౫. పఞ్చమో కణ్డో (ఖాది)
౧. తిజ మానేహి ఖ సా ఖమా వీమంసాసు.
ఖన్తియం తిజా వీమంసాయం మానా చ ఖసప్పచ్చయా హోన్తి యథాక్కమం, తితిక్ఖా, వీమంసా, తితిక్ఖతి, వీమంసతి. ఖమావీమంసా, సూతి కిం? తేజనం, తేజో, తేజయతి, మాననం, మానోమానేతి.
౨. కితా తికిచ్ఛాసంసయేసు ఛో.
తికిచ్ఛాయం సంసయే చ వత్తమానా కితా ఛో హోతి. తికిచ్ఛా, విచికిచ్ఛా, తికిచ్ఛతి, విచికిచ్ఛతి. అఞ్ఞత్ర నికేతో, సంకేతో, కేతనం, కేతో, కేతయతి.
౩. నిన్దాయం గుప బధా బస్స భో చ.
నిన్దాయం వత్తమానేహి గుప బధేహి ఛో హోతి బస్స భో చ. జిగుచ్ఛా, బీభచ్ఛా, జిగుచ్ఛతి, బీభచ్ఛతి, అఞ్ఞత్ర గోపనం, గోపో, గోపేతి, బధకో.
౪. తుంస్మా లోపో చిచ్ఛాయం తే.
తుమన్తతో ఇచ్ఛాయమత్థే తే ఖసఛా హోన్తి బహులం, లోపో చ తుంపచ్చయస్స హోతి సుతత్తా, బుభుక్ఖా, జిగీసాం, జిఘచ్ఛా, బుభుక్ఖతి, జిగీసతి జిఘచ్ఛతి. ఇధ కస్మా న హోతి ‘భోత్తుమిచ్ఛతీ’తి? పదన్తరేనాభిధానా. తుంస్మాతి కిం? భోజనమిచ్ఛతి. ఇచ్ఛాయన్తి కిం? భుఞ్జితుం గచ్ఛతి. కథం ‘కూలం విపతి సతీ’తి? యథా కూలం పతితు మిచ్ఛతీతి వాక్యం హోతి, ఏవం వుత్తిపి హోస్సతి. వాక్యమేవ చరహి కథం హోతి? లోకస్స తథా వచనిచ్ఛాయ.
౫. ఈయో కమ్మా.
ఇచ్ఛాకమ్మతో ఇచ్ఛాయమత్థే ఈయప్పచ్చయో హోతి. పుత్తమిచ్ఛతి పుత్థీయతి. కమ్మాతి కిం? అసినేచ్ఛతి. ఇధ కస్మా న హోతి ‘రఞ్ఞోపుత్తమిచ్ఛతీ’తి? సాపేక్ఖత్తా, న హి అఞ్ఞమపేక్ఖమానో అఞ్ఞేన సహేకత్థిభావమనుభవితుం సక్కోతి. ఇధాపి చరహి న సియా ‘అత్తనో పుత్త మిచ్ఛతీ’తి? నేవేత్థ భవితబ్బం, న హి భవతి ‘అత్తనో పుత్తీయతీ’తి, కథం చరహి పుత్తస్స అత్తనియతా-వగమ్యతే? అఞ్ఞస్సాసుతత్తా ఇచ్ఛాయ చ తబ్బిసయత్తా.
౬. ఉపమానాచారే.
కమ్మతో ఉపమానా ఆచారత్థే ఈయో హోతి. పుత్తమి-వా-చరతి పుత్తీయతి మాణవకం, ఉపమానాతి కిం? పుత్తమాచరతి.
౭. ఆధారా.
ఆధారతూ-పమానా ఆచారత్థే ఈయో యోతి. కుటియమివా-చరతి కుటీయతీ పాసాదే, పాసాదీయతి కుటియం భిక్ఖు.
౮. కత్తుతాయో.
కత్తుతూ-పమానా ఆచారత్థే ఆయో హోతి. పబ్బతో ఇవాచరతి పబ్బతాయతి.
