౩. కారకకప్ప
ఛట్ఠకణ్డ
౨౭౧. , ౮౮, ౩౦౮. యస్మా దపేతి భయమాదత్తే వా తదపాదానం.
యస్మా వా అపేతి, యస్మా వా భయం జాయతే, యస్మా వా ఆదత్తే, తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
తం యథా? గామా అపేన్తి మునయో, నగరా నిగ్గతో రాజా, చోరా భయం జాయతే, ఆచరియుపజ్ఝాయేహి సిక్ఖం గణ్హాతి సిస్సో.
అపాదానమిచ్చనేన క్వత్థో? అపాదానే పఞ్చమీ.
౨౭౨. , ౩౦౯. ధాతునా మానముపసగ్గయోగాద్వీస్వపి చ.
ధాతునామానం పయోగే చ ఉపసగ్గయోగాదీస్వపి చ తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
ధాతూనం పయోగే తావ జిఇచ్చేతస్స ధాతుస్స పరాపుబ్బస్స పయోగే యో అసహో, సో అపాదానసఞ్ఞో హోతి.
తం యథా? బుద్ధస్మా పరాజేన్తి అఞ్ఞతిత్థియా.
భూఇచ్చేతస్స ధాతుస్స పపుబ్బస్స పయోగే యతో అచ్ఛిన్నప్పభవో, సో అపాదానసఞ్ఞో హోతి.
తం యథా? హిమవతా పభవన్తి పఞ్చ మహానదియో, అనవతత్తమ్హా పభవన్తి మహాసరా, అచిరవతియా పభవన్తి కున్నదియో.
నామప్పయోగేపి తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
తం యథా? ఉరస్మా జాతో పుత్తో, భూమితో నిగ్గతో రసో, ఉభతో సుజాతో పుత్తో మాతితో చ పితితో చ.
ఉపసగ్గయోగే తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
తం యథా? అపసాలాయ ఆయన్తి వాణిజా, ఆబ్రహ్మలోకా సద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి ఉపరి పబ్బతా దేవో వస్సతి, బుద్ధస్మా పతి సారిపుత్తో ధమ్మదేసనాయ భిక్ఖూ ఆలపతి తేమాసం, ఘతమస్స తేలస్మా పతి దదాతి, ఉప్పలమస్స పదుమస్మా పతి దదాతి, కనకమస్స హిరఞ్ఞస్మా పతి దదాతి.
ఆదిగ్గహణేన కారకమజ్ఝేపి పఞ్చమీవిభత్తి హోతి. ఇతో పక్ఖస్మా విజ్ఝతి మిగం లుద్దకో, కోసా విజ్ఝతి కుఞ్జరం, మాసస్మా భుఞ్జతి భోజనం.
అపిగ్గహణేన నిపాతపయోగేపి పఞ్చమీవిభత్తి హోతి దుతియా చ తతియా చ. రహితా మాతుజా పుఞ్ఞం కత్వా దానం దేతి, రహితా మాతుజం, రహితా మాతుజేన వా. రితే సద్ధమ్మా కుతో సుఖం లభతి, రితే సద్ధమ్మం, రితే సద్ధమ్మేన వా. తే భిక్ఖూ నానా కులా పబ్బజితా, వినా సద్ధమ్మా నత్థఞ్ఞో కోచి నాథో లోకే విజ్జతి, వినా సద్ధమ్మం, వినా సద్ధమ్మేన వా. వినా బుద్ధస్మా, వినా బుద్ధం, వినా బుద్ధేన వా.
చగ్గహణేన అఞ్ఞత్థాపి పఞ్చమీవిభత్తి హోతి. యతోహం భగిని అరియాయ జాతియా జాతో. యతో సరామి అత్తానం, యతో పత్తోస్మి విఞ్ఞుతం, యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాసవేయ్యుం.
౨౭౩. , ౩౧౦. రక్ఖణత్థానమిచ్ఛితం.
రక్ఖణత్థానం ధాతూనం పయోగే యం ఇచ్ఛితం, తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
కాకే రక్ఖన్తి తణ్డులా, యవా పటిసేధేన్తి గావో.
౨౭౪. , ౩౧౧. యేన వా’ దస్సనం.
యేన వా అదస్సనమిచ్ఛితం, తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
ఉపజ్ఝాయా అన్తరధాయతి సిస్సో, మాతరా చ పితరా చ అన్తరధాయతి పుత్తో.
వాతి కిమత్థం? సత్తమీవిభత్యత్తం. జేతవనే అన్తరధాయతి భగవా.
