౪. చతుత్థో కణ్డో (ణాది)
౧. ణో వా పచ్చే.
ఛట్ఠియన్తా నామస్మా వా ణప్పచ్చయో హోతి అపచ్చే-భిధేయ్యే, ణకారో వుద్ధ్యత్థో, ఏవమఞ్ఞత్తాపి, వసిట్ఠస్సాపచ్చం వాసిట్ఠో, వాసిట్ఠీ వా, ఓపగవో, ఓపగవీ వా, వేతి వాక్యసమాసవికప్పనత్థం, తస్సాధికారో సకత్థావధి.
౨. వచ్ఛాదితో ణానణాయనా.
వచ్ఛాదీహి అపచ్చప్పచ్చయన్తేహి గోత్తాదీహి చ సద్దేహి ణానణాయనప్పచ్చయా వా హోన్తి అపచ్చే, వచ్ఛానో వచ్ఛాయనో, కచ్చానో కచ్చాయనో, యాగమే కాతియానో, మోగ్గల్లానో మోగ్గల్లాయనో, సాకటానో సాకటాయనో, కణ్హానో కణ్హాయనో ఇచ్చాది.
౩. కత్తికావిధవాదీహి ణేయ్యణేరా.
కత్తికాదీహి విధవాదీహి చ ణేయ్యణేరా వా యథాక్కమం హోన్తి అపచ్చే, కత్తికేయ్యో, వేనతేయ్యో, భాగినేయ్యో ఇచ్చాది, వేధవేరో, బన్ధకేరో, నాలికేరో, సామణేరో ఇచ్చాది.
౪. ణ్యదిచ్చాదీహి.
దితిప్పభుతిహి ణ్యో వా హోతి అపచ్చే, దేచ్చో, ఆదిచ్చో, కోణ్డఞ్ఞో, గగ్గ్యో, భాతబ్బో ఇచ్చాది.
౫. ఆ ణి.
అకారన్తతో ణి వా హోతి అపచ్చే, దక్ఖి, దత్థి, దోణి. వాసవి, వారుణి ఇచ్చాది.
౬. రాజతో ఞ్ఞో జాతియం.
రాజసద్దతో ఞ్ఞో వా హోతి అపచ్చే జాతియం గమ్యమానాయం, రాజఞ్ఞో, జాతియన్తి కిం? రాజాపచ్చం.
౭. ఖత్తా యియా.
ఖత్తసద్దా యఇయా హోన్తి అపచ్చే జాతియం, ఖత్యో, ఖత్తియో, జాతియంత్వేవ? ఖత్తి.
౮. మనుతో స్ససణ.
మనుసద్దతో జాతియం స్ససణ హోన్తి అపచ్చే, మనుస్సో, మానుసో, ఇత్థియం మనుస్సా, మానుసీ, జాతియంత్వేవ? మానవో.
౯. జనపదనామస్మా ఖత్తియా రఞ్ఞే చ ణో.
జనపదస్స యం నామం, తన్నామస్మా ఖత్తియా అపచ్చే రఞ్ఞే చ ణో హోతి, పఞ్చాలో, కోసలో, మాగధో, ఓక్కాకో, జనపదనామస్మాతి కిం? దాసరథి, ఖత్తియాతి కిం? పఞ్చాలస్స బ్రాహ్మణస్స అపచ్చం పఞ్చాలి.
౧౦. ణ్య కురుసివీహి.
కురుసివీహి అపచ్చే రఞ్ఞే చ ణ్యో హోతి. కోరబ్యో, సేబ్యో.
౧౧. ణ రాగా తేన రత్తం.
రాగవాచితతియన్తతో రత్తమిచ్ఛేతస్మిం అత్థే ణో హోతి, కసావేన రత్తం కాసావం, కోసుమ్భం, యాలిద్దం, రాగాతి కిం? దేవదత్తేన రత్తం వత్థం, ఇధ కస్మా న హోతి? ‘నీలం పీత’న్తి, గుణవచనత్తా వినాపి ణేన ణత్థస్సాభిధానతో.
౧౨. నక్ఖత్తేనిన్దుయుత్తేన కాలే.