౯. య్చత్థే.
కత్తుతో అభూతతబ్భావే ఆయో హోతి బహులం. భుసాయతి, పటపటాయతి, లోహితాయతి, కత్తుతోత్వేవ? (అభుసం) భుసం కరోతీహి, ఇహ కస్మా న హోతి ‘భుసీ భవతీ’తి? వుత్తత్థతాయ.
౧౦. సద్దాదీని కరోతి.
సద్దాదీహి దుతియన్తేహి కరోతీతి అస్మిం అత్థే ఆయో హోతి. సద్దాయతి, వేరాయతి, కలహాయతి, ధూపాయతి.
౧౧. నుమోత్వ-స్సో.
నమోఇచ్చస్మా కరోతీతి అస్మిం అత్థే అస్సో హోతి. నమస్సతి తథాగ్తం.
౧౨. ధాత్వత్థే నామస్మి.
నామస్మా ధాత్వత్థే బహులమిహోతి. హత్థినా అతిక్కమతి అతిహత్థయతి, వీణాయ ఉపగాయతి ఉపవీణయతి, దళ్హం కరోతి వినయం దళ్హయతి, విసుద్ధా హోతి రత్తి విసుద్ధయతి, కుసలం పుచ్ఛతి కుసలయతి.
౧౩. సచ్చాదీహాపి.
సచ్చాదీహి ధాత్వత్థే ఆపి హోతి. సచ్చాపేతి, అత్థాపేతి, వేదాపేతి, సుక్ఖాపేతి, సుఖాపేతి, దుక్ఖాపేతి.
౧౪. క్రియత్థా.
అయమధికారో ఆసత్థపరిసమత్తియా. క్రియా అత్థో యస్స సో క్రియత్థో ధాతు.
౧౫. చురాదితో ణి.
చురాదీహి క్రియత్థేహి సకత్థే ణి పరో హోతి బహులం. ణకారో వుద్ధ్యత్థో, ఏవమఞ్ఞత్రాపి, చోరయతి, లాళయతి, కథం ‘రజ్జం కారేతీ’తి? యోగవిభాగతో.
౧౬. పయోజకబ్యాపారే ణాపి చ.
కత్తారం యో పయోజయతి, తస్స బ్యాపారే క్రియత్థా ణిణాపీ హోన్తి బహులం, కారేతి, కారాపేతి. నను చ కత్తాపి కరణాదీనం పయోజకోతి తంబ్యాపారేపి ణిణాపీ పాపుణన్తి? పయోజకగ్గహణసామత్థియా న భవిస్సన్తి చురాదీహి విసుం వచనసామత్థియా చ. అతో భియ్యో ణాపియేవ, ణియేవువణ్ణతో, ద్వయమేవఞ్ఞేహి.
౧౭. క్యో భావకమ్మేస్వ-పరోక్ఖేసు మాన న్త త్యాదీసు. భావకమ్మవిహితేసు పరోక్ఖావజ్జితేసు మానన్తత్యాదీసు పరేసు క్యో హోతి క్రియత్థా. న్తగ్గహణముత్తరత్థం, కకారో అవుద్ధ్యత్థో ఏవముత్తరత్రాపి. ఠీయమానం, ఠీయతే, సూయమానం, సూయతే, అపరోక్ఖేసు మానన్తత్యాదీసూతి కిం? బభూవ దేవదత్తేన, బిభిద కుసులో. భిజ్జతే కుసులో సయమేవాతి ‘భిజ్జతే’తి సవనా కమ్మతా-వగమ్యతే, ‘సయమేవా’తి సవనతో కత్తుతా, కత్తుతావచనిచ్ఛాయన్తు ‘భిన్దతి కుసులో అత్తాన’న్తి భవతి, ఏవమఞ్ఞమ్పి యథాగమమనుగన్తబ్బం. ‘అపరోక్ఖేసు మానన్తత్యాదీసూ’తి అయమధికారో ఆ ‘తనాదిత్వో’తి ౫.౨౬. అపిచ ఏతే క్యాదయో త్యాదీసు పరభూతేసు కత్తుకమ్మభావ విహితేసు క్యలాదీనం విధానతో తేస్వేవ విఞ్ఞాయన్తీతి అకమ్మకేహి ధాతూహి కత్తుభావేసు, సకమ్మకేహి కత్తుకమ్మేసు, కమ్మావచనిచ్ఛాయం భావే చ భవన్తీతి వేదితబ్బా. యస్స పన ధాతుస్స కిరియా కమ్మమపేక్ఖతే, సో సకమ్మకో, యస్స తు కిరియా కత్తుమత్తమపేక్ఖతే, స్వాకమ్మకోతి ఞాతబ్బం.