౨౭౫. , ౩౧౨. దూరన్తి కద్ధ కాల నిమ్మాన త్వాలోప దిసాయోగవిభత్తారప్పయోగ సుద్ధప్పమోచన హేతు వివిత్తప్పమాణ పుబ్బయోగబన్ధన గుణవచన పఞ్హ కథన థోకాకత్తూసు చ.
దూరత్థే, అన్తికత్థే, అద్ధనిమ్మానే, కాలనిమ్మానే, త్వాలోపే, దిసాయోగే, విభత్తే, ఆరప్పయోగే, సుద్ధే, పమోచనే, హేత్వత్థే, వివిత్తత్థే, పమాణే, పుబ్బయోగే, బన్ధనత్థే, గుణవచనే, పఞ్హే, కథనే, థోకే, అకత్తరి చ ఇచ్చేతేస్వత్థేసు, పయోగేసు చ, తం కారకం అపాదానసఞ్ఞం హోతి.
దూరత్థేతావ – కీవ దూరో ఇతో నళకారగామో, దూరతో వా గమ్మ, ఆరకా తే మోఘపురిసా ఇమస్మా ధమ్మవినయా. దుతియా చ తతియా చ, దూరం గామం ఆవతో, దూరేన గామేన వా ఆగతో. ఆరకా ఇమం ధమ్మవినయం, అనేన ధమ్మవినయేన వా ఇచ్చేవమాది.
అన్తికత్థే – అన్తికం గామా, ఆసన్నం గామా, సమీపం గామా, సమీపం సద్ధమ్మా. దుతియా చ తతియా చ, అన్తికం గామం, అన్తికం గామేన వా. ఆసన్నం గామం, ఆసన్నం గామేన వా. సమీపం గామం. సమీపం గామేన వా. సమీపం సద్ధమ్మం, సమీపం సద్ధమ్మేన వా ఇచ్చేవమాది.
అద్ధనిమ్మానే – ఇతో మథురాయ చతూసు యోజనేసు సఙ్కస్సం నామ నగరం అత్థి, తత్థ బహూ జనా వసన్తి ఇచ్చేవమాది.
కాలనిమ్మానే – ఇతో భిక్ఖవే ఏకనవుతికప్పే విపస్సీ నామ భగవా లోకే ఉదపాది, ఇతో తిణ్ణం మాసానం అచ్చయేన పరినిబ్బాయిస్సతి ఇచ్చేవమాది.
త్వాలోపే కమ్మాధికరణేసు – పాసాదా సఙ్కమేయ్య, పాసాదం అభిరుహిత్వా వా. పబ్బతా సఙ్కమేయ్య, పబ్బతం అభిరుహిత్వా వా. హత్థిక్ఖన్ధా సఙ్కమేయ్య, హత్థిక్ఖన్ధం అభిరుహిత్వా వా. ఆసనా వుట్ఠహేయ్య. ఆసనే నిసీదిత్వా వా ఇచ్చేవమాది.
దిసాయోగే – అవిచితో యావ ఉపరిభవగ్గమన్తరే బహూ సత్తనికాయా వసన్తి, యతో ఖేమం తతో భయం, పురత్థిమతో, దక్ఖిణతో, పచ్ఛిమతో, ఉత్తరతో అగ్గీ పజ్జలన్తి, యతో అస్సోసుం భగవన్తం, ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా ఇచ్చేవమాది.
విభత్తే – యతో పణీతతరో వా విసిట్ఠతరో వా నత్థి. ఛట్ఠీ చ, ఛన్నవుతీనం పాసణ్డానం, ధమ్మానం పవరం యదిదం సుగతవినయో ఇచ్చేవమాది.
ఆరప్పయోగే – గామధమ్మా వసలధమ్మా అసద్ధమ్మా ఆరతి విరతి పటివిరతి, పాణాతిపాతా వేరమణీ ఇచ్చేవమాది.
సుద్ధే – లోభనియేహి ధమ్మేహి సుద్ధో అసంసట్ఠో, మాతితో చ పితితో చ సుద్ధో అసంసట్ఠో అనుపకుద్ధో అగరహితో ఇచ్చేవమాది.
పమోచనే – పరిముత్తో దుక్ఖస్మాతి వదామి, ముత్తోస్మి మారబన్ధనా, న తే ముచ్చన్తి మచ్చునా ఇచ్చేవమాది.
హేత్వత్థే – కస్మా హేతునా, కేన హేతునా, కిస్స హేతునా, కస్మా ను తుమ్హం దహరా న మీయరే, కస్మా ఇధేవ మరణం భవిస్సతి ఇచ్చేవమాది.
వివిత్తత్థే – వివిత్తో పాపకా ధమ్మా, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి ఇచ్చేవమాది.