తతియన్తతో నక్ఖత్తా తేన లక్ఖితే కాలే ణో హోతి, తఞ్చే నక్ఖత్తమిన్దుయుత్తం హోతి, ఫుస్సీ రత్తి, ఫుస్సం అహం, నక్ఖత్తేనేతి కిం? గురునా లక్ఖితా రత్తి. ఇన్దుయుత్తేనేతి కిం? కత్థికాయ లక్ఖితో ముహుత్తో, కాలేతి కిం? ఫుస్సేన లక్ఖితా అత్థసిద్ధి, అజ్జకత్తికాతి కత్తికాయుత్తే చన్దే కత్తికాసద్దో వత్తతే.
౧౩. సా-స్స దేవతా పుణ్ణమాసీ.
సేతి పఠమన్తా అస్సాతి ఛట్ఠ్యత్థే ణో భవతి, యం పఠమన్తం, సా చే దేవతా పుణ్ణమాసీవా, సుగతో దేవతా అస్సాభి సోగతో, మాహిన్దో, యామో, వారుణో, ఫుస్సీ పుణ్ణమాసీ అస్స సమ్బన్ధినీతి ఫుస్సో, మాసో, మాయో, ఫగ్గునో, చిత్తో, వేసాఖో. జేట్ఠమూలో, ఆసళ్హో, సావణో, పోట్ఠపాదో, అస్సయుజో, కత్తికో, మాగసిరో, పుణ్ణమాసీతి కిం? ఫుస్సీ పఞ్చమీ అస్స, పుణ్ణమాసీ చ భతకమాససమ్బన్ధినీ న హోతి… పుణ్ణో మా అస్సన్తి నిబ్బచనా, అతో ఏవ నిపాతనా ణో సాగమో చ, మాససుతియావ న పఞ్చదస రత్తాదో విధి.
౧౪. తమధీతే తం జానాతి కణికా చ.
దుతియన్తతో తమధీతే తం జానాతీతి ఏతేస్వత్థేసు ణో హోతి ణో ణికో చ, బ్యాకరణమధీతే జానాతి వా వేయ్యాకరణో, ఛన్దసో, కమకో, పదకో, వేనయికో, సుత్తన్తికో, ద్వితగ్గహణం పుథగేవ విధానత్థం జాననస్స చ అజ్ఝేనవిసయభావదస్సనత్థం పసిద్ధూపసఙ్గహత్థం చ.
౧౫. తస్స విసయే దేసే.
ఛట్ఠియన్తా విసయే దేసరూపే ణో హోతి, వసాతీనం విసయో దేసో వాసాతో, దేసేతి కిం? చక్ఖుస్స విసయో రూపం, దేవదత్తస్స విసయో-నువాకో.
౧౬. నివాసే తన్నామే.
ఛట్ఠియన్తా నివాసే దేసే తన్నామే ణో హోతి, సివీనం నివాసో దేసో సేబ్యో, వాసాతో.
౧౭. అదూరభవే.
ఛట్ఠియన్తా అదూరభవే దేసే తన్నామే ణో హోతి, విదిసాయ అదూరభవం వేదిసం.
౧౮. తేన నిబ్బత్తే.
తతియన్తా నిబ్బత్తే దేసే తన్నామే ణో హోతి, కుసమ్బేన నిబ్బత్తా కోసమ్భీ నగరీ, కాకన్దీ, మాకన్దీ, సహస్సేన నిబ్బత్తా సాహస్సీ పరీఖా, హోతుమ్హి కత్తరి కరణే చ యథాయోగం తతియా.
౧౯. తమీధత్థి.
తన్తి పఠమన్తా ఇధాతి సత్తమ్యత్థే దేసే తన్నామే ణో హోతి, యన్తం పఠమన్తమత్థి చే, ఉదుమ్బరా అస్మిం దేసే సన్తీతి ఓదుమ్బరో, బాదరో, బబ్బజో.
౨౦. తత్ర భవే.
సత్తమ్యన్తా భవత్థే ణో హోతి, ఉదకే భవో ఓదకో, ఓరసో, జానపదో, మాగధో, కాపిలవత్థవో, కోసమ్బో.
౨౧. అజ్జాదీహి తనో.
భవత్థే అజ్జాదీహి తనో హోతి, అజ్జ భవో అజ్జతనో, స్వాతనో, హియ్యత్తనో.
౨౨. పురాతో ణో చ.
పురాఇచ్చస్మా భవత్థే ణో హోతి తనో చ, పురాణో, పురాతనో.
