మోగ్గల్లాన |ఓ౦.౦౦౦౧| వుత్తివివరణపఞ్చికా.
వుత్తిసమేతా.
నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
సద్ధమిద్ధగుణం సాధు నమస్సిత్వా తథాగతం,
సధమ్మసఙ్ఘం భాసిస్సం మాగధం సద్దలక్ఖణం.
అకారాదయో |ఓ౦.౦౦౦౫| నిగ్గహీతన్తా తేచత్తాలీసక్ఖరా వణ్ణా నామ హోన్తి, అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఏ ऐ ఓ औ క ఖ గ ఘ ఙ చ ఛ జ ఝ ఞ ట ఠ డ ఢ ణ త థ ద ధ న ప ఫ బ భ మ య ర ల వ స హ ళ అం; తేన క్వత్థో ‘‘ఞోనమ వణ్ణే‘‘. తితాలీసాతి వచనం కత్థవి వణ్ణలోపం ఞాపేతి; తేన-పటిసఙ్ఖాయోని సోతి-ఆది సిద్ధం.
దసాదో |ఓ౦.౦౦౦౭| సరా-.
తత్థాదిమ్హి దస వణ్ణా సరా నామ హోన్తి; తేన క్వత్థో ‘‘సరో లోపో సరే‘‘. చ్చాది.
ద్వేద్వే సవణ్ణా-.
తేసు ద్వేద్వే సరా సవణ్ణా నామ హోన్తి; తేన క్వత్థో ‘‘వణ్ణపరేణ సవణ్ణోపి‘‘
౧. ౨.
పుబ్బో |ఓ౦.౦౦౦౮| రస్సో-.
తేసు ద్వీసు యో యో పుబ్బో సో సో రస్ససఞ్ఞో హోతి; తేసు ఏ ఓ సంయోగతో పుబ్బావ దిస్సన్తి; తేన క్వత్థో ‘‘రస్సో వే‘‘.చ్చాది.
పరో దీఘో-.
తేస్వేవ ద్వీసు యో యో పరో సో సో దీఘసఞ్ఞో హోతి; తేన క్వత్థో’యోలోపనిసు దీఘో‘‘.చ్చాది.
కాదయో |ఓ౦.౦౦౦౯| బ్యజనా-.
కకారాదయో వణ్ణా నిగ్గహీతపరియన్తా బ్యజనసఞ్ఞా హోన్తి; తేన క్వత్థో ‘‘బ్యజనే దీఘరస్సా‘‘.చ్చాది.
పఞ్చ పఞ్చకా వగ్గా-.
కాదయో పఞ్చకా పఞ్చ వగ్గా నామ హోన్తీ; తేన క్వత్థో ‘‘వగ్గే వగ్గన్తో‘‘. చ్చాది.
బిన్దు నిగ్గహీతం-.
య్వాయం వణ్ణే బిన్దుమత్తో సో నిగ్గహీతసఞ్ఞో హోతి; తేన క్వత్థో ‘‘నిగ్గహీతమి‘‘. చ్చాది; గరుసఞ్ఞా కరణం అన్వత్థసఞ్ఞత్థం.
ఇయువణ్ణా జ్ఝలా నామస్సన్తే-.
నామం పాటిపదికం తస్స అన్తే వత్తమానా ఇవణ్ణువణ్ణా ఝలసఞ్ఞా హోన్తి యథాక్కమం; తేన క్వత్థో‘‘ఝలా వే‘‘. చ్చాది.
పిత్థియం-. |ఓ౦.౦౦౧౦|
ఇత్థియం వత్తమానస్స నామస్సన్తే వత్తమానా ఇవణ్ణు వణ్ణా పసఞ్ఞా హోన్తి; తేన క్వత్థా ‘‘యే పస్సివణ్ణస్స‘‘. ఇచ్చాది.
ఘా-. |ఓ౦.౦౦౧౧|
ఇత్థియం వత్తమానస్స నామస్సన్తే వత్తమానో ఆకారో ఘసఞేఞ్ఞా హోతి; తేన క్వత్థో ‘‘ఘబ్రహ్మాదితే‘‘.చ్చాది.