౧౮. కత్తరి లో.
క్రియత్థతో అపరోక్ఖేసు కత్తువిహితమాన న్తత్యాదీసు లో హోతి. లకారో, ‘‘ఞిలస్సే’’తి ౫-౧౬౩ విసేసనత్థో. పచమానో, పచన్తో, పచతి.
౧౯. మం చ రుధాదీనం.
రుధాదితో కత్తువిహితమానన్త త్యాదీసు లో హోతి మం చ అన్తసరా పరో. మకారో-నుబన్ధో, అకారో ఉచ్చారణత్థో. రున్ధమానో, రున్ధన్తో, రున్ధతి.
౨౦. ణిణాప్యాపీహి వా.
ణిణాప్యాపీహి కత్తువిహితమానన్త త్యాదీసు లో హోతి విభాసా, ఓరయన్తో, చోరేన్తో, కారయన్తో, కారేన్తో, కారాపయన్తో, కారాపేన్తో, సచ్చాపయన్తో, సచ్చాపేన్తో, చోరయతి, చోరేతి, కారయతి, కారేతి, కారాపయతి, కారాపేతి, సచ్చాపయతి, సచ్చాపేతి. వవత్థితవిభాసత్థో-యం వాసద్దో, తేన మానే నిచ్చం, చోరయమానో, కారయమానో, కారాపయమానో, సచ్చాపయమానో.
౨౧. దివాదీహి యక.
దివాదీహి లవిసయే యక హోతి. దిబ్బన్తో, దిబ్బతి.
౨౨. తుదాదీహి కో.
తుదాదీహి లవిసయే కో హోతి. తుదమానో, తుదన్తో, తుదతి.
౨౩. జ్యాదీహి క్నా.
జిఆదీహి లవిసయే క్నా హోతి. జినన్తో, జినాతి. కథం ‘జయన్తో’ జయతీ, తి? భూవాదిపాఠా.
౨౪. క్యాదీహి క్ణా.
కీఆదీహి లవిసయే క్ణా హోతి. కిణన్తో, కిణాతి.
౨౫. స్వాదీహి క్ణో.
సుఆదీహి లవిసయే క్ణో హోతి. సుణమానో, సుణన్తో, సుణోతి. కథం సుణాతీతి? క్యాదిపాఠా.
౨౬. తనాదిత్వో.
తనాదితో లవిసయే ఓ హోతి. తనోతి.
౨౭. భావకమ్మేసు తబ్బా-నీయా.
తబ్బఅనీయా క్రియత్థా పరే భావకమ్మేసు బహులం భవన్తి. కత్తబ్బం, కరణీయం, కత్తబ్బో కటో, కరణీయో. బహులాధికారా కరణాదీసుపి భవన్తి, సినానీయం చుణ్ణం, దానీయో బ్రాహ్మణో, సమ్మావత్తనీయో గురు, పవచనీయో ఉపజ్ఝాయో, ఉపట్ఠానీయో సిస్సో.
౨౮. ఘ్యణ.
భావకమ్మేసు క్రియత్థా పరో ఘ్యణ హోతి బహులం. వాక్యం, కారియం, చేయ్యం, జేయ్యం.
౨౯. ఆస్సే చ.
