౨. దుతియో కణ్డో (స్యాది)

౧. ద్వే ద్వే-కానేకేసు నామస్మా సి యో, అం యో, నా హి, స నం, స్మా హి, స నం, స్మిం సు.

ఏతేసం ద్వే ద్వే హోన్తి ఏకానేకత్థేసు వత్తమానతో నామస్మా. ముని మునయో, మునిం మునయో, మునినా మునీహి, మునిస్స మునీనం, మునిస్మా మునీహి, మునిస్స మునీనం, మునిస్మిం మునీసు, ఏవం కుమారీ కుమారియో, కఞ్ఞా కఞ్ఞాయోతి. ఏతాని సత్త దుకాని సత్త విభత్తియో విభాగో విభతీతి కత్వా, ఏత్థ సిఅమితీ-కారా-కారా ‘‘కిమం సిసు’’ ౨,౨౦౦ తి సంకేతత్థా.

౨. కమ్మే దుతియా.

కరీయతి కత్తు కిరియాయా-భిసమ్బన్ధీయతీతి కమ్మం, తస్మిం దుతియావిభత్తి హోతం. కటం కరోతి, ఓదనం పచతి, ఆదిచ్చం పస్సతి.

‘ఓదనో పచ్చతీ’తి ఓదనసద్దతో కమ్మతా నప్పతీయతే, కిఞ్చరహి? ఆఖ్యాతతో. ‘కటం కరోతి విపులం దస్సనీయ’న్తి అత్థేవ గుణయుత్తస్స కమ్మతా, ఇచ్ఛితేపి కమ్మత్తావ దుతియా సిద్ధా గావుం పయో దోహతి, గోమన్తం గావం యాచతి, గావమవరున్ధతి వజం, మాణవకం మగ్గం పుచ్ఛతి, గోమన్తం గావం భిక్ఖతే, రుక్ఖమవచినాతి ఫలాని, సిస్సం ధమ్మం బ్రూతే, సిస్సం ధమ్మమనుసాసతీతి. ఏవం అనిచ్ఛితేపి అహిం లఙ్ఘయతి, విసం భక్ఖేతి. యంనేవిచ్ఛితం నాపి అనిచ్ఛితం, తత్థాపి దుతియా సిద్ధా. గామం గచ్ఛన్తో రుక్ఖమూలముపసప్పతి.

పథవిం అధిసేస్సతి, గామమధితిట్ఠతి, రుక్ఖమజ్ఝాసతేతిఅధిసీఠాసానంపయోగే-ధికరణే కమ్మవచనిచ్ఛా, వత్తిచ్ఛాతో హి కారకాని హోన్తి. తం యథా-వలాహకా విజ్జోతతే, వలాహకస్స విజ్జోతతే, వలాహకో విజ్జోతతే, వలాహకే విజ్జోతతే, వలాహకేన విజ్జోతతేతి. ఏవమభినివిసస్స వా ధమ్మమభినివిసతే ధమ్మే వా.

తథా ఉపన్వజ్ఝావసస్సాభోజన నివుత్తివచనస్స గామముపవసతి, గ, మమనువసతి, పబ్బతమధివసతి, ఘరమావసతి. అభోజననివుత్తి వచనస్సాతి కిం? గామే ఉపవసతి, భోజననివుత్తిం కరోతీతి అత్థో. తప్పానాచారేపి కమ్మత్తావ దుతియా సియా నదిమ్పివతి, గామం చరతి, ఏవం ‘సచే మం ఆలపిస్సతీ’తిఆదీసుపి. విహితావ పతిధయోగే దుతియా – ‘పటిభన్తు తం చున్ద బోజ్ఝఙ్గా’తి. తం పతి బోజ్ఝఙ్గా భాసన్తూతి అత్థో, యదాతు ధాతునాయుత్తో పతి, తదా తేనా-యోగా సమ్బన్ధే ఛట్ఠీవ ‘తస్స నప్పటిభాతీ’తి. అక్ఖే దిబ్బతి, అక్ఖేహి దిబ్బతి, అక్ఖేసు దిబ్బతీతి కమ్మకరణాధికరణవచనిచ్ఛా.

౩. కాలద్ధానమచ్చన్తసంయోగే.

కిరియా, గుణ, దబ్బేహి సాకల్లేన కాలద్ధానం సమ్బన్ధో అచ్చన్తసంయోగో. తస్మిం విఞ్ఞాయమానే కాలసద్దేహి అద్ధఅద్దేహి చ దుతియా హోతి. మాసమధీతే, మాసం కల్యాణి, మాసం గుళధానా, కోసమధీతే, కోసం కుటిలా నదీ, కోసం పబ్బతో. అచన్తసంయోగేతి కిం? మాసస్స ద్వీహమధీతే, కోసస్సేకదేసే పబ్బతో.

పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా, ఏకం సమయం భగవా, ఇమం రత్తిం చత్తారో మహారాజాతి ఏవమాదీసు కాలవాచీ హి అచ్చన్తసంయోగత్తావ దుతియా సిద్ధా. విభత్తివిపల్లాసేనపి వా బహులంవిధానా.