గోస్యాలపనే-.
ఆలపనే సి గసఞ్ఞో హోతి; తేన క్వత్థో ‘‘గే వే‘‘.చ్చాది.
సఞ్ఞాధికారో.
విధిబ్బిసేసనన్తస్స-.
యం విసేసనం తదన్తస్స విధి ఞాతబ్బో; ‘‘అతో యోనం టాటే‘‘. నరా నరే.
సత్తమియం |ఓ౦.౦౦౧౨| పుబ్బస్స-.
సత్తమీనిద్దేసే పుబ్బస్సేవ కారియం ఞతబ్బం; ‘‘సరో లోపో సరే‘‘. వేళగ్గం; తమహన్తీధ కస్మా న హోతి; సరేతోపసిలేసికాధారో తత్థేతావ వుచ్చతే పుబ్బస్సేవ హోతి న పరస్సాతి.
పఞ్చమియం |ఓ౦.౦౦౧౩| పరస్స-.
పఞ్చమీనిద్దేసే పరస్స కారియం ఞతబ్బం; ‘‘అతో యోనం టాటే‘‘. నరా నరే; ఇధ న హోతి జన్తుయో అనన్తా; ఇధ కస్మా న హోతి; ఓసధ్యో అనన్తరే కతత్థతాయ న వ్యవ హితస్స కారియం.
ఆదిస్స-. |ఓ౦.౦౦౧౪|
పరస్స సిస్సమానం కారియమాదివణ్ణస్స ఞాతబ్బం; ‘‘ర సఙ్ఖ్యాతో వా‘‘. రాజినా.
ఛట్ఠియన్తస్స-.
ఛట్ఠినిద్దిట్ఠస్స యం కారియం తదన్తస్స వణ్ణస్స విఞ్ఞేయ్యం ‘‘రాజస్సి నామ్హి‘‘. రాజినా.
ఙనుబన్ధో-.
ఙకారో’నుబన్ధో యస్స సో’న్తస్స హోతి; ‘‘గోస్సావఙి‘‘. గవాస్సం.
టనుబన్ధానేకవణ్ణా సబ్బస్స-.
టకారో’నుబన్ధో యస్స సో’నేకక్ఖరో చాదేసో సబ్బస్స హోతి; ‘‘ఇమస్సానిత్థియం టే‘‘. ఏసు ‘‘నామ్హనిమి‘‘. అనేన.
ఞకానుబన్ధాద్యన్తా-. |ఓ౦.౦౦౧౫|
ఛట్ఠినిద్దిట్ఠస్స ఞానుబన్ధకానుబన్ధా ఆద్యన్తా హోన్తి; ‘‘బ్రుతో తిస్సీఞ‘‘. బ్రవీతి, ‘‘భుస్స వుక‘‘. బభువ.
మనుబన్ధో సరానమన్తా పరో-.
మకారో’నుబన్ధో యస్స సో సరానమన్తా సరా పరో హోతీ; ‘‘మఞ్చ రుధాదీనం‘‘. రున్ధతి.
విప్పటిసేధే-. |ఓ౦.౦౦౧౬|
ద్విన్నం తిణ్ణం వా పురిసానం సహప్పత్తియం పరో; సో చ గచ్ఛతి త్వఞ్చ గచ్ఛసి, తుమ్హే గచ్ఛథ; సో చ గచ్ఛతి త్వఞ్చ గచ్ఛసి అహఞ్చ గచ్ఛామి, మయం గచ్ఛామ.
సఙ్కేతో’నవయవో’నుబన్ధో-. |ఓ౦.౦౦౧౭|
యో’నవయవభుతో సఙ్కేతో సో’నుబన్ధోతి ఞతబ్బో;లతుపితాదీనమాసిమ్హి. కత్తా, సఙ్కేతగ్గహణం కిం? పకతీయాదిసముదాయస్సానుబన్ధతా మా హోతుతి; అనవయవో హి సముదాయో సముదాయరూపత్తాయేవ; అనవయవగ్గహణం కిం?’అతేన’. జనేన; ఇమినావ లోపస్సావగతత్తా నానుబన్ధలోపాయ వచనమారద్ధం.