ఆతోఘ్యణ హోతి భావకమ్మేసు, ఆస్స ఏ చ. దేయ్యం.
౩౦. వదాదీహి యో.
వదాదీహి క్రియత్థేహి యో హోతి బహులం భావకమ్మేసు. వజ్జం, మజ్జం, గమ్మం. (౪౨) ‘‘భుజాన్నే’’, భోజ్జో ఓదనో, భోజ్జా యాగు, భోగ్గమఞ్ఞం.
౩౧. కిచ్చ ఘచ్చ భచ్చ భబ్బ లేయ్యా.
ఏతే సద్దా యప్పచ్చయన్తా నిపచ్చన్తే.
౩౨. గుహాదీహి యక.
గుతాదీహి క్రియత్తేహి భావకమ్మేసు యక హోతి. గుయ్హం, దుయ్హం, సిస్సో. సిద్ధా ఏవేతే తబ్బాదయో పేసాతిసగ్గపత్తకాలేసుపి గమ్యమానేసు సామఞ్ఞేనవిధానతో, త్వయా ఖలు కటో కత్తబ్బో, కరణీయో, కారియో, కిచ్చో, ఏవం త్వయా కటో కత్తబ్బో, భోతా కటో కత్తబ్బో, భోతో హి పత్తో కాలో కటకరణే. ఏవం ఉద్ధమోహుత్తికేపి వత్తమానతో పేసాదీసు సిద్ధా ఏవ. తథా అరహే కత్తరి సత్తివిసిట్ఠే చ పతీయమానే ఆవస్సకాధమీణతావిసిట్ఠే చ భావాదో సిద్ధా, ఉద్ధంముహుత్తతో-భోతా కటో కత్తబ్బో, భోతా రజ్జం కత్తబ్బం. భవం అరహో, భోతా సారో వహితబ్బో, భవం సక్కో, భోతా అవస్సం కటో కత్తబ్బో, భోతా నిక్ఖో దాతబ్బో.
౩౩. కత్తరి ల్తుణకా.
కత్తరి కారకే క్రియత్థా ల్తుణకా హోన్తి బహులం. పఠితా, పాఠకో. బహులమిత్వేవ? పాదేహి హరీయతీతి పాదహా-రకో, గలే చుప్పతేతి గలేచోపకో. సిద్ధోవ ల్తు, అరహే సీలసాధుధమ్మేసు చ సామఞ్ఞవిహితత్తా, భవం ఖలు కఞ్ఞాయ పరిగ్గహితా, భవమేతం అరహతి. సీలాదీసు-ఖల్వపి ఉపాదాతా కుమారకే, గన్తా ఖేలం, ముణ్డయితారో సావిట్ఠాయనా వధుం కతపరిగ్గహం.
౩౪. ఆవీ.
క్రియత్థా ఆవీ హోతి బహులం కత్తరి. భయదస్సావీ. అప్పవిసయతఞ్ఞాపనత్థం భిన్నయోగకరణం, సామఞ్ఞవిహితత్తా సీలా దీసు చ హోతేవ.
౩౫. ఆసింసాయమకో.
ఆసింసాయం గమ్యమానాయం క్రియత్థా అకో హోతి కత్తరి. జీవతూతి జీవకో, నన్దతూతి నన్దకో, భవతూతి భవకో.
౩౬. కరా ణనో.
కరతో కత్తరి ణనో హోతి. కరోతీతి కారణం, కత్తరీతి కిం? కరణం.
౩౭. హాతో వీహికాలేసు.
హాతో వీహిస్మిం కాలే చ ణనో హోతి కత్తరి. హాయనా నామ విహయో, హాయనో సంవచ్ఛరో, వీహికాలేసూతి కిం? హాతా.
౩౮. విదా కూ.
విదస్మా కూ హోతి కత్తరి. విదూ, లోకవిదూ.
౩౯. వితో ఞాతో.
విపుబ్బా ఞాఇచ్చస్మా కూ హోతి కత్తరి. విఞ్ఞూ. వితోతి కిం? పఞ్ఞా.
