ధమ్మసోణ్డకవగ్గో

౧. ధమ్మసోణ్డకస్స వత్థుమ్హి అయమానుపుబ్బీకథా

తత్థ తేసం వత్థూన ముప్పత్తియో ద్విధా భవన్తి జమ్బుదీపే సీహళదీపేచాతి, తత్థ జమ్బుదీపే తాళీస, సీహళదీపే తేసట్ఠి, తేసు తావ జమ్బుదీపుప్పత్తివత్థూని ఆవి భవిస్సన్తి, తతోపి ధమ్మసోణ్డకస్స వత్థు ఆది, కథం, అమ్హాకం కిర భగవతో పుబ్బే ఇమస్మింయేవ భద్దకప్పే కస్సపోనామ సత్థా లోకే ఉదపాది, తస్స ఖో పన భగవతో సాసనన్తరధానతో న చిరేనేవ కాలేన అమ్హాకం బోధిసత్తో బారాణసీరఞ్ఞో అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తి, తస్సు ప్పత్తి కాలసమనన్తరమేవ సబ్బసత్తానం మనసి ధమ్మసఞ్ఞా ఉదపాది, తస్మాస్స ధమ్మసోణ్డోతినామ మకంసు, సో పనేసో కుమారో మహన్తేన పరివారేన వడ్ఢేన్తో సబ్బసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం పత్వా పితరా ఉపరజ్జేన పూజితో హుత్వా దానాదయో దసకుసలకమ్మపథే పూరేన్తో పితుఅచ్చయేనామచ్చేహి రజ్జేనాభిసిఞ్చితో అహోసి, సో పనేస ధమ్మసోణ్డకమహారాజా దేవనగరసదిసే బారాణసీనగరే చక్కవత్తిసదిసం బారాణసీరజ్జం కారేన్తో మాసద్ధమాసచ్చయేన సిరిసయనగతో ఏవం చిన్తేసి, మమేవం రజ్జసిరిమనుభవనం న సోభతి ధమ్మవియోగేన, దివాకర విరహితో నభో వియాతిఆదినా నానాకారణం చిన్తేసి, తేనేత్థ.

౧. పుఞ్ఞేన సీలాదిమయేన పుబ్బే,

కతేన పత్తోస్మి అతన్దితేన,

మసక్కసారే వియ దేవరాజా;

రాజత్తమిద్ధే పురముత్తమమ్హి.

౨. రూపేన హారీనయనుస్సవేన,

సద్దేన సమ్మా సవణామతేన,

గన్ధేన ఘానుస్సవసోభనేన,

రసఞ్ఞపుఞ్ఞేన రసేనచాపి.

౩. ఫస్సేన గత్తస్స సుఫస్సదేన,

సమిద్ధిపత్తోస్మి మహిద్ధికోహం,

నేవేత్తకేనేవ పమాదభావ,

మా పజ్జితుం యుత్తరూపన్తి ఞత్వా.

౪. దస్సామి అఙ్గఅపి జీవితఞ్చ,

ధఞ్ఞం ధనం చాపి పసన్నచిత్తో,

సోస్సామి ధమ్మం సివమాదధానం,

జినేరితం జాతిజరాపహాణం.

౫. న సోభతి యథాకాసం, జలం ధామపతింవినా,

రజ్జకరణం తథా మయ్హం, వినా ధమ్మా న సోభతి.

౬. న సోభతి హథా రత్తి, నిసానాథం వినా సదా,

రజ్జకరణం తథా మయ్హం, వినా ధమ్మా న సోభతి.

౭. అలఙ్కతోపి చే హత్థీ, వినా దాఠా న సోభతి,

రజ్జకరణం తథా మయ్హం, వినా ధమ్మా న సోభతి.

౮. యథా కల్లోలమాలీయం,

వినా వేలా న సోభతి,

రజ్జకరణం తథా మయ్హం,

వినా ధమ్మా న సోభతి.

౯. యథా సుమణ్డితో రాజా,

కుపటో నేవ సోభతి,

రజ్జకరణం తథా మయ్హం,

వినా ధమ్మా న సోభతి.

౧౦. ధమ్మమేవ సుణిస్సామి, ధమ్మే మే రమతీ మనో,

న హి ధమ్మా పరం అత్థి, ధమ్మమూలం తిసమ్పదన్తి.