౨౩. అమాత్వచ్చో.
అమాసద్దతో అచ్చో హోతి భవత్థే, అమచ్చో.
౨౪. మజ్ఝాదిత్విమో.
మజ్ఝాదీహి సత్తమ్యన్తేహి భవత్తే ఇమో హోతి, మజ్ఝిమో, అన్తిమో. మజ్ఝ, అన్త, హేట్ఠా, ఉపరి, ఓర, పార, పచ్ఛా, అబ్భన్తర, పచ్చన్త (పురత్థా, బాహిర).
౨౫. కణణేయ్యణేయ్యకయియా.
సత్తమ్యన్తా ఏతే పచ్చయా హోన్తి భవత్థే, కణ-కుసినా రాయం భవో కోసినారకో, మాగధకో, ఆరఞ్ఞకో విహారో. ణేయ్య-గఙ్గేయ్యో, పబ్బతేయ్యో, వానేయ్యో. ణేయ్యక-కోలేయ్యకో, బారాణసేయ్యకో, చమ్పేయ్యకో, మిథిలేయ్యకోతి ఏయ్యకో. య-గమ్మో, దిబ్బో. ఇయగామియో, ఉదరి-యో, దివియో, పఞ్చాలియో, బోధిపక్ఖియో, లోకియో.
౨౬. ణికో.
సత్తమ్యన్తా భవత్థే ణికో హోతి, సారదికో దివసో, సారదికా రత్తి.
౨౭. తమస్స సిప్పం సీలం పణ్యం పహరణం పయోజనం.
పఠమన్తా సిప్పాదివాచకా అస్సేతిఛట్ఠియత్థేణికో హోతి, వీణావాదనం సిప్పమస్స వేణికో, మోదఙ్గికో, వంసికో, పంసుకూ- లధారణం సీలమస్స పంసుకూలికో, తేచీవరికేవ, గన్ధోపణ్యమస్స గన్ధికో, తేలికో, గోళికో, చాపో పహరణమస్స చాపికో, తోమరికో, ముగ్గరికో, ఉపధిప్పయోజనమస్స ఓపధికం, సాతికం, సాహస్సికం.
౨౮. తం హన్తరహతి గచ్ఛతుఞ్ఛతి చరతి.
దుతియన్తా హన్తీతి ఏవమాదీస్వత్థేసు ణీకో హోతి. పక్ఖీహిపక్ఖినో హన్తీతి పక్ఖికో, సాకునికో, మాయూరికో. మచ్ఛేహి-మచ్ఛికో, మేనికో. మిగేహి-మాగవికో హారిణికో, ‘సూకరికో’తి ఇకో. సతమరహతీతి సాతికం, సన్దిట్ఠికో, ఏహిపస్సవిధిం అరహతీతి ఏహిపస్సికో, సాహస్సికో, ‘సహస్సియో’తి ఇయో. పరదారం గచ్ఛతీతి పారదారికో, మగ్గికో, పఞ్ఞాసయోజనికో. బదరే ఉఞ్ఛతీతి బాదరికో, సామాకికో. ధమ్మం చరతీతి ధమ్మికో, అధమ్మికో.
౨౯. తేన కతం కీతం బద్ధమభిసఙ్ఖతం సంసట్ఠం హతం హన్తి జితం జయతి దిబ్బతి ఖణతి తరతి చరతి వహతి జీవతి.
తతియన్తా కతాదిస్వత్థేసు ణికో హోతి. కాయేన కతం కాయికం, వాచసికం, మానసికం, వాతేన కతో ఆబాధో వాతికో. సతేన కీతం సాతికం, సాహస్సికం, మూలతోవ, దేవదతేన కీతన్తి న హోతి తదత్థాప్పతీతియా. వరత్తాయ బద్ధో వారత్తికో, ఆయసికో, పాసికో. ఘతేన అభిసఙ్ఖతం సంసట్ఠం వా ఘాతికం, గోళికం, దాధికం, మారిచికం. జాలేన హతో హన్తీతి వా జాలికో, బాలీసికో. అక్ఖేహి జితమక్ఖికం, సాలాకికం. అక్ఖేహి జయతి దిబ్బతీతి వా అక్ఖికో. ఖణిత్తియా ఖణతీతి ఖాణిత్తికో, కుద్దాలికో, దేవదత్తేన జితం, అఙ్గుల్యా ఖణతీతి న హోతి తదత్థానవగమా. ఉళుమ్పేన తరతీతి ఓళుమ్పికో, ‘ఉళుమ్పికో’తి ఇకో గోపుచ్ఛికో, నావికో. సకటేన చరతీతి సాకటికో, ‘రథికో, పరప్పికో’తి ఇకో. ఖన్ధేన వహతీతి ఖన్ధికో, అంసికో, ‘సీసికో’తి ఇకో. వేతనేన జీవతీతి వేతనికో, ‘భతికో, కయికో, విక్కయికో, కయవిక్కయికో’తి ఇకో.