౪౦. కమ్మా.
కమ్మతో పరా ఞాఇచ్చస్మా కూ హోతి కత్తరి. సబ్బఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ.
౪౧. క్వచణ.
కమ్మతో పరా క్రియత్థా క్వచి అణ హోతి కత్తరి. కుమ్భకారో, సరలావో, మన్తజ్ఝాయో, బహులాధికారా ఇధ న హోతి ఆదిచ్చం పస్సతి, హిమవన్తం సుణోతి, గామం గచ్ఛతి. క్వచీతి కిం? కమ్మకరో.
౪౨. గమా రూ.
కమ్మతో పరా గమా రూ హోతి కత్తరి. వేదగూ పారగూ.
౪౩. సమానఞ్ఞ భవన్త యాదితూ-పమానా దిసా కమ్మే రీరిక్ఖకా.
సమానాదీహి యాదీహి చోపమానేహి పరా దిసా కమ్మకారకే రీరిక్ఖకా హోన్తి. సమానో వియ దిస్సతీతి సదీ సదిక్ఖో సదిసో. అఞ్ఞాదీ అఞ్ఞాదిక్ఖో అఞ్ఞాదిసో. భవాదీ భవాదిక్ఖో భవాదిసో. యాదీ యాదిక్ఖో యాదిసో. త్యాదీ త్యాదిక్ఖో త్యాదిసో. సమానాదీహీతి కిం? రుక్ఖో వియ దిస్సతి. ఉపమానాతి కిం? సో దిస్సతి. కమ్మేతి కిం? సో వియ పస్సతి. రకారా అన్తసరాదిలోపత్థా, కకారో ఏకారాభావత్థో.
౪౪. భావకారకేస్వ-ఘణ ఘకా.
భావే కారకే చ క్రియత్థా అ ఘణ ఘ కా హోన్తి బహులం. అ-పగ్గహో, నిగ్గహో, కరో, గరో, చయో, జయో, రవో, భవో, పచో, వచో, అన్నదో, పురిన్దదో, ఈసక్కరో, దుక్కరో, సుకరో. ఘణ-భావే పాకో, చాగో, భావో, కారకేపి సఞ్ఞాయం తావ పజ్జతేనేనాతి పాదో, రుజతీతి రోగో, విసతీతి వేసో, సరతి కాలన్తరన్తి సారో థిరంసో, దరీయన్తే ఏతేహీతి దారా, జీరయతి ఏతేనాతి జారో, అసఞ్ఞాయమ్పి దాయో దత్తో, లాభో లద్ధో, ఘ-వకో, నిపకో, క-పియో, ఖిపో, భుజో, ఆయుధం.
౪౫. దాధాత్వి.
దాధాహి బహులమి హోతి భావకారకేసు. ఆది, నిధి, వాలమి.
౪౬. వమాదీయ్యథు.
వమాదీహి భావకారకేస్వథు హోతి. వమథు, వేపథు, (అవథు, సయథు).
౪౭. క్వి.
క్రియత్థా క్వి హోతి బహులం భావకారకేసు. కకారో కానుబన్ధకారియత్థో, అభిభూ, సయమ్భూ, భత్తగ్గం, (దానగ్గం) సలాకగ్గం, సభా, పభా.
౪౮. అనో.
క్రియత్తా భావకారకేస్వనో హోతి. గమనం, దానం, సమ్పదానం, అపాదానం, అధికరణం, చలనో, జలనో, కోధనో, కోపనో, మణ్డనో, భూసనో.
౪౯. ఇత్థియమణ త్తి క యక యా చ.