ఏవం చిన్తేత్వా పాతోవ సిరిగబ్భా నిక్ఖమ్మ సుసజ్జితే సముస్సితసేతచ్ఛత్తే రాజపల్లేఙ్కే అమచ్చగణ పరివుతో నిసీది దేవరాజావియ విరోచమానో, నిసిన్నో పన రాజా అమచ్చే ఏవమాహ, యో పనేత్థ భోన్తో బుద్ధభాసితేసు ధమ్మేసు కిఞ్చిధమ్మం జానాతి, సో భాసతు, సోతుమిచ్ఛామిధమ్మన్తి, తే సబ్బేపి మయం దేవ న జానామాతి ఆహంసు, తం సుత్వా అ న త్త మ నో రాజా ఏవం చిన్తేసి, యన్నూనాహం హత్థిక్ఖన్ధే సహస్సం ఠపేత్వా నగరే భేరించరాపేయ్యం, యం అప్పేవనామ కోచి ధనలోభేన చాతుప్పదికాయపి గాథాయ ధమ్మం దేసేయ్య. తం మే దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీతి, తతో సో తథా కత్వాపి ధమ్మదేసకం అలభన్తో పున ద్విసహస్సం తిచతుపఞ్చసహస్సన్తియావకోటిప్పకోటిందమ్మీతి, తతో గామ నిగమ జనపదే, తతో సేట్ఠిట్ఠానం సేనాపతి ఉపరాజట్ఠానా దయోపి, పున సేతచ్ఛత్తం దమ్మి, రాజవేసం పహాయ అత్తానం దాసం సావేత్వా ధమ్మదేసేన్తస్స దమ్మితి వత్వా భేరి చరాపేత్వాపి ధమ్మ దేసకమలభిత్వా సంవిగ్గో కిమ్మే ధమ్మవియోగేన రజ్జేనాతి అమచ్చానం రజ్జం నీయ్యాతేత్వా సద్ధమ్మగవేసకో ధమ్మసోణ్డకమహారాజా మహావనం పావిసి గామ నిగమ రాజధాని పరమ్పరాయ, తేనేత్థ.

౧౧. పురే భేరిం చరాపేత్వా,

ధమ్మసోణ్డో నరాధిపో;

సద్ధమ్మజ్ఝేసకం సత్థు,

అలద్ధా ధనకోటిహి.

౧౨. దాసో హోమి పహాయాహం,

రాజత్తం దేసకస్స మే;

ఇచ్చాహ సో మహీపాలో,

అహో ధమ్మేసు లోలతా.

౧౩. రజ్జం నీయ్యాతయిత్వాన, అమచ్చానం మనోరమం,

వనం పావిసి సో రాజా, గవేసం ధమ్మముత్తమన్తి.

మహావనం పవిట్ఠక్ఖణే పన మహాసత్తస్స పుఞ్ఞతేజేన సక్కస్సాసనం ఉణ్హాకారం దస్సేసి, అథ దేవరాజా చిన్తేసి అకామం మే పణ్డుకమ్బల సిలాసనం ఉణ్హమహోసి, కిన్నుఖో కారణన్తి లోకం ఓలోకేన్తో సక్కో దేవరాజా ధమ్మసోణ్డక మహారాజానం సకలజమ్బుదీపం విచినిత్వా సద్ధమ్మజ్ఝేసకం అలభిత్వా వనం పవిట్ఠభావం అద్దస, ధమ్మసోణ్డకమహారాజా సద్ధమ్మత్థాయ రజ్జ ధన బన్ధు జీవితమ్పి పహాయ అరఞ్ఞం పవిట్ఠో, న సో వతాయం యోవా సోవా సత్తో, ఇమస్మింయేవ కప్పే బుద్ధో భవిస్సతి, బుద్ధబోధిసత్తో చాయం అజ్జేవ మహారఞ్ఞం పవిట్ఠో సద్ధమ్మం అలద్ధా మహాదుక్ఖం పాపుణేయ్య, న చేతం యుత్తం, అజ్జ మయా తత్థ గన్థబ్బం ధమ్మామతరసేన తమభిసిఞ్చిత్వా రజ్జే పహిట్ఠాపేతున్తి చిన్తేత్వా అత్తభావం విజహిత్వా భయానకం మహన్తం రక్ఖసవేసం నిమ్మిణిత్వా మహాసత్తాభిముఖో అవిదూరే అత్తానం దస్సేసి, తేనేత్థ.