ఫలప్పత్తియం కిరియాపరిసమత్త్యపవగ్గో, తస్మిం విఞ్ఞాయమానే కాలద్ధానం కిరియాయాచ్చన్తసంయోగే తతియాభిమతా, సాపి కరణత్తావ సిద్ధా ‘మాసేనానువాకో-ధీతో, కోసేనానువాకో-ధీతో’తి. అనపవగ్గేతు అసాధకతమత్తాకరణత్తాభావే దుతియావ ‘మాసమధీతో-నువాకో, న చానే న గహితో’తి.

కారకమజ్ఝే యే కాలద్ధానవాచినో, తతో సత్తమీపఞ్చమియో అభిమతా ‘అజ్జ భుత్వా దేవదత్తో ద్విహే భుఞ్జిస్సతి, ద్వీహా భుఞ్జిస్సతి, అత్రట్ఠో-యమిస్సాసో కోసే లక్ఖం విజ్ఝతి, కోసా లక్ఖం విజ్ఝతీ’తి, తాపీహ సకసకకారకవచనిచ్ఛాయేవ సిద్ధా.

౪. గతి బోధాహార సద్దత్థాకమ్మక భజ్జాదీనం పయోజ్జే.

గమనత్థానం బోధత్థానం ఆహారత్థానం సద్దత్థానమకమ్మకానం భజ్జాదీనఞ్చ పయోజ్జే కత్తరి దుతియా హోతి. సామత్థియా చ పయోజకబ్యాపారేన కమ్మతావస్స హోతీతి పతీయతే. గమయతి మాణవకం గామం, యాపయతి మాణవకం గామం, బోధయతి మాణవకం ధమ్మం, వేదయతి మాణవకం ధమ్మం, భోజయతి మాణ-వకం మోదకం, ఆసయతి మాణవకం మోదకం, అజ్ఝాపయతి మాణవకం వేదం, పాఠయతి మాణవకం వేదం, ఆసయతి దేవదత్తం, సాయయతి దేవదత్తం, అఞ్ఞం భజ్జాపేతి, అఞ్ఞం కోట్టాపేతి, అఞ్ఞం సన్థరాపేతి. ఏతేసమేవాతి కిం? పాచేతి ఓదనం దేవదత్తేన యఞ్ఞదత్తో. పయోజ్జేతి కిం? గచ్ఛతి దేవదత్తో. యదా చరహి గమయతి దేవదత్తం యఞ్ఞదత్తో, తమపరో పయోజేతి, తదా గమయతి దేవదత్తం యఞ్ఞదత్తేనేతి భవితబ్బం … గమయతిస్సా-గమనత్థత్తా.

౫. హరాదీనం వా.

హరాదీనం పయోజ్జే కత్తరి దుతియా హోతి వా. హారేతి భారం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా, అజ్ఝోహారేతి సత్తుం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా, కారేతి కటం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా దస్సయతే జనం రాజం జనేనేతి వా, అభివాదయతే గురుం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా.

౬. న ఖాదాదీనం.

ఖాదాదీనం పయోజ్జే కత్తరి దుతియా న హోతి. ఖాదయతి దేవదత్తేన, ఆదయతి దేవదత్తేన, అవ్హ, పయతి దేవదత్తేన, సద్దాయయతి దేవదత్తేన, కన్దయతి దేవదత్తేన, నాయయతి దేవదత్తేన.

(౧) వహిస్సానియన్తుకే. వాహయతి భారం దేవదత్తేన అనియన్తుకేతి కిం? వాహ-యతి భారం బలీబద్దే.

(౨) భక్ఖిస్సాహిం సాయం. భక్ఖయతి మోదకే దేవదత్తేన. అహింసాయన్తి కిం? భక్ఖయతి బలీబద్దే సస్సం.

౭. ఝాదీహి యుత్తా.

ధీఆదీహి యుత్తతో దుతియా హోతి. ధిరత్థు మం పూతికాయం, అన్తరా చ రాజగహం అన్తరా చ నాలన్దం, సమాధానమన్తరేన, ముచలిన్దమభితో సరమిచ్చాది, ఛట్ఠియాపవాదో-యం.

౮. లక్ఖణిత్థమ్భూతవిచ్ఛాస్వభినా.

లక్ఖణాదీస్వత్థేస్వభినా యుత్తమ్హా దుతియా మహాతి. రుక్ఖమభి విజ్జోతతే విజ్జు, సాధు దేవదత్తో మాతరమభి, రుక్ఖం రుక్ఖమభితిట్ఠతి.

౯. పతిపరీహి భాగే చ.

పతిపరీహి యుత్తమ్హా లక్ఖణాదీసు భాగే చత్థే దుతియా హోతి. రుక్ఖం పతి విజ్జోతతే విజ్జు, సాధు దేవదత్తో మాతరం పతి, రుక్ఖం రుక్ఖం పతి తిట్ఠతి, యదేత్థ మం పతి సియా. రుక్ఖం పరి విజ్జోతతే విజ్జు, సాధు దేవదత్తో మాతరం పరి, రుక్ఖం రుక్ఖం పరి తిట్ఠతి, యదేత్థ మం పరి సియా.