౩౦. తస్స సంవత్తతి.
చతుత్థియన్తా సంవత్తతీతి అస్మిం అత్థే ణికో హోతి, పునబ్భవాయ సంవత్తతీతి పోనోభవికో, ఇత్థియం పోనో భవికా, లోకాయ సంవత్తతీతి లోకికో సుట్ఠు అగ్గోతి సగ్గో, సగ్గాయ సంవత్తతీతి సోవగ్గికో, సస్సోవక తదమినాదిపాఠా, ధనాయ సంవత్తతీతి ధఞ్ఞం, యో.
౩౧. తతో సమ్భూతమాగతం.
పఞ్చమ్యన్తా సమ్భూతమాగతన్తి ఏతేస్వత్థేసు ణికో హోతి, మాతికో సమ్భూతమాగతం వా మత్తికం, పేత్తికం, ణ్యరియణ -యాపి దిస్సన్తి, సురభితో సమ్భూతం సోరభ్యం, థనతో సమ్భూతం థఞ్ఞం, పితితో సమ్భూతో పేత్తియో, మాతియో, మత్తియో, మచ్చో వా.
౩౨. తత్థ వసతి విదితో భత్తో నియుత్తో.
సత్తమ్యన్తా తత్థ వసతీత్వేవమాదీస్వత్థేసు ణికో హోతి. రుక్ఖమూలే వసతీతి రుక్ఖమూలికో, ఆరఞ్ఞికో, సోసానికో. లోకే విదితో లోకికో. చతుమహారాజేసు భత్తా చాతుమ్మహారాజికా. ద్వారే నియుత్తో దోవారికో దస్సోక తదమినాదిపాఠా, భణ్డాగారికో, ఇకో-నవకమ్మికో, కియోజాతికియో, అన్ధకియో.
౩౩. తస్సిదం.
ఛట్ఠియన్తా ఇదమిచ్చస్మిం అత్థే ణికో హోతి, సఙ్ఘస్స ఇదం సఙ్ఘికం, పుగ్గలికం, సక్యపుత్తికో, నాతిపుత్తికో, జేనదత్తికో, కియే-సకియో, పరకియో, నియే-అత్తనియం, కే- సకో రాజకం భణ్డం.
౩౪. ణో.
ఛట్ఠియన్తా ఇదమిచ్చస్మిం అత్థే ణో హోతి, కచ్చాయనస్స ఇదం కచ్చాయనం బ్యాకరణం, సోగతం సాసనం, మాహిసం మంసాది.
౩౫. గవాదీహి యో.
గవాదీహి ఛట్ఠియన్తేహి ఇదమిచ్చస్మిం అత్థే యో హోతి, గున్నం ఇదం గబ్యం మంసాది, కబ్యం, దబ్బం.
౩౬. పితితో భాతరి రేయ్యణ.
పితుసద్దా తస్స భాతరి రేయ్యణ హోతి, పితు భాతా పేత్తేయ్యో.
౩౭. మాతితో చ భగినియం ఛో.
మాతితో పితితో చ తేసం భగినియం ఛో హోతి, మాతు భగినీ మాతుచ్ఛా, పితు భగినీ పితుచ్ఛా, కథం ‘మాతులో’తి ‘‘మాతులాదిత్వానీ’’తి నిపాతనా.
౩౮. మాతాపితూస్వామహో.
మాతాపితూహి తేసం మాతాపితూసు ఆమహో హోతి, మాతు మాతా మాతామహీ, మాతు పితా మాతామహో, పితు మాతా పితామహీ, పితు పితా పితామహో, న యథాసఙ్ఖ్యం, పచ్చేకాభి సమ్బన్ధా.
౩౯. హితే రేయ్యణ.