౧౪. బ్యగ్ఘచ్ఛసీహమహిసో రగహత్థిదీపి,

మిగాకులం కణ్టకసేలరుక్ఖం;

నరానమిన్దో పవిసిత్వకాననం,

ఇతోచితో విబ్భమి ధమ్మకామో.

౧౫. తస్సానుభావేన పురిన్దదస్స,

సిలాసనం ఉణ్హమహోసి కామం;

తేనేవ సో లోకముదిక్ఖమానో,

అద్దక్ఖి ధీరం విపినే చరన్తం.

౧౬. మయజ్జ తం ధమ్మరసేన సమ్మా,

సన్తప్పయిత్వా గమనం వరన్తి;

మన్త్వా సుభీమఞ్జనకూటవణ్ణం,

మహాముఖం నిగ్గత భీమదాఠం.

౧౭. దిత్తగ్గిసఙ్కాస విసాలనేత్తం,

మజ్ఝేన భగ్గం చిపిటగ్గనాసం;

ఖరతమ్బదాఠిం ఘనమస్సువన్తం,

నీలోదరం గజ్జితభీమఘోసం.

౧౮. కరోరుహం తిక్ఖసలోహితాయతం,

విసాలధోతాయతఖగ్గహత్థం;

గదాయుధేనఙ్కితమఞ్ఞబాహుం,

దట్ఠోట్ఠభీమం సవలీలలాటం.

౧౯. మనుస్సమంసాదనరత్తపానం,

భయానకం కక్ఖలయక్ఖవణ్ణం;

సుమాపయిత్వాన వనన్తరస్మిం,

దస్సేసి అత్తం స నరాధిపస్సాతి.

అథ మహాసత్తో అత్తనో అవిదూరే ఠితం రక్ఖసం అద్దక్ఖి, తం దిస్వానాస్స భయంవా ఛమ్భితత్తంవా చిత్థుత్రాసమత్తంవా నాహోసి, కిమత్ర చిన్తేసి, అపినామ ఏవరూపో పిరక్ఖసో ధమ్మం జానేయ్య, యన్నూనాహం తస్స సన్తికే ధమ్మం సుణిస్సామి, తమ్మే దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీతి చిన్తేసి. చిన్తేత్వా చపన అజ్జ మయా తముపసఙ్కమ్మ పుచ్ఛితం వట్టతీతి గన్త్వా రక్ఖసేన సద్ధిం సల్లపన్తో ఆహ.

౨౦. అస్మిం వనస్మిం తరుసణ్డ మణ్డితే;

సుఫుల్లితానేకలతాకులాకులే;

అధిగ్గహీతో సి మహానుభావ,

పుచ్ఛామి తం దేవ వదేహి కఙ్ఖం.

౨౧. ధమ్మం గవేసం వనమాగతోమ్హి,

పహాయ రజ్జం అపి ఞాతిసఙ్ఘం;

జానాసి చే సమ్మ వదేహి మయ్హం,

ఏకమ్పి గాథం సుగతేన దేసితం.

తతో యక్ఖో ఆహ.

౨౨. ధమ్మం పజానామహమేకదేసం,

జినేరితం సాధుతరం రసానం,

దేసేమి చేహం తవ ధమ్మ మగ్గం,

తువఞ్హి కిం కాహసి దేసకస్సాతి.

అథ మహాసత్తో ఆహ.

౨౩. రజ్జే ఠితో అస్సమహం సచే భో,

అనప్పరూపం పకరోమి పూజం;

ఇదాని ఏకో వనమజ్ఝపత్తో,

కరోమి కిం దేహమిమం ఠపేత్వా.

౨౪. యదిచ్ఛసి త్వం మమ మంసలోహితం,

కరోమహం సఙ్గహమజ్జ తేన,

న చత్థి అఞ్ఞం తవ అచ్చనీయం,

దేసేహి ధమ్మం సుగత ప్పసత్థన్తి.

తతో యక్ఖో ఆహ.

౨౫. భుత్వాన మంసం సుహితోవ సన్తో,

హన్త్వా పిపాసం రుధిరం పివిత్వా;

ధమ్మం కథేతుం పభవామి తుయ్హం,

వత్తుం న సక్కోమి ఖుదాపరేతోతి.