౧౦. అనునా.

లక్ఖణాదీస్వత్థేస్వనునా యుత్తమ్హా దుతియా హోతి. రుక్ఖమను విజ్జోతతే విజ్జు, సచ్చకిరియమను వుట్ఠి పావస్సి, హేతు చ లక్ఖణం భవతి, సాధు దేవదత్తో మాతరమను, రుక్ఖం రుక్ఖమను తిట్ఠతి, యదేత్థ మం అను సియా.

౧౧. సహత్థే.

సహత్థే-నునా యుత్తమ్హా దుతియా హోతి. పబ్బతమను సేనా తిట్ఠతి.

౧౨. హీనే.

హీనత్థే-నునా యుత్తమ్హా దుతియా హోతి. అను సారిపుత్తం పఞ్ఞవన్తో.

౧౩. ఉపేన.

హీనత్థే ఉపేన యుత్తమ్హా దుతియా హోతి. ఉప సారిపుత్తం పఞ్ఞవన్థో.

౧౪. సత్తమ్యాధిక్యే.

ఆధిక్యత్థే ఉపేన యుత్తమ్హా సత్తమీ హోతి. ఉప ఖారియం దోణో.

౧౫. సామిత్తే-ధినా.

సామిభావత్థే-ధినా యుత్తమ్హా సత్తమీ హోతి. అధి బ్రహ్మదత్తే పఞ్చాలా, అధి పఞ్చాలేసు బ్రహ్మదత్తో.

౧౬. కత్తుకరేణేసు తతియా.

కత్తరి కరణే చ కారకే తతియా హోతి. పురిసేన కతం, అసినా ఛిన్దతి. పకతియా-భిరూపో, గోత్థేన గోతమో, సుమేధో నామ నామేన, జాతియా సత్తవస్సికోతి భూధాతుస్స సమ్భవా కరణే ఏవ తతియా. ఏవం సమేన ధావతి విసమేన ధావతి, ద్విదోణేన ధఞ్ఞం కిణాతి, పఞ్చకేన పసవో కిణాతీతి.

౧౭. సహత్థేన.

సహత్థేన యోగే తతియా సియా. పుత్తేన సహ గతో, పుత్తేన సద్ధిం ఆగతో, తతియాపి ఛట్ఠీవ అప్పధానే ఏవ భవతి.

౧౮. లక్ఖణే.

లక్ఖణే వత్తమానతో తతియా సియా. తిదణ్డకేన పరిబ్బాజకమద్దక్ఖీ, అక్ఖినా కాణో, తేన హి అఙ్గేన అఙ్గినో వికారో లక్ఖీయతే.

౧౯. హేతుమ్హి.

తక్కిరియా యోగ్గే తతియా సియా. అన్నేన వసతి, విజ్జాయ యసో.

౨౦. పఞ్చమీణే వా.

ఇణే హేతుమ్హి పఞ్చమీ హోతి వా. సతస్మా బద్ధో, సతేన వా.

౨౧. గుణే.

పరఙ్గభూతే హేతుమ్హి పఞ్చమీ హోతి వా. జళత్తా బద్ధో జళత్తేన వా, పఞ్ఞాయ ముత్తో, హుత్వా అభావతోఅనిచ్చా, సఙ్ఖారనిరోధా విఞ్ఞాణనిరోధో.

౨౨. ఛట్ఠీ హేత్వత్థేహి.

హేత్వత్థవాచీహి యోగే హేతుమ్హి ఛట్ఠీ సియా. ఉదరస్స హేతు, ఉదరస్స కారణా.

౨౩. సబ్బాదితో సబ్బా.

హేత్వత్థేహి యోగే సబ్బాదీహి సబ్బా విభత్తియో హోన్తి. కో హేతు, కం హేతుం, కేన హేతునా, కస్స హేతుస్స, కస్మా హేతుస్మా, కస్స హేతుస్స, కస్మిం హేతుస్మిం, కిం కారణం, కేన కారణేన, కిం నిమిత్తం, కేన నిమిత్తేన, కిం పయోజనం, కేన పయోజనేన ఇచ్చేవమాది. హేత్వత్థేహీత్వేవ? కేన కతం.

౨౪. చతుత్థీ సమ్పదానే.

యస్స సమ్మా పదీయతే తస్మిం చతుత్థీ సియా. సఙ్ఘస్స దదాతి. ఆధారవివక్ఖాయం సత్తమీపి సియా సఙ్ఘే దేహి.

౨౫. తాదత్థ్యే.

తస్సే-దం తదత్థం, తదత్థభావే జోతనీయే నామస్మా చతుత్థీ సియా. సీతస్స పటిఘాతాయ, అత్థాయ హితాయ (సుఖాయ) దేవమనుస్సానం, నాలం దారభరణాయ, యూపాయ దారు, పాకాయ వజతీత్వేవమాది.