పమాణే – దీఘసో నవవిదత్థియో సుగతవిదత్థియా పమాణికా కారేతబ్బా, మజ్ఝిమస్స పురిసస్స అడ్ఢ తేళసహత్థా ఇచ్చేవమాది.
పుబ్బయోగే – పుబ్బేవ సమ్మోధా ఇచ్చేవమాది.
బన్ధనత్థే – సతస్మా బన్ధో నరో. తతియా చ, సతేన బన్ధో నరో రఞ్ఞా ఇణత్థేన ఇచ్చేవమాది.
గుణవచనే – పుఞ్ఞాయ సుగతిం యన్తి, చాగాయ విపులం ధనం, పఞ్ఞాయ విముత్తిమనో, ఇస్సరియాయ జనం రక్ఖతి రాజా ఇచ్చేవమాది.
పఞ్హే త్వాలోపే కమ్మాధికరణేసు – అభిధమ్మా పుచ్ఛన్తి, అభిధమ్మం సుత్వా, అభిధమ్మే ఠత్వా వా. వినయా పుచ్ఛన్తి, వినయం సుత్వా, వినయే ఠత్వా వా. దుతియా చ తతియా చ, అభిధమ్మం, అభిధమ్మేన వా. వినయం, వినయేన వా. ఏవ సుత్తా, గేయ్యా, గాథాయ, వేయ్యాకరణా, ఉదానా, ఇతివుత్తకా, జాతకా, అబ్భుతధమ్మా, వేదల్లా ఇచ్చేవమాది.
కథనే త్వాలోపే కమ్మాధికరణేసు – అభిధమ్మా కథయన్తి, అభిధమ్మం సుత్వా, అభిధమ్మే ఠత్వా వా. వినయా కథయన్తి, వినయం సుత్వా, వినయే ఠత్వా వా. దుతియా చ తతియా చ, అభిధమ్మం, అభిధమ్మేన వా. వినయం వినయేన వా. ఏవం సుత్తా, గేయ్యా, గాథాయ, వేయ్యాకరణా, ఉదానా, ఇతివుత్తకా, జాతకా, అబ్భుతధమ్మా, వేదల్లా ఇచ్చేవమాది.
థోకే – థోకా ముచ్చన్తి. అప్పమత్తకా ముచ్చన్తి, కిచ్ఛా ముచ్చన్తి. తతియా చ. థోకేన, అప్పమత్తకేన, కిచ్ఛేన వా ఇచ్చేవమాది.
అకత్తరిచ – కమ్మస్స కతత్తా ఉపచితత్తా ఉస్సన్నత్తా విపులత్తా చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పన్నం హోతి ఇచ్చేవమాది.
చగ్గహణేన సేసేసుపి యే మయా నోపదిట్ఠా అపాదానపయోగికా, తే పయోగవిచక్ఖణేహి యథాయోగం యోజేతబ్బా.
౨౭౬. , ౩౦౨. యస్స దాతుకామో రోచతే ధారయతే వా తం సమ్పదానం.
యస్స వా దాతుకామో యస్స వారోచతే, యస్స వా ధారయతే, తం కారకం సమ్పదానసఞ్ఞం హోతి.
సమణస్స చీవరం దదాతి, సమణస్స రోచతే సచ్చం, దేవదత్తస్స సువణ్ణచ్ఛత్తం ధారయతే యఞ్ఞదత్తో.
సమ్పదానమిచ్చనేన క్వత్థో? సమ్పదానే చతుత్థీ.
వాతి వికప్పనత్థం, ధాతునామానం పయోగే వా ఉపసగ్గప్పయోగే వా నిపాతప్పయోగే వా సతి అత్థవికప్పనత్థం వాతి పదం పయుజ్జతి.
౨౭౭. , ౩౦౩. సిలాఘ హను ఠా సప ధార పిహ కుధ దుహిస్సోసూయ రాధిక్ఖ పచ్చాసుణ అనుపతిగిణ పుబ్బకత్తారోచనత్థ తదత్థ తుమత్థాలమత్థ మఞ్ఞానాదరప్పాణిని, గత్యత్థకమ్మని, ఆసీసత్థ సమ్ముతి భియ్య సత్తమ్యత్థేసు చ.
సిలాఘ హను ఠా సప ధార పిహ కుధ దుహ ఇస్సఇచ్చేతేసం ధాతూనం పయోగే, ఉసూయత్థానఞ్చ పయోగే, రాధిక్ఖప్పయోగే, పచ్చాసుణఅనుపతిగిణానం పుబ్బకత్తరి, ఆరోచనత్థే, తదత్థే, తుమత్థే, అలమత్థే, మఞ్ఞతిప్పయోగే అనాదరే అప్పాణిని, గత్యత్థానం ధాతూనం కమ్మని, ఆసీసత్థే చ సమ్ముతి భియ్య సత్తమ్యత్థేసు చ, తం కారకం సమ్పదానసఞ్ఞం హోతి.