వణ్ణపరేన |ఓ౦.౦౦౧౮| సవణ్ణో’పి-.
వణ్ణసద్దో పరో యస్మా తేన సవణ్ణో’పి గయ్హతి సంవ రూపం; యువణ్ణానమ్ఞో లుత్తా‘‘. వాతేరితం, సమోనా.
న్తు |ఓ౦.౦౦౧౯| వన్తుమనత్వావన్తుతవన్తుసమ్బన్ధి-.
వన్త్వాదిసమ్బన్ధియేవ న్తు గయ్హతి, ‘‘న్తన్తునం న్తో యోమ్హి పఠమే‘‘. గుణవన్తో; వన్త్వాదిసమ్బన్ధీతి కిం; జన్తు తన్తు.
పరిభాసాయో.
సరో లోపో సరే-.
సరే సరో లోపనీయో హోతి; తత్రిమే, సద్ధిన్ద్రియం, నో హేతం, భిక్ఖునోవాదో, సమేతాయస్మా, అభిభాయతనం, పుత్తా మత్థి, అసన్తేత్థ.
పరో |ఓ౦.౦౦౨౦| క్వచి లోపనీయో హోతి; సో’పి, సావ, యతోదకం, తతోవ; క్వవీతి కిం? సద్ధిన్దుయం అయమధికారో ఆపరిచ్ఛేదావసానా తేన నాతిప్పసఙ్గో.
నద్వేవా-. |ఓ౦.౦౦౨౧|
పుబ్బపరసరా ద్వే’పి వా క్వచి న లుప్యన్తే; లతా ఇవ లతేవ లతావ.
యువణ్ణనమ్ఞో లుత్తా-.
లుత్తా సరా పరేసం ఇవణ్ణువణ్ణానం ఞో హోన్తి వా యథాక్కమం; తస్సేదం, వాతేరితం, నోపేతి, వామోరు, అతేవ’ఞ్ఞే, వోదకం; కథం పచ్చోరస్మన్తి; యోగవిభగా, వాత్వేవ తస్సిదం; లుత్తేతి కిం? లతా ఇవ.
యవా |ఓ౦.౦౦౨౨| సరే-.
సరే పరే ఇవణ్ణువణ్ణానం యకారవకారా హోన్తివ యథాక్కమం; వ్యాకతో, ఇచ్చస్స, అజ్ఝిణముత్తో, స్వాగతం, భవాపనలానీలం; వాత్థేవ-ఇతిస్స; క్వచీత్వేవ-యానీధ, సూపట్ఠితం.
ఞోనం-.
ఞోనం యవా హోన్తి వా సరే యథాక్కమం; త్యజ్జ తే’జ్జ స్వాహం సో’హం,క్వచిత్వేవ-పుత్తామత్థి అసన్తేత్థ.
గోస్సావఙి-.
సరే గోస్స అవఙి హోతి; గవాస్సం; యథరివ తథరివేతినిపాతావ; భుసామివేతి ఇవసద్దో ఏవత్థో.
బ్యఞ్జనే |ఓ౦.౦౦౨౩| దీఘరస్సా-.
రస్సదీఘానం క్వచి దీఘరస్సా హోన్తి బ్యఞ్జనే; తత్రాయం, మునీవరే, సమ్మదేవ, మాలహారీ.
సరమ్హా ద్వే-
సరమ్హా పరస్స బ్యఞ్జనస్స క్వచి ద్వే రూపా హోన్తి; పగ్గహో; సరమ్హాతి-కిం? తంఖణం.
చతుత్థదుతియేస్వేయం తతియపఠామా-.