కస్స సాదుం న రుచ్చభి, మా-యస్మన్తానమ్పి సఙ్ఘభేదో రుచ్చిత్థ, ఖమతి సఙ్ఘస్స, భత్తమస్స నచ్ఛాదేసీతి ఛట్ఠీ సమ్బన్ధవచనిచ్ఛాయం, న చేవం విరోధో సియా సదిసరూపత్తా, ఏవంవిధేసు చ సమ్బన్ధస్స సద్దికానుమతత్తా, కస్స వా త్వం ధమ్మం రోచేసీతి అత్థమత్తే పఠమా.

ఏవమఞ్ఞాపి విధఞ్ఞయ్యా, పరతోపి యథాగమం.

రఞ్ఞో సతం ధారేతి, రఞ్ఞో ఛత్తం ధారేతీతి సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ, ఏవం రఞ్ఞో సిలాఘతే, రఞ్ఞో హనుతే, రఞ్ఞో ఉపతిట్ఠతే, రఞ్ఞో సపతే, దేవాపి తస్స పిహయన్తి తాదినో, తస్స కుజ్ఝ మహావీర, యదిహం తస్స పకుప్పేయ్యం, దుహయతి దిసానం మేఘో, యో మిత్తానం న దూభతి, యో అప్పదుట్ఠస్స నరస్స దుస్సతి, క్యాహం అయ్యానం అపరజ్ఝామి, ఇస్సయన్తి సమణానం తిత్థియా, ధమ్మేన నయమానానం కా ఉసూయా రఞ్ఞో భాగ్యమారజ్ఝతి, రఞ్ఞో భాగ్యమిక్ఖతే, తేన యాచితో అయాచితో వా తస్స గావో పటిసుణాతి, గావో ఆసుణాతి, భగవతో పచ్చస్సోసుం, హోతు పతిగిణాతి, హోత్వనుగిణాతి, ఆరోచయామి వో పతివేదయామి వో, ధమ్మం తే దేసేస్సామి, యథా వో భగవా బ్యాకరేయ్య, అలం తే ఇధ వాసేన, కిం తే జటాహి దుమ్మేధ, అరహతి మల్లో మల్లస్సాతి.

జీవితం తిణాయపి న మఞ్ఞమానోతి తాదత్థ్య చతుత్థీ, తిణేన యో అత్థో తదత్థాయపీతి అత్థో, ‘‘యో చ సీతఞ్చ ఉణ్హఞ్చ, తిణా భియ్యో న మఞ్ఞతి’’ తిణమివ జీవితం మఞ్ఞమానోతి సవిసయావ విభత్తియో. సగ్గాయ గచ్ఛతీతి తాదత్థ్యే చతుత్థీ, యో హి సగ్గం గచ్ఛతి తదత్థం తస్స గమనన్తి, కమ్మవచనిచ్ఛాయన్తు దుతియావ సగ్గం గచ్ఛతీతి.

ఆయు భోతో హోతు, చిరం జీవితం, భద్దం కల్యాణం అత్థం పయోజనం, కుసలం అనామయం, హితం పథ్యం సుఖం సాతం భోతో హోతు, సాధు సమ్ముతి మేతస్స, పుత్తస్సావికరేయ్య గుయ్హమత్థం, తస్స మే సక్కో పాతురహోసి, తస్స పహిణేయ్య, భిక్ఖూనం దుతం పాహేసి, కప్పతి సమణానం ఆయోగో, ఏకస్స ద్విన్నం తిణ్ణం వా పహోతి, ఉపమం తే కరిస్సామి, అఞ్జలిం తే పగ్గణ్హామి, తస్స ఫాసు, లోకస్సత్థో, నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, సోత్థి తస్స, అలం మల్లో మల్లస్స, సమత్థో మల్లో మల్లస్స, తస్స హితం, తస్స సుఖం, స్వాగతం తే మహారాజాతి సబ్బత్థ ఛట్ఠీ సమ్బన్ధే, ఏవంవిధమఞ్ఞమ్పేవ విఞ్ఞేయ్యం యథాగమం.

౨౬. పఞ్చమ్యవధిస్మా.

పదత్థావధిస్మా పఞ్చమీవిభత్తి హోతి. గామస్మా ఆగచ్ఛతు, ఏవం చోరస్మా భాయతి, చోరస్మా ఉత్తసతి, ఓరస్మా తాయతి, చోరస్మా రక్ఖతీతి, సచే భాయథ దుక్ఖస్స, పమాదే భయదస్సివా, తసన్తి దణ్డస్సాతి ఛట్ఠీ సత్తమియోపి హోన్తేవ సమ్బన్ధాధారవచనిచ్ఛాయం.