మాతాపితూహి హితే రేయ్యణ హోతి, మత్తేయ్యో, పేత్తేయ్యో.
౪౦. నిన్దాఞ్ఞాతప్పపటిభాగరస్సదయాసఞ్ఞాసు కో.
నిన్దాదీస్వత్థేయు నామస్మా కో హోతి, నిన్దాయం-ముణ్డకో, సమణకో. అఞ్ఞాతే-కస్సాయం అస్సోతి అస్సకో, పయోగసామత్థియా సమ్బన్ధివిసేసానవగమోవగమ్యతే. అప్పత్థేతేలకం, ఘతకం. పటిభాగత్థే-హత్థీ వియ హత్థికో, అస్సకో, బలీబద్దకో. రస్సే-మానుసకో, రుక్ఖకో, పిలక్ఖకో. దయాయం-పుత్తకో, వచ్ఛకో. సఞ్ఞాయం-మోరో వియ మోరకో.
౪౧. తమస్సపరిమాణం ణికో చ.
పఠమన్తా అస్సేతి అస్మిం అత్థే ణికో హోతి కో చ తఞ్చే పఠమన్తం పరిమాణం భవతి, పరిమీయతే నేనేతి పరిమాణం, దోణో పరిమాణమస్స దోణికో వీహి, ఖారసతికో, ఖారసహస్సికో ఆసీతికో వయో, ఉపడ్ఢకాయికం బిమ్బోహనం, పఞ్చకం, ఛక్కం.
౪౨. యతేతేహి త్తకో.
యాదీహి పఠమన్తేహీ అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే త్తకో హోతి, తఞ్చే పఠమన్తం పరిమాణం భవతి, యం పరిమాణమస్స యత్తకం, తత్తకం, ఏత్తకం, ఆవతకే యావతకో, తావతకో (ఏతావతకో).
౪౩. సబ్బా చావన్తు.
సబ్బతో పఠమన్తేహి యాదీహి చ అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే ఆవన్తు హోతి, తఞ్చే పఠమన్తం పరిమాణం భవతి. సబ్బం పరిమాణమస్స సబ్బావన్తం, యావన్తం, తావన్తం, ఏతావన్తం.
౪౪. కిమ్హా రతిరీవరీవతకరిత్తకా.
కిమ్హా పఠమన్తా అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే రతిరీవరీవతకరిత్తకా హోన్తి, తఞ్చే పఠమన్తం పరిమాణం భవతి, కిం సఙ్ఖ్యానం పరిమాణమేసం కతి ఏతే, కీవ, కీవతకం, కిత్తకం. రీవన్తో సభావతో అసఙ్ఖ్యో.
౪౫. సఞ్జాతం తారకాదిత్వితో.
తారకాదీహి పఠమన్తేహి అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే ఇతో హోతి, తే చే సఞ్జాతా హోన్తి, తారకా సఞ్జాతా అస్స తారకితం గగనం, పుప్ఫితో రుక్ఖో, పల్లవితా లతా.
౪౬. మానే మత్తో.
పఠమన్తా మానవుత్తితో అస్సేతి అస్మింఅత్థే మత్తో హోతి, పలం ఉమ్మానమస్స పలమత్తం, హత్థో పమాణమస్స హత్థమత్తం సతం మానమస్స సతమత్తం, దోణో పరిమాణమస్స దోణమత్తం, అభేదోపచారా దోణోతిపి హోతి.
౪౭. తగ్ఘో చుద్ధం.
ఉద్ధమానవుత్తిహో అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే తగ్ఘో హోతి మత్తో చ, జణ్ణుతగ్ఘం, జణ్ణుమత్తం.
౪౮. ణో చ పురిసా.
పురిసా పఠమన్తా ఉద్ధమానవుత్తితో ణో హోతి మత్తాదయో చ, పోరిసం, పురిసమత్తం, పురిసతగ్ఘం.
౪౯. అయూభద్వితీహంసే.
ఉభద్వితీహి అవయవవుత్తీతి పఠమన్తేహి అస్సేతి ఛట్ఠియత్థే అయో హోతి. ఉభో అంసా అస్స ఉభయం, ద్వయం, తయం.
౫౦. సఙ్ఖ్యాయ సచ్చుతీసాసదసన్తాయాధికాస్మిం సవసహస్సే డో.