చతుత్థదుతియేసు పరేస్వేసం చతుత్థదుతియానం తబ్బగ్గే తతియపఠమా హోన్తి పచ్చాసత్త్య; మహద్ధనో, యస త్థేరో, అప్ఫుటం, అబ్భుగ్గతో; ఏస్వితి-కిం? థేరో; ఏసన్తికిం?పత్థో.
వితిస్సేవే |ఓ౦.౦౦౨౪| వా-.
ఏవసద్దే పరే ఇతిస్స వో హోతి వా; ఇత్థేవ ఇచ్చేవ; ఏవేతి-కిం,ఇచ్చాహ.
ఞోనమ వణ్ణే-.
ఞోనం వణ్ణే క్వచి అ హోతి వా; దిస్వా యాచకమాగతే, అకరమ్భసతే,ఏసఅత్థో, ఏసధమ్మో, మగ్గో అగ్గమక్ఖాయతి, స్వాయతనం, హియ్యత్తనం, కరస్సు; వాత్వేవ-యాచకే ఆగతే, ఏసో ధమ్మో; వణ్ణేతి కిం?సో.
నిగ్గహీతం-. |ఓ౦.౦౦౨౫|
నిగ్గభీతమాగమో హోతి వా క్వచి; చక్ఖుం ఉదపాది చక్ఖు ఉదపాది, పురిమంజాతి పురిమజాతి, కత్తబ్బం కుసలం బహుం. అవం సిరోతి-ఆదిసు నిచ్చం వవత్థీతవిభాసత్తా వాధికారస్స; సామత్థీ యేనాగమోవ స చ రస్ససరస్సేవ హోతి తస్స రస్సానుగతత్తా.
లోపో-.
నిగ్గహీతస్స లోపో హోతి వా క్వచి; క్యాహం కీమహం, సా రత్తో సంరత్తో; సల్లేఖో-గత్తుకామో-గన్తుమనోతిఆదిసు నిచ్చం.
పరసరస్స-
నిగ్గహీతమ్హా పరస్స సరస్స లోపో హోతి వా క్వచి; త్వంసి త్వమసి.
వగ్గే |ఓ౦.౦౦౨౬| వగ్గన్తో-
నిగ్గహీతస్స ఖో వగ్గే వగ్గన్తో వా హోతి పచ్చా సత్యా; తఙ్కరోతి తం కరోతి, తఞ్చరతి తం చరతి, తణ్ఠానం తం ఠానం, తన్ధనం తం ధనం, తమ్పాతి తం పాతి; నిచ్చం పద మజ్ఝే, గన్త్వా; క్వచఞ్ఞత్రాపి, సన్తిట్ఠతి.
యేవహిసుఞ్ఞో-.
యఏవహిసద్దేసు నిగ్గహీతస్స వా ఞో హోతి; యయఞ్ఞదేవ, తఞ్ఞేవ, తఞ్భి; వాత్వేవ-యంయదేవ.
యే సంస్స-
సంసద్దస్స యం నిగ్గహీతం తస్స వా ఞో హోతి యకారే; సఞ్ఞమో సంయమో.
మయదా సరే-.
నిగ్గహీతస్స మయదా హోన్తి వా సరే క్వచి; తమహం, తయిదం, తదలం; వాత్వేవ-తం అహం.
వనతరగా |ఓ౦.౦౦౨౭| చాగమా-.
ఏతే మయదా చాగమా హోన్తి సరే వా క్వచి; తివఙ్గీకం, ఇతో నాయతి, చినిత్వా, తస్మాతిహ, నిరోజం, పుథగేవ, ఇధమాహు, యథయిదం, అత్తదత్థం; వాత్వేవ-అత్తత్థం; అతిప్పగో ఖో తావాతి-పఠమన్తో పగసద్దోవ.
ఛా ళో-.
ఛసద్దా పరస్స సరస్స ళకారో ఆగమో హోతి వా; ఛళహం, ఛళాయతనం; వాత్వేవ-ఛ అభిఞ్ఞా.