అజ్ఝేనా పరాజేతి, పటిపక్ఖే పరాజేతీతి సవిసయావ విభత్తియో. సచే కేవట్టస్స పరజ్జిస్సామీతి ఛట్ఠీపి హోతి సమ్బన్ధవచనిచ్ఛాయం. యవేహి గావో వారేతి, పాపా చిత్తం నివారయే, కాకే రక్ఖతి తణ్డులాతి సవిసయేవ పఞ్చమీ. చిత్తం రక్ఖేథ మేధావీతి దుతియావ దిస్సతి కమ్మత్థే. ఉపజ్ఝాయా అన్తరధాయతి, ఉపజ్ఝాయా అధితే, కామతో జాయతే సోకోతి సవిసయే పఞ్చమీ.

తత్థేవ-న్తరధాయి సు, నటస్స సుణోతి, పదుమం తత్థ జాయేథాతి సత్తమీఛట్ఠియోపి హోన్తేవ సవిసయే. హిమవన్తా పభవతి గఙ్గా, పాణాతిపాతా విరమస్సు ఖిప్పం, అఞ్ఞో దేవదత్తా, భిన్నో దేవదత్తాతి సవిసయేవ పఞ్చమీ. ఏవం ఆరా సో ఆసవక్ఖయా, ఇతరో దేవదత్తా, ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా, పుబ్బో గామా, పుబ్బేవ సమ్బోధా, తతో పరం, తతో అపరేన సమయేన, తతుత్తరిన్తి. సమ్బన్ధవచనిచ్ఛాయం ఛట్ఠీపి పురతో గామస్స, దక్ఖిణతో గామస్స, ఉపరి పబ్బతస్స, హేట్ఠా పాసాదస్సాతి. పాసాదమారుయ్హ పేక్ఖతి పాసాదా పేక్ఖతి, ఆసనే ఉపవిసిత్వా పేక్ఖతి ఆసనా పేక్ఖతీతి అవధివచనిచ్ఛాయం పఞ్చమీ.

పుచ్ఛానాఖ్యానేసు కుతో భవం? పాతటలిపుత్తస్మాతి. తథా దేసకాలమానేపి పాటలిపుత్తస్మా రాజగహం సత్త యోజనాని, సత్తసు యోజనేసూతి వా. ఏవం ఇతో తిణ్ణం మాసాన-మచ్చయేనాతి, కిచ్ఛాలద్ధన్తి గుణే పఞ్చమీ. కిచ్ఛేన మే అధిగతన్తి హేతుమ్హి కరణే వా తతియా. ఏవం థోకా ముత్తో, థోకేన ముత్తోతి. థోకం చలతీతి కిరియావిసేసనే కమ్మని దుతియా.

దూరన్తి కత్థయోగేపి సవిసయేవ పఞ్చమీఛట్ఠియో సియుం, దూరం గామస్మా, అన్తికం గామస్మా, దూరం గామస్స, అన్తికం గామస్సాతి, దూరన్తి కత్థేహి తు సబ్బావ సవిసయే సియుం బాధకాభావా దూరో గామో, అన్తికో గామోత్వేవమాది.

కేచి పనాహు ‘అసత్తవచనహేతేహి పాటిపదికత్థే దుతియాతతియాపఞ్చమీసత్తమియో, సత్తవచనేహి తు సబ్బావ సవిసయే’తి, తే పనఞ్ఞేహేవ పటిక్ఖిత్తా. దూరం మగ్గో, అన్తికం మగ్గోతి కిరియావిసేసనం… భూధాతుస్స గమ్మమానత్తా. విసుద్ధో లోభనీయేహి ధమ్మేహి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మా వివిచ్చేవ కామేహి, గమ్భీరతో చ పుథులతో చ యోజనం, ఆయామేన యోజనం, తతో పభుతి, యతో సరామి అత్తానన్తి సవిసయేవ విభత్తియో.

౨౭. అపపరీహి వజ్జనే.

వజ్జనే వత్తమానేహి అపపరీహి యోగే పఞ్చమీ హోతి. అప సాలాయ ఆయన్తి వాణిజా, పరి సాలాయ ఆయన్తి వాణిజా, సాలం వజ్జేత్వాతి అత్థో. వజ్జనేతి కిం? రుక్ఖం పరివిజ్జోతతే విజ్జు. ఆపాటలిపుత్తస్మా వస్సి దేవోతి మరియాదా-భివిధీస్వవధి విసయేవ పఞ్చమీ, వినా పాటలిపుత్తేన సహ వేతి విసేసో, ఏవం యావ పాటలిపుత్తస్మా వస్సి దేవోతి.

౨౮. పటినిధిపటిదానేసు పతినా.

పటినిధిమ్హి పటిదానే చ వత్తమానేన పతినా యోగే నామస్మా పఞ్చమీ విభత్తి హోతి. బుద్ధస్మా పతి సారిపుత్తో, ఘతమస్స తేసస్మా పతి దదాతి, పటినిధిపటిదానేసూతి కిం? రుక్ఖం పతి విజ్జోతతే.

౨౯. రితే దుతియా చ.

రితేసద్దేన యోగే నామస్మా దుతియా హోతి పఞ్చమీ చ. రితే సద్ధమ్మం, రితే సద్ధమ్మా.