అథ మహాసత్తో ఆహ.

౨౬. భుత్వా తువం మం పథమఞ్హి యక్ఖ,

పచ్ఛా తు దేసేస్ససి కస్స ధమ్మం;

ధమ్మస్స మయ్హం తవ మంసలాభం,

త్వమేవ జానాహి యథా భవేయ్యాతి.

ఏవం వుత్తే సక్కో దేవానమిన్దో సాధు మహారాజ అహమేవ యుత్తం జానామీతి వత్వా తస్సావిదూరే తిగావుతుబ్బేధం అఞ్జనవణ్ణం మహన్తం పబ్బతం మాపేత్వా మహారాజ ఇమమారుయ్హ పబ్బతముద్ధనిట్ఠితో మమ ముఖే పతతు, అహం పతన్థస్స తే ధమ్మం దేసేస్సామి, ఏవం సన్తే తుయ్హం ధమ్మపటిలాభో, మయ్హంచ మంసపటిలాభో భవిస్సతీతి. తం సుత్వా మహాసత్తో అనమతగ్గే సంసారే సంసరతో మే సీహబ్యగ్ఘచ్ఛమచ్ఛకచ్ఛపవిహఙ్గాదీనం భక్ఖభూతస్స జాతీసు పమాణం నత్తి, అజ్జ మయా సమ్బుద్ధస్స ధమ్మత్థాయ జీవితం పరిచ్చజితుం వట్టతీతి చిన్తేత్వా ఏవమాహ.

౨౭. సంసారవట్టేసు వివట్టమానా,

పప్పోన్తి దుక్ఖం జనతా అనేకా;

ఏతఞ్హి భో అత్తనో వా పరస్స,

అత్థాయ నాహోసి అహోసి తుచ్ఛం.

౨౮. త్వమదిన్నహారీ తిచ పారదారికో,

పాణాతిపాతీసి ముసా అభాసి;

త్వ మజ్జపాయీతి అకాసి దోసం,

పగ్గయ్హ దుక్ఖం బహుసో దదన్తి.

౨౯. ఏతఞ్హి భో అత్తనో వా పరస్స,

అత్థాయ నాహోసి అహోసి తుచ్ఛం;

రుక్ఖా పపాతా పపతిత్వకేచి,

దుబ్బన్ధియా దుగ్గవిసాదనేన.

౩౦. బ్యాధీహి నానాఖరవేదనాహి,

మరన్తి సత్తా ఉతువేదనాహి;

ఏతఞ్హి భో అత్తనో వా పరస్స,

అత్థాయ నాహోసి అహోసి తుచ్ఛం.

౩౧. బ్యగ్ఘచ్ఛమచ్ఛో రగకుచ్ఛియఞ్హి,

మతస్స మే నత్థి పమాణసఙ్ఖా;

ఏతఞ్హి భో అత్తనో వా పరస్స,

అత్థాయ నాహోసి అహోసి తుచ్ఛం.

౩౨. ఏతజ్జ మే దుచ్చ జ మత్తదానం,

న హోతి దేవిస్సరియాదికాయ;

సబ్బఞ్ఞుభావం పన పాపుణిత్వా,

సంసారతో నిత్తరణాయ సత్తే.

౩౩. త్వం సమ్మ మయ్హం బహుసో పకారీ,

తస్మా తవేతం వచనం కరోమి;

అసంకితో దేసయ మయ్హధమ్మం,

సమిజ్ఝతే దాని మనోరథో తేతి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా మహాసత్తో పబ్బతమారుయ్హ ఠితో ఆహ, అహమజ్జ రజ్జేన సద్ధిం జీవితఞ్చ సరీరమంసఞ్చ సద్ధమ్మత్థాయ దమ్మీతి సోమనస్సప్పత్తో హుత్వా సమ్మ ధమ్మం దేసేహీతి వత్వా తస్మిం మహాదాఠం మహాముఖం వివరిత్వా ఠితే తస్సాభిముఖో ఉపపతి. అథ సక్కో దేవానమిన్దో సోమనస్సో అచ్ఛరియప్పత్తో అత్తభావం విజహిత్వా అలఙ్కతదిబ్బత్తభావం మాపేత్వా ఆకాసే తరుణసురియో వియ ఓభాసమానో ఆకాసతో పతన్తం మహాసత్తం ఉభోహి హత్థేహి దళ్హం పతిగణ్హిత్వా దేవలోకం నేత్వా పణ్డుకమ్బల సిలాసనే నిసీదాపేత్వా దిబ్బమయేహి గన్ధమాలాదీహి పూజేత్వా సయం ధమ్మం సుత్వా పసన్నో పసన్నాకారం కత్వా కస్సపదసబలేన దేసితాయ అనిచ్చాదిపరిదీపికాయ.