తదమినాదీని- |ఓ౦.౦౦౨౮|
తదమినాదీని సాధూని భవన్తి? తం ఇమినా తదమినా, సకిం ఆగామీ సకదాగామీ, ఏకం ఇధ అహం ఏకమిదాహం, సంవిధాయ అవహారో సంవిదావహారో, వారినో వాహకో వలాహకో, జీవనస్స మూతో జీమూతో, ఛవస్స సయనం సుసానం, ఉద్ధం ఖమస్స ఉదుక్ఖలం, పిసి తాసో పిసాచో, మహియం రవతీతి మయూరో; ఏవమఞ్ఞేపి పయోగ తో’నుగన్తబ్బా; పరేసం పిసోదరాదివేదం దట్ఠబ్బం.
తవగ్గవరణానం |ఓ౦.౦౦౨౯| యే చవగ్గబయఞా-.
తవగ్గవరణానం చవగ్గబయఞా హోన్తి యథాక్కమం యకారే; అపూచ్చణ్డకాయం, తచ్ఛం, యజ్జేవం, అజ్ఝత్తం, థఞఞ్ఞం, దిబ్బం, పయ్యేసనా, పోక్ఖరఞ్ఞో; క్వచీత్వేవ-రత్యా.
వగ్గలసేహి |ఓ౦.౦౦౩౦| తే-
వగ్గలసేహి పరస్స యకారస్స క్వచి తే వగ్గలసా హోన్తి; సక్కతే, పచ్చతే, అట్టతే, కుప్పతే, ఫల్లతే, అస్సతే, క్వచీ త్వేచ-క్యాహం.
హస్స విపల్లాసో-
హస్స విపల్లాసో హోతి యకారే; గుయ్హం.
వే వా-.
హస్స విపల్లాసో హోతి వా వకారే; బవ్హాబాధో బహ్వా బాధో.
తథనరానం |ఓ౦.౦౦౩౧| టఠణలా-.
తథనరానం టఠణలా హోన్తీ వా; దుక్కటం, అట్ఠకథా, గహణం, పలిఘో, పలాయతి, వాత్వేచ-దుక్కతం; క్వచీత్వేవ-సుగతో.
సంయోగాదిలోపో-
సంయోగస్స యో ఆదిభుతో’వయవో తస్స వా క్వచీ లోపో హోతి; పుప్ఫంసా, జాయతే’గిని.
విచ్ఛాభిక్ఖఞ్ఞేసు ద్వే-
వీచ్ఛాయమాభిక్ఖఞ్ఞే చ యం వత్తతే తస్స ద్వే రూపాని హోన్తి, క్రియాయ గుణేన దబ్బేన వా భిన్నే అత్థే వ్యాపితు మిచ్ఛా వీచ్ఛా; రుక్ఖంరుక్ఖం సిఞ్చతి, గామోగామో రమణీయో, గామే గామే పానీయం, గేహే గేహే ఇస్సరో, రసం రసం భక్ఖయతీ, కిరియం కిరియమారహతే.
అత్థియేవానుపుబ్బియే’పి |ఓ౦.౦౦౩౨| వీచ్ఛా, మూలే థూలా, అగ్గే అగ్గే సుఖుమా; యది హి ఏత్థ మూలగ్గభేదో న సియా ఆనుపుబ్బియమ్పి న భవేయ్య, (జేట్ఠం జేట్ఠమనుప్పవేసయ) మాసకం మాసకం ఇమమ్హా కహాపణా భవన్తానం ద్విన్నం దేహీతి- మాసకం మాసకమిచ్చేతస్మా వీచ్ఛావగమ్యతే సద్దన్తరతో పన ఇమమ్హా కహాపణాతి అవధారణం; పుబ్బం పుబ్బం పుప్ఫన్తి, పఠమం పఠమం పచ్చన్తీతి వీచ్ఛావ; ఇమే ఉభో అడ్ఢా కతరా కతరా ఏసం ద్విన్నమడ్ఢతా, సబ్బే ఇమే అడ్ఢా కతమా కతమా ఇమేసం అడ్ఢతా, ఇహాపి వీచ్ఛావ; ఆభిక్ఖఞ్ఞం-పోనోపుఞ్ఞం, పచతి పచతి పపచతి పపచతి, లునాహి లునాహిత్వేవాయం లునాతి, భుత్వా భుత్వా గచ్ఛతి, పటపటా కరోతి, పటపటాయతి.