ఇత్థిలిఙ్గే భావే కారకే చ క్రియత్థా అఆదయో హోన్తి అనో చ బహులం. అ తితిక్ఖా, వీమంసా, జిగుచ్ఛా, పిపాసా, పుత్తియా ఈహా భిక్ఖా, ఆపదా, మేధా, గోధా, ణకారా, హారా, తారా, ధారా, ఆరా, క్తి-ఇట్ఠి, సిట్ఠి, భిత్తి, భత్తి, తన్తి భూతి, క-గుహా, రుజా, ముదా, యక-విజ్జా, ఇజ్జా, య-సేయ్యా, సమజ్జా, పబ్బజ్జా, పరిచరియా, జాగరియా, అనకారణా, హారణా, వేదనా, వన్దనా, ఉపాసనా.
౫౦. జాహాహి ని.
జాహాఇచ్చేతేహి ని హోతిత్థియం. జాని, హాని.
౫౧. కరా రిరియో.
కరతో రిరియో హోతిత్థియం. కరణం కిరియా. కథం ‘క్రియా’తి? ‘‘క్రియాయం’’తి నిపాతనా.
౫౨. ఇకితీ సరూపే.
క్రియత్థస్స సరూపే-భిధేయ్యే క్రియత్థా పరే ఇకితీ హోన్తి, వచి, యుధి, పచతి, ‘అకారో కకారో’తి ఆదీసు కారసద్దేన సమాసో, యథా ఏవకారోతి.
౫౩. సీలాభిక్ఖఞ్ఞా-వస్సకేసు ణీ.
క్రియత్థా ణీ హోతి సీలాదీసు పతీయమానేసు, ఉణ్హభోజీ, ఖీరపాయీ, అవస్సకారీ, సతన్దాయీ.
౫౪. థావరిత్తర భఙ్గుర భిదుర భాసుర భస్సరా.
ఏతే సద్దా నిపచ్చన్తే సీలే గమ్యమానే.
౫౫. కత్తరి భూతే క్తవన్తు క్తావీ.
భూతే-త్థే వత్తమానతో క్రియత్థా క్తవన్తుత్తావీ హోన్తి కత్తరి. విజితవా, విజితావీ, భూతేతి అధికారో యావ ‘‘ఆహారత్థా’’తి (౫-౬౦).
౫౬. క్తోభావకమ్మేసు.
భావే కమ్మే చ భూతే క్తో హోతి. ఆసితం భవతా. కతో కటో భవతా.
౫౭. కత్తరి చారమ్భే.
క్రియారమ్భే కత్తరి క్తో హోతి యథాపత్తఞ్చ. పకతో భవం కటం, పకతో కటో భవతా, పసుత్తో భవం, పసుత్తం భవతా.
౫౮. ఠా-స వస సిలిస సీ రుహ జర జనీహి.
ఠాదీహి కత్తరి క్తో హోతి యథాపత్తఞ్చ. ఉపట్ఠితో గురుం భవం, ఉపట్ఠితో గురు భోతా, ఉపాసితో గురుం భవం, ఉపాసితో గురు భోతా, అనువుసితో గురుం భవం, అనువుసితో గురు భోతా, ఆసిలిట్ఠో గురుం భవం, ఆసిలిట్ఠో గురు భోతా, అధిస్సితో ఖటోపికం భవం, అధిస్సితా ఖటోపికా భోతా, ఆరళ్హో రుక్ఖం భవం, ఆరుళ్హో రుక్ఖో భోతా, అనుజిణ్ణో వసలిం దేవదత్తో, అనుజిణ్ణా వసలీ దేవదత్తేన, అనుజాతో మాణవకో మాణవికం, అనుజాతా మాణవికా మాణవకేన.
౫౯. గమనత్థాకమ్మకాధారే చ.
గమనత్థతో అకమ్మకతో చ క్రియత్థా ఆధారే క్తో హోతి కత్తరి చ యథాపత్తఞ్చ, ఇదమేసం యాతం, ఇహ తే యాతా, ఇహ తేహి యాతం, అయం తేహి యాతో పథో, ఇదమేసమాసితం, ఇహ తే ఆసితా, ఇహతేహి ఆసితం, ‘దేవో చే వుట్ఠో సమ్పన్నా సాలయో’తి కారణసామగ్గీసమ్పత్తి ఏత్థాభిమతా.