సిలాఘప్పయోగే తావ – బుద్ధస్స సిలాఘతే, ధమ్మస్స సిలాఘతే, సఙ్ఘస్స సిలాఘతే, సకంఉపజ్ఝాయస్స సిలాఘతే, తవ సిలాఘతే మమ సిలాఘతే ఇచ్చేవమాది.
హనుప్పయోగే – హనుతే తుయ్హమేవ, హనుతే మయ్హమేవ ఇచ్చేవమాది.
ఠాపయోగే – ఉపతిట్ఠేయ్య సక్యపుత్తానం వడ్ఢకీ, భిక్ఖుస్స భుఞ్జన్తస్స పానీయేన వా విధూపనేన వా ఉపతిట్ఠేయ్య భిక్ఖునీ ఇచ్చేవమాది.
సపప్పయోగే – తుయ్హం సపతే, మయ్హం సపతే ఇచ్చేవమాది.
ధారప్పయోగే – సువణ్ణం తే ధారయతే ఇచ్చేవమాది.
పిహప్పయోగే – బుద్ధస్స అఞ్ఞతిత్థియా పిహయన్తి, దేవా దస్సనకామా తే, యతో ఇచ్ఛామి భద్దన్తస్స, సమిద్ధానం పిహయన్తి దలిద్దా ఇచ్చేవమాది.
కుధదుహఇస్సఉసూయప్పయోగే – కోధయతి దేవ దత్తస్స, తస్స కుజ్ఝ మహావీర, మా రట్ఠం వినస్స ఇదం. దుహయతి దిసానం మేఘో, తిత్థియా సమణానం ఇస్సయన్తి గుణగిద్ధేన, తిత్థియా సమణానం ఇస్సయన్తి లాభగిద్ధేన, దుజ్జనా గుణవన్తానం ఉసూయన్తి గుణగిద్ధేన, కా ఉసూయా విజానతం ఇచ్చేవమాది.
రాధ ఇక్ఖ ఇచ్చేతేసం ధాతూనం పయోగే యస్స అకథితస్స పుచ్ఛనం కమ్మవిక్ఖ్యాపనత్థఞ్చ, తం కారకం సమ్పదానసఞ్ఞం హోతి, దుతియా చ.
ఆరాధోహం రఞ్ఞో, ఆరాధోహం రాజానం, క్యాహం అయ్యానం అపరజ్ఝామి, క్యాహం అయ్యే అపరజ్ఝామి, చక్ఖుం జనస్స దస్సనాయ తం వియ మఞ్ఞే, ఆయస్మతో ఉపాలిత్థేరస్స ఉపసమ్పదాపేక్ఖో ఉపతిస్సో, ఆయస్మన్తం వా ఇచ్చేవమాది.
పచ్చాసుణ అనుపతిగిణానం పుబ్బకత్తరి సుణోతిస్స పచ్చాయోగే యస్స కమ్మునో పుబ్బస్స యో కత్తా, సో సమ్పదానసఞ్ఞో హోతి.
తం యథా? భగవా భిక్ఖూ ఏతదవోచ.
భిక్ఖూతి అకథీత కమ్మం, ఏతన్తి కథితకమ్మం. యస్స కమ్మునో పుబ్బస్స యో కత్తా, సో‘భగవా’తి ‘‘యో కరోతి స కత్తా’’తి సుత్తవచనేన కత్తుసఞ్ఞో. ఏవం యస్స కమ్మునో పుబ్బస్స యో కత్తా, సో సమ్పదానసఞ్ఞో హోతి.
తం యథా? తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం, ఆసుణన్తి బుద్ధస్స భిక్ఖూ.
గిణస్స అనుపతియోగే యస్స కమ్మునో పుబ్బస్స యో కత్తా, సో సమ్పదానసఞ్ఞో హోతి.
తం యథా? భిక్ఖు జనం ధమ్మం సావేతి, తస్స భిక్ఖునో జనో అనుగిణాతి, తస్స భిక్ఖునో జనో పతిగిణాతి.
యో వదేతి స‘కత్తా’తి,
వుత్తం ‘కమ్మ’న్తి వుచ్చతి;
యో పటిగ్గాహకో తస్స,
‘సమ్పదానం’ విజానియా.
ఇచ్చేవమాది.