స్యాదిలోపో |ఓ౦.౦౦౩౫| పుబ్బస్సేకస్స-.
వీచ్ఛామేకస్స ద్విత్తే పుబ్బస్స స్యాదిలోపో హోతి, ఏకేకస్స, కథం మత్థకమత్థకేనాతి? స్యాదిలోపో పుబ్బస్సాతి యోగవిభాగా; న చాతిప్పఙ్గో యోగవిభాగా ఇట్ఠప్పసిద్ధీతి.
సబ్బాదీనం వీతిహారే-.
సబ్బాదీనం వీతిహారే ద్వే భవన్తి పుబ్బస్స స్యాదిలోపో చ; అఞ్ఞమఞ్ఞస్స భోజకా, ఇతరీతరస్స భోజకా.
యావ బోధం సమ్భమే-.
తురితేనాపాయహేతుపదస్సనం సమ్భమో, తస్మిం సతి వత్తు యావన్తేహ సద్దేహి సో’త్థో విఞ్ఞాయతే తావన్తో సద్దా పయుజ్జన్తే; సప్పో సప్పో సప్పో, బుజ్ఝస్సు బుజ్ఝస్సు బుజ్ఝస్సు, భిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో భిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో.
బహులం-.
అయమధికారో ఆసత్థపరిసమత్తియా తేన నాతిప్పసఙ్గో ఇట్ఠసిద్ధి చ.
ఇతి మోగ్గల్లానవ్యాకరణే వుత్తీయం పఠమో కణ్డో.
ద్వేద్వేకానేకేసు |ఓ౦.౦౦౩౬| నామస్మా సియోఅంయోనాభిసనం స్మాహిసనంస్మింసు-.
ఏతేసం ద్వే ద్వే హోన్తి ఏకానేకత్థేసు వత్తమానతో నామస్మా; ముని మునయో, మునిం మునయో, మునినా మునీహి, మునిస్స మునీనం, మునిస్మా మునీహి, మునిస్స మునీనం, మునిస్మిం మునీసు, ఏవం కుమారీ కుమారియో, కఞ్ఞా కఞ్ఞాయోతి; ఏతాని సత్త దుకాని సత్తవిభత్తియో; విభాగో విభత్తీతి కత్వా-ఏత్థ సిఅమితీకారా కారా ‘‘కిమంసిసూ‘‘తి. సంకేతత్థా.
కమ్మే |ఓ౦.౦౦౩౭| దుతియా-.
కరీయతి కత్తుక్రియాయాభీసమ్బన్ధీయతీతి కమ్మం, తస్మిం దుతియా విభత్తి హోతి; కటం కరోతి, ఓదనం పవతి, ఆదిచ్చం పస్సతి, ఓదనో పచ్చతీతి-ఓదనసద్దతో కమ్మతా నప్పతీయతే, కిం చరహి? ఆఖ్యాతతో; కటం కరోతి విపులం దస్సనీయన్తి- అత్థేవ గుణ యుత్తస్స కమ్మతా; ఇచ్ఛితే’పి కమ్మత్తావ దుతియా సిద్ధ; గావుం పయో దోహతి, గోమన్తం గావం యావతి, గవమవరున్ధతి వజం, మాణవకం మగ్గం పుచ్ఛతి, గోమన్తం గావం భిక్ఖతే, రుక్ఖమవ చినాతి ఫలాని, సిస్సం ధమ్మం బ్రూతే, సిస్సం ధమ్మమనుసాసతి.