౩౦. వినా-ఞ్ఞత్ర తతియా చ.

వినా-ఞ్ఞత్రసద్దేహి యోగే నామస్మా తతియా చ హోతి దుతియా పఞ్చమియో చ. వినా వాతేన, వినా వాతం, వినా వాతస్మా, అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేన, అఞ్ఞత్ర ధమ్మం, అఞ్ఞత్ర ధమ్మా.

౩౧. పుథనానాహి.

ఏతేహి యోగే తతియా హోతి పఞ్చమీ చ. పుథగేవ జనేన, పుథగేవ జనస్మా, జనేన నానా, జనస్మా నానా.

౩౨. సత్తమ్యాధారే.

కిరియాధార భూత కత్తు కమ్మానం ధారణేన యో కిరియాయాధారో తస్మిం కారకే నామస్మా సత్తమీ హోతి. కటే నిసీదతి (దేవదత్తో), థాలియం ఓదనం పచతి, ఆకాసే సకునా, భిలేసు తేలం, గఙ్గాయం వజో.

౩౩. నిమిత్తే.

నిమిత్తత్థే సత్తమీ హోతి. అజినమ్హి హఞ్ఞతే దీపి, ముసావాదే పాచిత్థియం.

౩౪. యబ్భావోభావలక్ఖణం.

యస్స భావో భావన్తరస్స లక్ఖణం భవతి, తతో సత్తమీ హోతి. గావీసు దుయ్హమానాసు గతో, దుద్ధాసు ఆగతో. భావోతి కిం? యో జటాహి సో భుఞ్జతి. భావలక్ఖణన్తి కిం? యో భుఞ్జతి సో దేవదత్తో, ‘‘అకాలే వస్సతి తస్స, తాలే తస్స న వస్సతీ’’తి విసయసత్తమీ.

౩౫. ఛట్ఠీ చానాదరే.

యస్స భావో భావన్తరస్స లక్ఖణం భవతి, తతో ఛట్ఠీ భవతి సత్తమీ చ అనాదరే గమ్యమానే. ‘‘ఆకోటయన్తో సో నేతి, సివిరాజస్స పేక్ఖతో’’, ‘‘మచ్చు గచ్ఛతి ఆదాయ, పేక్ఖమానే మహాజనే’’.

గున్నం సామీతి సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ, గోసు సామీతి విసయసత్తమీ, ఏవం గున్నమిస్సరో, గోస్విస్సరో, గున్నం అధిపతి, గోసు అధిపతి, గున్నం దాయాదో, గోసు దాహాదో, దున్నం సక్ఖి, గోసు సక్ఖి, గున్నం పతిభూ, గోసు పతిభూ, గున్నం పసూతో, గోసు పసూతో, కుసలా నచ్చగీతస్స, కుసలా నచ్చగీతే, ఆయుత్తో కటకరణస్స, ఆయుత్తో కటకరణేతి.

తథాధారవచనిచ్ఛాయం సత్తమీ, భిక్ఖూసు అభివాదేన్తి, ముద్ధని ధుమ్బిత్వా, బాహాసు గహేత్వా, హత్థేసు పిణ్డాయ చరన్తి, పథేసు గచ్ఛన్తి, కదలీసు గజే రక్ఖన్తీతి. ఞాణస్మిం పసన్నోతి విసయసత్తమీ, ఞాణేన పసన్నోతి కరణే తతియా, ఏవం ఞాణస్మిం ఉస్సుక్కో ఞాణేన ఉస్సుక్కోతి.

౩౬. యతో నిద్ధారణం.

జాతిగుణకిరియాహి సముదాయతేకదేసస్స పుథక్కరణం నిద్ధారణం. యతో తం కరీయతి, తతో ఛట్ఠీసత్తమియో హోన్తి. సాలయో సూకధఞ్ఞానం పథ్యతమా, సాలయో సూకధఞ్ఞేసు పథ్యతమా, కణ్హా గావీనం సమ్పన్నఖీరతమా, కణ్హా గావీసు సమ్పన్నఖీరతమా, గచ్ఛతం ధావన్తో సీఘతమో, గచ్ఛన్తేసు ధావన్తో సీఘతమో. సీలమేవ సుతా సేయ్యోతి అవధిమ్హియేవ పఞ్చమీ.

౩౭. పఠమాత్థమత్తే.

నామస్సాభిధేయ్యమత్తే పఠమావిభత్తి హోతి. రుక్ఖో. ఇత్థి పుమా నపుంసకన్తి లిఙ్గమ్పి సద్దత్థోవ, తథా దోణో ఖారీ ఆళ్హకన్తి పరిమాణమ్పి సద్దత్థోవ, ఏకో ద్వే బహవోతి సఙ్ఖ్యాపి సద్దత్థోవ.

౩౮. ఆమన్తణే.

సతో సద్దేనాభిముఖీకరణమామన్తణం. తస్మిం విసయే పఠమా విభత్తి హోతి. భోపురిస, భోక్కత్థి, భో నపుంసక.