౬౦. ఆహారత్థా.
అజ్ఝోహారత్థా ఆధారే క్తో హోతి యథాపత్తఞ్చ, ఇదమేసం భుత్తం, ఇదమేసం పీతం, ఇహ తేహి భుత్తం, ఇహ తేహి పీతం, ఓదనో తేహి భుత్తో పీతముదకం, అకత్తత్థో యోగవిభాగో, కథం ‘పీతా గావో’తి? పీతమేసం విజ్జతీతి పీతా, బాహులకా వా, ‘పస్సిన్నో’తి యా ఏత్థ భూతకాలతా, తత్ర త్తో, ఏవం రఞ్ఞం మతో రఞ్ఞం ఇట్ఠో, రఞ్ఞం బుద్ధో, రఞ్ఞం పూజితో, ఏవం సీలితో, రక్ఖితో, ఖన్తో, ఆకుట్ఠో, రుట్ఠో, రుసితో, అభిబ్యాహటో, దయియో, హట్ఠో, కన్తా, సంయతో, అమతో, ‘కట్ఠ’న్తి భూతతాయమేవ హేతునో, ఫలం త్వత్ర భావి.
౬౧. తుం తాయే తవే భావే భవిస్సతి క్రియాయం తదత్థాయ.
భవిస్సతి అత్థే వత్తమానతో క్రియత్థా భావే తుం తాయే తవే హోన్తి క్రియాయం తదత్థాయం పతీయమానాయం. కాతుం గచ్ఛతి, కత్తాయే గచ్ఛతి, కాతవే గచ్ఛతి, ఇచ్ఛతి భోత్తుం కామేతి భోత్తున్తి ఇమీనావ సిద్ధం, పునబ్బిధానే త్విహాపి సియా ‘ఇచ్ఛన్తో కరోతీ’తి, ఏవం సక్కోతి భోత్తుం, జానాతి భోత్తుం, గిలాయతి భోత్తుం, ఘటతే భోత్తుం, ఆరభతే భోత్తుం, లభతే భోత్తుం, పక్కమతి భోత్తుం, ఉస్సహతి భోత్తుం, అరహతి భోత్తుం, అత్థి భోత్తుం, విజ్జతి భోత్తుం, వట్ట తిభోత్తుం, కప్పతి భోత్తున్తి. తథా పారయతి భోత్తుం, పహు భోత్తుం, సమత్థో భోత్తుం, పరియత్తో భోత్తుం, అలం భోత్తున్తి భవతిస్స సబ్బత్థ సమ్భవా. తథా కాలో భోత్తుం. సమయో భోతుం, వేలా భోతున్తి, యథా భోత్తుంమనో, సోత్తుం సోతో, దట్ఠుం చక్ఖు, యుజ్ఝితుం ధను, వత్తుం జళో, గన్తుమనో, కత్తుమలసోతి, ఉచ్చారణన్తు వత్తాయత్తం. భావేతి కిం? కరిస్సామీతి గచ్ఛతి, క్రియాయన్తి కిం? భిక్ఖిస్సం ఇచ్చస్స జటా, తదత్థాయన్తి కిం? గచ్ఛిస్సతో తే భవిస్సతి భత్తం భోజనాయ.
౬౨. పటిసేధే-లంఖలూనం తున త్వాన త్వా వా.
అలం ఖలుసద్దానం పటిసేధత్థానం పయోగే తునాదయో వా హోన్తి భావే. అలం సోతున, ఖలు సోతున, అలం సుత్వాన, ధలు సుత్వాన, అలం సుత్వా, ఖలు సుత్వా, అలం సుతేన, ఖలు సోతేన, అలం ఖలూనన్తి కిం? మా హోతు, పటిసేధేతి కిం? అలఙ్కారో.
౬౩. పుబ్బేకకత్థుకానం.
