత్య’తిహసితం;

ద్వే ద్వే కథితా చే’సం,

జేట్ఠే [మజ్ఝే’ధమేతి ఏత్థ మజ్ఝే అధమేతి పదచ్ఛేదో] మజ్ఝే’ధమే చ కమసో.

కరుణట్ఠాయీభావ

౩౬౧. సోకరూపో తు కరుణో, నిట్ఠప్పత్తి’ట్ఠ నాసతో;

తత్థా’నుభావా రుదిత, పళయ,త్థమ్భకాదయో;

విసాదా,లస్య,మరణ, చిన్తా’దీ బ్యభిచారినో.

రుద్దట్ఠాయీభావ

౩౬౨. కోధో మచ్ఛరియా’దీహి, పోసే తాస, మదాదిభి;

నయనా’రుణతాదీహి, రుద్దో నామ రసో భవే.

వీరట్ఠాయీభావ

౩౬౩. పతాప, విక్కమా’దీహు, స్సాహో ‘వీరో’తి సఞ్ఞితో;

రణ,దాన,దయాయోగా, వీరో’యం తివిధో భవే;

తేవా’నుభావా ధితి,మ, త్యా’దయో బ్యభిచారినో.

భయట్ఠాయీభావ

౩౬౪. వికారా,సని,సత్తా’ది, భయు’క్కంసో భయానకో;

సేదా’దయో నుభావే’త్థ, తాసా’దీ బ్యభిచారినో.

జిగుచ్ఛాట్ఠాయీభావ

౩౬౫. జిగుచ్ఛా రుధిరా’దీహి, పూత్యా’దీహి విరాగతో;

బీభచ్ఛో ఖోభను’బ్బేగీ, కమేన కరుణాయుతో;

నాసా వికూణనాదీహి, సఙ్కాదీహి’స్స పోసనం.

విమ్హయట్ఠాయీభావ

౩౬౬. అతి లోక పదత్థేహి, విమ్హయో’యం రసో’బ్భుతో;

తస్సా’నుభావా సేద,స్సు, సాధువాదా’దయో సియుం;

తాసా,వేగ,ధితి,ప్పఞ్ఞా, హోన్తే’త్థ బ్యభిచారినో.

సమట్ఠాయీభావ

౩౬౭. ఠాయీభావో సమో మేత్తా, దయా,మోదా’ది సమ్భవో;

భావాదీహి త’దుక్కంసో, సన్తో సన్త నిసేవితో.

ఇతి సఙ్ఘరక్ఖిత మహాసామివిరచితే సుబోధాలఙ్కారే

రసభావా’వబోధో నామ

పఞ్చమో పరిచ్ఛేదో.

సుబోధాలఙ్కారో సమత్తో.