ఏవమనిచఛితే’పి; |ఓ౦.౦౦౩౮| అహిం లఙ్ఘయతి, వీసం భక్ఖేతి; యన్నే విచ్ఛితం నాపి అనిచ్ఛితం తత్థాపి దుతీయా సిద్ధా; గామం గచ్ఛన్తో రుక్ఖమూలముపసప్పతి, పథవిం అధిసేస్సతి, గామమధితిట్ఠతి, రుక్ఖ మజ్ఝాసతేతి-అధిసీఠాసానం పయోగే’ధికరణే కమ్మవచనిచ్ఛా.
వత్తిచ్ఛాతో |ఓ౦.౦౦౩౯| హి కారకాని హోన్తి; తం యథా- వలాహకా విజ్జోతతే, వలాహకస్స విజ్జోతతే, వలాహకో విజ్జోతతే, వలాహకే విజ్జోతతే, వలాహకేన విజ్జోతతేతి.
ఏవమభినవిసస్స వా, ధమ్మమభినివిసతే ధమ్మే వా, తథా ఉపన్వజ్ఝావసస్సాభోజననవుత్తిచనస్స; గామముపవసతి, గామ మనువసతి, పబ్బతమధివసతి, ఘరమావసతి; అభోజననివుత్తివచ నస్సాతి-కిం? గామే ఉపవసతి-భోజననివుత్తిం కరోతీతి అత్థో. తప్పానాచారే’పి |ఓ౦.౦౦౪౦| కమ్మత్తావ దుతియా సిద్ధా, నదిమ్పివతి, గామం చరతి; ఏవం సచే మం నాలపిస్సతీతి-ఆదిసుపి.
విహితావ పటియోగే దుతియా, పటిభన్తు తం చున్ద బోజ్ఝఙ్గాతి-తం పటి బోజ్ఝఙ్గా భాసన్తూతి అత్థో; యదా తు ధాతునా యుత్తో పతి తదా తేనాయోగా సమ్బన్ధే ఛట్ఠీ చ తస్స నప్పటి భాతీతి? అక్ఖే దిబ్బతి, అక్ఖేహి దిబ్బతి, అక్ఖేసు దిబ్బతీతికమ్మకరణాధికరణవచనిచ్ఛా.
కాలద్ధానమచ్చన్తసంయోగే-. |ఓ౦.౦౦౪౧|
క్రియాగుణదబ్బేహి సాకల్లేన కాలద్ధానం సమ్బన్ధో అచ్చన్తసంయోగే, తస్మిం విఞ్ఞాయమానే కాలసద్దేహి అద్ధ సద్దేహి |ఓ౦.౦౦౪౨| చ దుతియా హోతి; మాసమధీతే, మాసం కల్యాణి. మాసం గుళధానా, కోసమధీతే, కోసం కుటిలా నదీ, కోసం పబ్బతో; అచ్చన్తసంయేగేతి కిం? మాసస్స ద్వీహమధీతే; కోసస్సేక దేసే పబ్బతో; పుబ్బన్హసమయం నివాసేత్వా, ఏకం సమయం భగవా, ఇమం రత్తిం చత్తారో మహారాజాతి; ఏవమాదిసు కాలవాచీహి అచ్చన్తసంయేగత్తావ దుతియా సిద్ధా, విభత్తివిపల్లాసేన వా బహులం విధానా-
ఫలప్పత్తియం క్రియాపరిసమత్త్యపవగ్గో తస్మిం విఞ్ఞాయ మానే కాలద్ధానం క్రియాయాచ్చన్తసంయోగే తతియాభిమతా సాపి కరణత్తావ సిద్ధా; మాసేనానువాకో’ధీతో, కోసేనానువా కో’ధీతోతి; అనపవగ్గేతు అసాధకతమత్తా కరణత్తాభవే దుతియావ మాసమధీతో’నువాకో, న చానేన గహితోతి.