సత్యన్తాయ ఉత్యన్తాయ ఈసన్తాయ ఆసన్తాయ దసన్తాయ చ సఙ్ఖ్యాయ పఠమన్తాయ అస్మిన్తి సత్తమ్యత్థే డో హోతి, సా చే సఙ్ఖ్యా అధికా హోతి, యదస్మిన్తి తఞ్చే సతం సహస్సం సతసహస్సం వా హోతి, వీసతి అధికా అస్మిం సతేతి వీసం సతం, ఏకవీసం సతం, సహస్సం, సతసహస్సం వా, తింసం సతం, ఏకతింసం సతం. ఉత్యన్తాయ-నవుతం సతం సహస్సం సతసహస్సం వా. ఈసన్తాయ చత్తాలీసం సతం, సహస్సం, సతసహస్సం వా. ఆసన్తాయ పఞ్ఞాసం సతం, సహస్సం, సతసహస్సం వా. దసన్తాయఏకాదసం సతం, సహస్సం, సతసహస్సం వా. సచ్చుతీసాసదసన్తాయాతి కిం? ఛాధికా అస్మింసతే. అధికేతి కిం? పఞ్చదసహీనా అస్మింసతే, అస్మిన్తి కిం? వీసత్యధికా ఏతస్మా సతా, సతసహస్సేతి కిం? ఏకాదస అధికా అస్సం వీసతియం.
౫౧. తస్స పూరణేకాదసాదితో వా.
ఛట్ఠియన్థాయేకాదసాదికాయ సఙ్ఖ్యాయ డో హోతి (తస్స) పూరణత్థే విభాసా, సా సఙ్ఖ్యా పూరీయతే యేన తం పూరణం, ఏకాదసన్నం పూరణో ఏకాదసో. ఏకాదసమో, వీసో, వీసతిమో, తింసో, తింసతిమో, చత్తాలీసో, పఞ్ఞాసో.
౫౨. మ పఞ్చాదికతిహి.
ఛట్ఠియన్తాయ పఞ్చాదికాయ సఙ్ఖ్యాయ కతిస్మా చ మో హోతి (తస్స) పూరణత్థే, పఞ్చమో, సత్తమో, అట్ఠమో, కతిమో, కతిమీ.
౫౩. సతాదీనమిచ. సతాదికాయ సఙ్ఖ్యాయ ఛట్ఠియన్తాయ (తస్స) పూరణత్థే మోహోతి సతాదీనమిచాన్తాదేసో, సతిమో, సహస్సిమో.
౫౪. ఛా ట్ఠట్ఠమా.
ఛసద్దా ట్ఠట్ఠమా హోన్తి తస్స పూరణత్థే, ఛట్ఠో, ఛట్ఠమో, ఇత్థియం ఛట్ఠీ, ఛట్ఠమీ, కథం ‘దుతియం చతుత్థ’న్తి? ‘‘దుతియస్స, చతుత్థ తతియాన’’న్తి నిపాతనా.
౫౫. ఏకా కాక్యసహాయే.
ఏకస్మా అసహాయత్థే కఆకీ హోన్తి వా, ఏకకో, ఏకాకీ, ఏకో.
౫౬. వచ్ఛాదీహి తనుత్తే తరో.
వచ్ఛాదీనం సభావస్స తనుత్తే గమ్యమానే తరో హోతి, సుసుత్తస్స తనుత్తే వచ్ఛతరో, ఇత్థియం వచ్ఛతరీ, యోబ్బనస్స తనుత్తే ఓక్ఖతరో, అస్సభావస్స తనుత్తే అస్సతరో, సామత్థియస్స తనుత్తే ఉసభతరో.
౫౭. కిమ్హా నిద్ధారణే రతర రతమా. కింసద్దా నిద్ధారణే రతర రతమా హోన్తి, కతరో భవతం దేవదత్తో, కతరో భవతం కఠో, కతమో భవతం దేవదత్తో, కతమో భవతం కఠో, భారద్వాజానం కతమోసి బ్రహ్మే.
౫౮. తేన దత్తే లియా.
తతియన్తా దత్తే-భిధేయ్యే లఇయా హోన్తి, దేవేన దత్తో దేవలో, దేవియో, బ్రహ్మలో, బ్రహ్మియో, సివా సీవలో, సీవియో, సిస్స దీఘో.