౩౯. ఛట్ఠీ సమ్బన్ధే.

కిరియాకారకసఞ్జాతో అస్సేదమ్భావహేతుకో సమ్బన్ధో నామ. తస్మిం ఛట్ఠీ విభత్తి హోతి. రఞ్ఞో పురిసో, సరతి రజ్జస్సాతి సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ, రజ్జసమ్బన్ధినిం సతిం కరోతీతి అత్థో, కమ్మవచనిచ్ఛారన్తు దుతియావ సరతి రజ్జం. తథా రజకస్స వత్థం దదాతి, పహరతో పిట్ఠిం దదాతి, బాలో పూరతి పాపస్స, అమచ్చే తాత జానాహి, ధీరే అత్థస్స కోవిదే, దివసస్స తిక్ఖత్తుం, సకిం పక్ఖస్స, పూరం హిరఞ్ఞసువణ్ణస్స కుమ్భన్త్వేవమాది.

కితకప్పయోగే కక్తుకమ్మేసు బహులం సమ్బన్ధవచనిచ్ఛాయం ఛట్ఠీ, సాధు సమ్మతో బహుజనస్స, సుప్పటివిద్ధా బుద్ధానం ధమ్మధాతు, ధమ్మస్స గుత్తో మేధావీ, అమతం తేసం పరిభుత్తం, తస్స భవన్తి వత్తారో, అవిసంవాదకో లోకస్స, అలజ్జీనం నిస్సాయ, చతున్నం మహాభూతానం ఉపాదాయ పసాదోత్వేవమాది.

కత్తుకమ్మవచనిచ్ఛాయన్తు తతియా దుతియాయో చ, సఞ్చత్తో పితరా అహం, సరసి త్వం ఏవరూపిం వాచం భాసితా, భగవన్తం దస్సనాయత్వేవమాది.

౪౦. తుల్యత్థేన వా తతియా.

తుల్యత్థేన యోగే ఛట్ఠీ హోతి తతియా వా, తుల్యో పితు, తుల్యో పితరా, సదిసో పితు, సదిసో పితరా, ఇహ కథం తతియా న హోతి? అజ్జునస్స తులా నత్థి, కేసవస్సుపమా న చేతి, నేతే తుల్యత్థా, కిఞ్జరహి తుల్యానమోపమ్మత్థా.

౪౧. అతో యోనం టాటే.

అకారన్థతో నామస్మా యోనం టాటే హోన్తి యథాక్కమం, టకారా సబ్బదేసత్థా, బుద్ధా బుద్ధే, అతోతి కిం? కఞ్ఞాయో, ఇత్థియో, వధుయో, ఇధ కస్మా న భవతి అగ్గయో. అవిధానసామత్థియా.

౪౨. నినం వా.

అకారన్తతో నామస్మా నినం టాటే వా హోన్తి యథాక్కమం. రూపా, రూపే, రూపాని, అతోత్వేవ అట్ఠీని.

౪౩. స్మాస్మింనం.

అకారన్తతో నామస్మా స్మాస్మిన్నం టాటే వా హోన్తి యథాక్కమం. బుద్ధా బుద్ధస్మా, బుద్ధే బుద్ధస్మిం, అతోత్వేవ అగ్గిస్మా అగ్గిస్మిం.

౪౪. సస్సాయ చతుత్థియా.

అకారన్తతో పరస్స సస్స చతుత్థియా ఆయో హోతి వా. బుద్ధాయ బుద్ధస్స, భియ్యో తాదత్థ్యేయేవాయమాయో దిస్సతే, క్వచిదేవఞ్ఞత్థ, అతోత్వేవ ఇసిస్స, చతుత్థియాతి కిం? బుద్ధస్స ముఖం, అత్తత్థన్తి అత్థసద్దేన సమాసో.

సబ్బాదితోపి స్మాస్మింసానం టాటేఆయా హోన్తేవ… నిరుత్తికారానుమతత్తా బుద్ధవచనే సన్దస్సనవతో చ, తత్రోదముదాహరణం ‘అస్మా లోకా పరమ్హా చ, ఉభయా ధంసతే నరో’, ‘త్యాహం మన్తే పరత్థద్ధో’, ‘యాయేవ ఖో పనత్థాయ ఆగచ్ఛేయ్యాథో తమేవత్థం సాధుకం మనసికరేయ్యాథో’తి.

౪౫. ఘపతేకస్మిం నాదీనం యయా.

ఘపతో నాదీనమేకస్మిం యయా హోని యథాక్కమం. కఞ్ఞాయ, రత్తియా, ఇత్థియా, ధేనుయా, వధుయా, ఏకస్మిన్తి కిం? కఞ్ఞాహి, రత్తీహి.

౪౬. స్సా వా తేతిమామూహి.