ఏకో కత్తా యేసం బ్యాపారానం, తేసు యో పుబ్బో, తదత్థతో క్రియత్థా తునాదయో హోన్తి భావే, సోతున యాతి, సుత్వాన, సుత్వా వా, ఏకకత్తుకానన్తికిం? భుత్తస్మిం దేవదత్తే యఞ్ఞదత్తో వజతి, పుబ్బాతి కిం? భుఞ్జభి చ పచతి చ. ‘అప్పత్వా నదిం పబ్బతో అతిక్కమ్మ పబ్బతం నదీ’తి భూధాతుస్స సబ్బత్థ సమ్భవా ఏకకత్తుకతా పుబ్బకాలతా చ గమ్యతే. ‘భుత్వా భుత్వా గచ్ఛతీతి’ ఇమినావ సిద్ధం ఆభిక్ఖఞ్ఞన్తు ద్విబ్బచనావగమ్యతే. కథం ‘జీవగ్గాహం అగాహయి, కాయప్పచాలకం గచ్ఛన్తీ’తి ఆది? ఘణన్తేన క్రియావిసేసనేన సిద్ధం యథా ‘ఓదనపాకం సయతీ’తి.
౬౪. న్తో కత్థరి వత్తమానే.
వత్తమానత్థే వత్తమానతో క్రియత్తా న్తో హో తి కత్తరి, తిట్ఠన్తో.
౬౫. మానో.
వత్తమానత్థే వత్తమానతో క్రియత్థా మానో హోతి, కత్తరి. తిట్ఠమానో.
౬౬. భావకమ్మేసు.
వత్తమానత్థే వత్తమానతో క్రింయత్థా భావే కమ్మేచ మానో హోతి. ఠీయమానం, పచ్చమానో ఓదనో.
౬౭. తే స్సపుబ్బానాగతే.
అనాగతత్థే వత్తమానతో క్రియత్థా తేన్తమానా స్సపుబ్బా హోన్తి. ఠస్సన్తో, ఠస్సమానో, ఠీయిస్సమానం, పచ్చిస్సమానో ఓదనో.
౬౮. ణ్వాదయో.
క్రియత్థా పరే బహులం ణ్వాదయో హోన్తి. చారు, దారు.
౬౯. ఖఛసాన మేకస్సరోది ద్వే.
ఖఛసప్పచ్చయన్తానం క్రియత్థానం పఠమేకస్సరం సద్దరూపం ద్వే భవతి. తితిక్ఖా, జిగుచ్ఛా, వీమంసా.
౭౦. పరోక్ఖాయఞ్చ.
పరోక్ఖాయం పఠమేకస్సరం సద్దరూపం ద్వే భవతి. జగామ, చకారో అనుత్తసముచ్చయత్థో, తేనఞ్ఞత్రాపి యథాగమం, జహాతి, జహితబ్బం, జహితుం, దద్దల్లతి, చఙ్కమతి. ‘లోలుపో, మోమూహోతి ఓత్తం తదమినాదిపాఠా.
౭౧. ఆదిస్మా సరా.
ఆదిభూతా సరా పరమేకస్సరం ద్వే హోతి, అసిసిసతి, ఆదిస్మాతి కిం? జజగార, సరాతి కిం? పపాచ.
౭౨. న పున.
యం ద్విభూతం, న తం పున ద్విత్తమాపజ్జతే, తితిక్ఖిసతి, జిగుచ్ఛిసతి.
౭౩. యథిట్ఠం స్యాదినో.
స్యాద్యన్తస్స యథిట్ఠమేకస్సరమాదిభూతమఞ్ఞం వా యథాగమం ద్విత్తపజ్జతే, పుపుత్తీయిసతి, పుతిత్తీయిసతి, పుత్తీయియిసతి.
౭౪. రస్సో పుబ్బస్స.
ద్విత్తే పుబ్బస్స సరో రస్సో హోతి. దదాతి.
౭౫. లోపో-నాదిబ్యఞ్జనస్స.
ద్విత్తే పుబ్బస్సాదితో-ఞ్ఞస్స బ్యఞ్జనస్స లోపో హోతి. అసిసిసతి.