౫౯. తస్స భావకమ్మేసు త్తతాత్తనణ్యణేయ్యణియణియా.
ఛట్ఠియన్తా భావే కమ్మే చ త్తాదయో హోన్తి బహులం, న చ సబ్బే సబ్బతో హోన్తి అఞ్ఞత్ర త్తతాహి, భవన్తి ఏతస్మా బుద్ధిసద్దాభి భావో సద్దస్స పవత్తినిమిత్తం, నీలస్స పటస్స భావో నీలత్తం నీలతాభి గుణో భావో, నీలస్స గుణస్స భావో నీలత్తం నీలతాభి నీలగుణజాతి, గోత్తం గోతాతి గోజాతి, పాచకత్తం, దణ్డిత్తం, విసాణిత్తం, రాజపురిసత్తన్తి క్రియాదిసమ్బన్ధిత్తం, దేవదత్తత్తం, చన్దత్తం, సూరియత్తన్తి తదవత్థావిసేససామఞ్ఞం, ఆకాసత్తం, అభావత్తన్తి ఉపచరితభేదసామఞ్ఞం. త్తన-పుథుజ్జనత్తనం, వేదనత్తనం, జాయత్తనం, జారత్తనం. ణ్య-ఆలస్యం, బ్రహ్మఞ్ఞం, చాపల్యం, నేపుఞ్ఞం, పేసుఞ్ఞం, రజ్జం, ఆధిపచ్చం, దాయజ్జం, వేసమ్మం ‘వేసమ’న్తి, కేచి, సఖ్యం, వాణిజ్జం. ణేయ్య-సోచేయ్యం, ఆధిపతేయ్యం. ణగారవం, పాటవం, అజ్జవం, మద్దవం. ఇయ-అధిపతియం, పణ్డితియం, బహుస్సుతియం, నగ్గియం, సూరియం. ణియ-ఆలసియం, కాళుసియం, మన్దియందక్ఖియం, పోరోహితియం, వేయ్యత్తియం. కథం ‘రామణీయక’న్తి? సకత్థే కన్తా ణేన సిద్ధం. కమ్మం కిరియా, తత్థ అలసస్స కమ్మం అలసత్తం’ అలసతా, అలసత్తనం, ఆలస్యం, ఆలసియం వా, ‘‘సకత్థే’ (౪.౧౨౨) తి సకత్థేపి, యథాభుచ్చం, కారుఞ్ఞం, పత్తకల్లం, ఆకాసానఞ్చం, కాయపాగుఞ్ఞతా.
౬౦. బ్య వద్ధదాసా వా.
ఛట్ఠియన్తా వద్ధా దాసా చ బ్యో వా హోతి భావకమ్మేసు, వద్ధబ్యం వద్ధతా, దాసబ్యం దాసతా, కథం ‘వద్ధవ’న్తి? ణే వాగమో.
౬౧. నణ యువా బో చ వస్స.
ఛట్ఠియన్తా యువసద్దా భావకమ్మేసు నణ వా హోతి తస్స బో చ, యోబ్బనం, వాత్వేవ? యువత్తం, యువతా.
౬౨. అణ్వాదిత్విమో.
అణుఆదీహి ఛట్ఠియన్తేహి భావే వా ఇమో హోతి, అణిమా, లఘిమా, మహిమా, (గరిమా), కసిమా, వాత్వేవ? అణుత్తం అణుతా.
౬౩. భావా తేన నిబ్బత్తే.
భావవాచకా సద్దా తేన నిబ్బత్తే-భిధేయ్యే ఇమో హోతి, పాకేన నిబ్బత్త పాణిమం, సేకిమం.
౬౪. తరతమిస్సికియిట్ఠాతిసయే.
అతిసయే వత్తమానతో హోన్తేతే పచ్చయా, అతిసయేన పాపో పాపతరో, పాపతమో, పాపిస్సికో, పాపియో, పాపిట్ఠో, ఇత్థియం పాపతరా. అతిసయన్తాపి అతిసయప్పచ్చయో, అతిసయేన పాపిట్ఠో పాపిట్ఠతరో.
౬౫. తన్నిస్సితే ల్లో.
దుతియన్తా ల్లప్పచ్చయో హోతి నిస్సితత్థే, వేదం నిస్సితం వేదల్లం, దుట్ఠు నిస్సితం దుట్ఠుల్లం. ఇల్లే-సఙ్ఖారిల్లం.