ఘపసఞ్ఞేహి తేతిమామూహి నాదీనమేకస్మింస్సా వా హోతి, తస్సా కతం, తస్సా దీయతే, తస్సా నిస్సటం, తస్సా పరిగ్గహో, తస్సా పతిట్ఠితం, తాయ వా, ఏవం ఏతిస్సా ఏతాయ, ఇమిస్సా ఇమాయ, అముస్సా అముయా, ఏతేహీతి కిం? సబ్బాయ, నాదీనం త్వేవ? సా, ఘపతోత్వేవ? తాహి అమూహి.

౪౭. నంమ్హి నుక ద్వాదీనం సత్తరసన్నం.

ద్వాదీనం సత్తరసన్నం సఙ్ఖ్యానం నుక హోతి నంమ్హి విభత్తమ్హి, ద్విన్నం చతున్నం, పఞ్చన్నం, ఏవం యావ అట్ఠారసన్నం, ఉకారో ఉచ్చారణత్థో, కకారో అన్తావయవత్థో, తేన నంమ్హి న దీఘో.

౪౮. బసుకతిన్నం.

నంమ్హి బహునో కతిస్స చ నుక హోతి, బహున్నం, కతిన్నం.

౪౯. ణ్ణంణ్ణన్నం తితో ఝా.

ఝసఞ్ఞా తితో నంవచనస్స ణ్ణంణ్ణన్నం హోతి, తిణ్ణం, తిణ్ణన్నం, ఝాతి కిం తిస్సన్నం.

౫౦. ఉభిన్నం.

ఉభా నంవచనస్స ఇన్నం హోతి, ఉభిన్నం.

౫౧. సుఞ సస్స.

నామస్మా సస్స సుఞ హోతి, బుద్ధస్స, ద్విసకారపాఠేన సిద్ధే లాఘవత్థమిదం.

౫౨. స్సంస్సాస్సాయేస్వితరే కఞ్ఞేభిమానమి.

స్సమాదీస్వితరాదీనమి హోతి, ఇతరిస్సం, ఇతరిస్సా, ఏకిస్సం, ఏకిస్సా, అఞ్ఞిస్సం, అఞ్ఞిస్సా, ఏతిస్సం, ఏతిస్సా, ఏతిస్సాయ, ఇమిస్సం, ఇమిస్సా, ఇమిస్సాయ, ఏస్వితి కిం? ఇతరాయ, ఏసన్తి కిం? సబ్బస్సం, సబ్బస్సా.

౫౩. తాయ వా.

స్సమాదీసు తస్సా వా ఇ హోతి, తిస్సం తస్సం, తిస్సా తస్సా, తిస్సాయ తస్సాయ, స్సంస్సాస్సాయేస్విత్వేవ? తాయ.

౫౪. తేతిమాతో సస్స స్సాయ.

తాఏతాఇమాతో సస్స స్సాయో హోతి వా. తస్సాయ తాయ, ఏతిస్సాయ ఏతాయ, ఇమిస్సాయ ఇమాయ.

౫౫. రత్యాదీహి టో స్మినో.

రత్యాదీహి స్మినో టో హోతి వా, రత్తో రత్తియం, ఆదో ఆదిస్మిం.

౫౬. సుహిసుభస్సో.

ఉభస్స సుహిస్వో హోతి. ఉభోసు, ఉభోహి.

౫౭. ల్తుపితాదినమా సిమ్హి.

ల్తుప్పచ్చయన్తానం పితాదీనం చ ఆ హోతి సిమ్హి. కత్తా, పితా. పితు, మాతు, భావు, మీతు, దుహితు, జామాతు, నత్తు, హోతు, పోతు.

౫౮. గే అ చ.

ల్తుపితాదీనం అ హోతి గే ఆ చ, భో కత్త, భో కత్తా, భో పిత, భో పితా.

౫౯. అయునం వా దీఘో.

అ ఇ ఉ ఇచ్చేసం వా దీఘో హోతి గే పరే తిలిఙ్గే. భో పురిసా, భో పురిస, భో అగ్గీ, భో అగ్గి, భో భిక్ఖూ, భో భిక్ఖూ.

౬౦. ఘబ్రహ్మాదితే.

ఘతో బ్రహ్మాదితో చ గస్సే వా హోతి. భోతి కఞ్ఞే, భోతి కఞ్ఞా, భో బ్రహ్మే, భో బ్రహ్మ, భో ఖత్తే, భో ఖత్త, భో ఇసే, భో ఇసి, భో సఖే, భో సఖ. సఖి సఖీతి ఇత్థియం సిద్ధమేవ. ఆకతిగణో-యం, ఏవమఞ్ఞత్రాపి.

౬౧. నమ్మాదీహి.

అమ్మాదీహి గస్సే న హోతి. భోతి అమ్మా, భోతి అన్నా, భోతి అమ్బా.

౬౨. రస్సో వా.

అమ్మాదీనం గే రస్సో హోతి వా. భోతి అమ్మ, భోతి అమ్మా.

౬౩. ఘో స్సం, స్సా, స్సాయం తింసు.

స్సమాదీసు ఘో రస్సో హోతి. తస్సం, తస్సా, తస్సాయ, తం, సభతిం, ఏస్వితి కిం? తాయ, సభాయ.