౩౪. అనిచ్చావ త సఙ్ఖారా, ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖోతి.

గాథాయ ధమ్మదేసనేన తస్స మనోరథం మత్థకం పాపేత్వా దేవలోకే మహన్తం సిరివిభవం దస్సేత్వా ఆనేత్వా సకరజ్జేయేవ పతిట్ఠాపేత్వా అప్పమత్తో హోతి మహారాజాతి ఓవదిత్వా దేవలోకమేవ అగమాసీతి.

౩౫. ఇతి అమితసిరిం వా జీవితం వాపి సన్తో,

న సుమరియ పసత్థం ధమ్మమేవా చరన్తి;

తనుతర విభవానం అప్పమాయూనమమ్భో,

ఇహ కుసలపమాదో కో ను తుమ్హాదిసానన్తి.

ధమ్మసోణ్డకవత్థుం పఠమం.

౨. మిగలుద్దకస్స వత్థుమ్హి అయమానుపుబ్బికథా

ఇతో కిర ఏక తింసతిమే కప్పే సిఖీనామ సమ్మాసమ్బుద్ధో సమతింస పారమియో పూరేత్వా పరమాతిసమ్బోధిం పత్వా సదేవకం లోకం సంసారకన్తారా ఉత్తారేన్తో ధమ్మరతనవస్సం వస్సాపేన్తో ధమ్మభేరింపహరన్తో ధమ్మకేతుం ఉస్సాపేన్తో ఏకస్మిం సమయే వివేక మనుబ్రూహన్తో అరఞ్ఞాయతనం పావిసి, పవిసిత్వా చపన సుపుప్ఫితనాగపున్నాగాదినానాతరుసణ్డమణ్డితే సుఫుల్లసుమనమాలతిప్పభుతినానాలతాకులే అనేకవిధదిపదచతుప్పదసఙ్ఘనిసేవితే రమణీయే సీతలసిలాతలే చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటింపఞ్ఞపేత్వా నిసీది ఛబ్బణ్ణరంసీహి దిసం పూరయన్తో, తదా తత్థ దేవబ్రహ్మనాగసుపణ్ణాదయో సన్నిపతిత్వా దిబ్బమయేహి గన్ధమాలాదీహి భగవన్తం పూజయమానా థోమయమానా నమస్సమానా అట్ఠంసు, తస్మిం పనసమాగమే భగవా మధురస్సరం నిచ్ఛారేన్తో బ్రహ్మఘోసేన చతుసచ్చపటిసంయుత్తం ధమ్మం దేసేతి అమతవస్సం వస్సాపేన్తోవియ. తదా ఏకో మిగలుద్దకో వనం పవిట్ఠో మిగసూకరే హన్త్వా మంసం ఖాదన్తో తం ఠానం పత్వా అద్దస భగవన్తం ధమ్మం దేసేన్తం. దిస్వా ఏకమన్తం ఠితో ధమ్మం సుత్వా చిత్తం పసాదేత్వా తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఛసు కామసగ్గేసు మనుస్సేసుచ అపరాపరం ఇస్సరియం అనుభవన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా ఏకదివసం ధమ్మం దేసేన్తస్స భగవతో చతుసచ్చపతి సంయుత్తం ధమ్మకథం సుత్వా చతుపటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా ఏకదివసం భిక్ఖుసఙ్ఘమజ్ఝగతో అత్తనో కతకమ్మప్పకాసనేన పీతివాచముదాహరి.

౧. ఏ క తిం సే ఇతో కప్పే,

లోకే ఉప్పజ్జి నాయకో;

పత్తింస లక్ఖణాతిణ్ణో,

సమ్బుద్ధో స సిఖీవ్హయో.

౨. జలన్తో దీపరుక్ఖోవ, సూరియోవ నభ ముగ్గతో;

మేరురాజావ సమ్బుద్ధో, జనేసగ్గో పతాపవా.