కారకమజ్ఝే యే కాలద్ధానవాచినో తతో సత్తమీపపఞ్చమియో అభిమతా; అజ్జ భుత్వా దేవదత్తో ద్వీహే భుఞ్జిస్సతి ద్వీహా భుఞ్జిస్సతి, అత్రట్ఠో’యమిస్సాసో కోసే లక్ఖం విజ్ఝతి, కోసా లక్ఖం విజ్ఝతీతి-తాపీహ సకసకకారకవచనిచ్ఛాయేవ సిద్ధా.
గతిబోధాహారసద్దత్థకమ్మకహజ్జాదీనం |ఓ౦.౦౦౪౩| పయోజ్జే-.
గమనత్థానం బోధత్థానం ఆహారత్థానం సద్దత్థానమకమ్మకానం భజ్జాదీనఞ్చ పయోజ్జే కత్తరి దుతియా హోతి, సామత్థియా చ పయోజకవ్యాపారేన కమ్మతావస్స హోతీతి పతీయతే; గమ యతి మాణవకం గామం, యాపయతి మాణవకం గామం, బోధయతి మాణవకం ధమ్మం, వేదయతి మాణవకం ధమ్మం, భోజయతి మాణవకమోదనం, ఆసయతి మాణవకమోదనం, అజ్ఝాపయతి మాణవకం వేదం పాఠయతి |ఓ౦.౦౦౪౪| మాణవకం వేదం, ఆసయతి దేవదత్తం, సాయయతి దేవ దత్తం, అఞ్ఞం భజ్జాపేతి, అఞ్ఞం కోట్టాపేతి, అఞఞ్ఞం సన్థరాపేతి. ఏతేసమేవాతి కిం?పాచయతి ఓదనం దేవదత్తేన యఞఞ్ఞదత్తో; పయే ప్పోతి కిం?గచ్ఛతి దేవదత్తో, యదా చరహిగమయతి దేవదత్తం యఞ్ఞ దత్తో, తమపరో పయోజయతి తదా గమయతి దేవదత్తం యఞ్ఞదత్తేనేతి - భవితబ్బం గమయతిస్సాగమనత్థత్తా.
హరాదీనం |ఓ౦.౦౦౪౫| వా-.
హరాదీనం పయోజ్జే కత్తరి దుతియా హోతి వా; హారేతి హారం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా, అజ్ఝోహారేతి సత్తుం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా, కారేతి దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా, దస్సయతే జనం రాజా జనేనేతి వా, అభివాదయతే గురుం దేవదత్తం దేవదత్తేనేతి వా.
న |ఓ౦.౦౦౪౬| ఖాదాదీనం-.
ఖాదాదీనం పయోజ్జే కత్తరి దుతియా న హోతి; ఖాదయతి దేవదత్తేన, ఆదయతి దేవదత్తేన, అవ్హాపయతి దేవదత్తేన, సద్దాయతి దేవదత్తేన, కన్దయతి దేవదత్తేన, నాయయతి దేవదత్తేన.
వహిస్సానియన్తుకే-.()
వాహయతి భారం దేవదత్తేన; అనియన్తుకేతి-కిం?వాహయతి గారం బలివద్దే.
భక్ఖిస్సాహింసాయం-.()
భక్ఖయతి మోదకే దేవదత్తేన; అహింసాయన్తి కిం? భక్ఖయతి బలివద్దే సస్సం.
ధ్యాదీహి |ఓ౦.౦౦౪౭| యుత్తా-.
ధిఆదీహి యుత్తతో దుతియా హోతి? ధిరత్థుమం పూతికాయం, అన్తరా చ రాజగహం, అన్తరా చ నాళన్దం, సమాధానమన్తరేన, ముచలిన్దమభితో సరమిచ్చాది-ఛట్ఠియాపవాదో యం.
లక్ఖణిత్థమ్భుతవీచ్ఛాస్వభినా-.
లక్ఖణాదిస్వత్థేస్వహినా యుత్తమ్హా దుతియా హోతి; రుక్ఖ మభివిజ్జేతతే విజ్జు, సాధు దేవదత్తో మాతరమభి, రుక్ఖం రుక్ఖమభితిట్ఠతి.