౬౬. తస్స వికారావయవేసు ణ ణిక ణేయ్యమయా.
పకతియా ఉత్తరమవత్థన్తరం వికారో, ఛట్ఠియన్తా నామస్మా వికారే-వయవే చ ణాదయో హోన్తి బహులం, ణ-ఆయసం బన్ధనం, ఓదుమ్బరం, పణ్ణం, ఓదుమ్బరం భస్మం, కాపోతం మంసం, కాపోతం సత్థి. ణిక-కప్పాసికం వత్థం. ణేయ్య-ఏణేయ్యం మంసం, ఏణేయ్యం సత్థి. కోసేయ్యం వత్థం. మయ-తిణమయం, దారుమయం, నళమయం, మత్తికామయం. ‘‘అఞ్ఞస్మి’’న్తి (౪.౧౨౧) గున్నం కరీసేపి మయో, గోమయం.
౬౭. జతుతో సణ వా.
ఛట్ఠియన్తా నామస్మా జతుతో వికారావయవేసు సణ వా హోతి. జతునో వికారో జాతుసం జతుమయం. ‘‘లోపో’’తి (౪.౧౨౩) బహులం పచ్చయలోపోపి ఫలపుప్ఫమూలేసు వికారావయవేసు, పియాలస్స ఫలాని పియాలాని, మల్లికాయ పుప్ఫాని మల్లికా, ఉసిరస్స మూలం ఉసీరం, తం సద్దేన వా తదభిధానం.
౬౮. సమూహే కణ ణ ణికా.
ఛట్ఠియన్తా సమూహే కణ ణ ణికా హోన్తి గోత్తప్పచ్చయన్తా. కణ-రాజఞ్ఞకం, మానుస్సకం, ఉక్ఖాదీహి-ఓక్ఖకం, ఓట్ఠకం, ఓరబ్భకం, రాజకం, రాజపుత్తకం, హత్థికం, ధేనుకం. ణ-కాకం, భిక్ఖం. అచిత్తా ణిక-ఆపూపికం, సంకులికం.
౬౯. జనాదీహి తా.
జనాదీహి ఛట్ఠియన్తేహి సమూహే తా హోతి. జనతా, గజతా, బన్ధుతా, గామతా, సహాయతా, నాగరతా. తాన్తా సభావతో ఇత్థిలిఙ్గా, ‘మదనీయ’న్తి కరణే-ధికరణే వా అనీయేన సిద్ధం. ‘ధూమాయితత్త’న్తి క్తాన్తా నామధాతుతో క్తేన సిద్ధం.
౭౦. ఇయో హితే.
ఛట్ఠియన్తా హితే ఇయో హోతి. ఉపాదానియం, అఞ్ఞత్రాపి సమానోదరే సయితో సోదరియో.
౭౧. చక్ఖ్వాదితో స్సో.
ఛట్ఠియన్తేహి చక్ఖుఆదీహి హితే స్సో హోతి, చక్ఖుస్సం, ఆయుస్సం.
౭౨. ణ్యో తత్థ సాధు.
సత్తమ్యన్తా తత్థ సాధూతి అస్మిం అత్థే ణ్యో హోతి. సబ్భో, పారిసజ్జో. సాధూతి కుసలో యోగ్గో హితో వా. అఞ్ఞత్రాపి రథం వహతీతి రచ్ఛా.
౭౩. కమ్మా నియ ఞ్ఞా.
సత్తమ్యన్తా కమ్మసద్దా తత్థ సాధూభి అస్మిం అత్థే నియ ఞ్ఞా హోన్తి. కమ్మే సాధు కమ్మనియం, కమ్మఞ్ఞం.
౭౪. కథాదిత్వికో.
కథాదీహి సత్తమ్యన్తేహి తత్థ సాధూతి అస్మిం అత్థే ఇకో హోతి. కథికో, ధమ్మకథికో, సఙ్గామికో పవాసికో, ఉపవాసికో.
౭౫. పథాదీహి ణేయ్యో.
పథాదీహి సత్తమ్యన్తేహి తత్థ సాధూతి అస్మిం అత్థే ణే-య్యో హోతి, పాథేయ్యం సాపతేయ్యం (ఆతిథేయ్యం).
౭౬. దక్ఖిణాయారహే.