ఆరోచనత్థే – ఆరోచయామి వో భిక్ఖవే, ఆమన్తయామి వో భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో భిక్ఖవే, ఆరోచయామి తే మహారాజ, ఆమన్తయామి తే మహారాజ, పటివేదయామి తే మహారాజ ఇచ్చేవమాది.
తదత్థే – ఊనస్స పారిపూరియా తం చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం. బుద్ధస్స అత్థాయ, ధమ్మస్స అత్థాయ, సఙ్ఘస్స అత్థాయ, జీవితం పరిచ్చజామి ఇచ్చేవమాది.
తుమత్థే -లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం బుద్ధో లోకే ఉప్పజ్జతి. భిక్ఖూనం ఫాసువిహారాయ వినయో పఞ్ఞత్తో ఇచ్చేవమాది.
అలమత్థప్పయోగే-అలమితి అరహతి పటిక్ఖిత్తేసు. అలం మే బుద్ధో, అలం మే రజ్జం, అలం భిక్ఖు పత్తస్స, అలం మల్లో మల్లస్స, అరహతి మల్లో మల్లస్స. పటిక్ఖిత్తే అలం తే రూపం కరణీయం, అలం మే హిరఞ్ఞసువణ్ణేన ఇచ్చేవమాది.
మఞ్ఞతిప్పయోగే అనాదరే అప్పాణిని-కట్ఠస్స తువం మఞ్ఞే, కలిఙ్గరస్స తువం మఞ్ఞే.
అనాదరేతి కిమత్థం? సువణ్ణం వియ తం మఞ్ఞే.
అప్పాణినీతి కిమత్థం? గద్రభం తువం మఞ్ఞే ఇచ్చేవమాది.
గత్యత్థకమ్మని-గామస్స పాదేన గతో, నగరస్స పాదేన గతో, అప్పో సగ్గాయ గచ్ఛతి, సగ్గస్స గమనేన వా, మూలాయ పటికస్సేయ్య సఙ్ఘో. దుతియా చ, గామం పాదేన గతో, నగరం పాదేన గతో, అప్పో సగ్గం గచ్ఛతి, సగ్గం గమనేన వా, మూలం పటికస్సేయ్య సఙ్ఘో ఇచ్చేవమాది.
ఆసీసత్థే-ఆయస్మతో దీఘాయుకో హోతు, భద్దం భవతో హోతు, కుసలం భవతో హోతు, అనామయం భవతో హోతు, సుఖం భవతో హోతు, స్వాగతం భవతో హోతు, అత్థో భవతో హోతు, హితం భవతో హోతు ఇచ్చేవమాది.
సమ్ముతిప్పయోగే– అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘసమ్ముతియా భిక్ఖుస్స విప్పవత్థుం న వట్టతి, సాధు సమ్ముతి మే తస్స భగవతో దస్సనాయ ఇచ్చేవమాది.
భియ్యప్పయోగే – భియ్యోసో మత్తాయం ఇచ్చేవమాది.
సత్తమ్యత్థే – తుయ్హఞ్చస్స ఆవి కరోమి, తస్స మే సక్కో పాతురహోసి ఇచ్చేవమాది.
అత్థగ్గహణేన బహూసు అక్ఖరప్పయోగేసు దిస్సతి.
తం యథా? ఉపమం మత కరిస్సామి, ధమ్మం వో దేసేస్సామి.
సారత్థే చ – దేసేతు భన్తే భగవా ధమ్మం భిక్ఖూనం. తస్స ఫాసు విహారాయ హోతి, ఏతస్స పహిణేయ్య, యథా నో భగవా బ్యాకరేయ్య, తథాపి తేసం బ్యాకరిస్సామ, కప్పతి సమణానం ఆయోగో, అమ్హాకం మణినా అత్థో, కిమత్థో మే బుద్ధేన, సేయ్యో మే అత్థో, బహూపకారా భన్తే మహాపజా పతిగోతమీ భగవతో, బహూపకారా భిక్ఖవే మాతాపితరో పుత్తానం ఇచ్చేవమాది.
సేసేసు అక్ఖరప్పయోగేసుపి అఞ్ఞేపి పయోగా పయోగవిచక్ఖణేహి యోజేతబ్బా.
చగ్గహణం వికప్పనత్థవాగ్గహణానుకడ్ఢనత్థం. యే కేచి సద్దా సమ్పదానప్పయోగికా మయా నోపదిట్ఠా, తేసం గహణత్థం ఇధ వికప్పీయతి వాసద్దో.
తం యథా? భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పభూ అయం భగవా, దేసస్స పభూ అయం రాజా. ఖేత్తస్స పభూ అయం గహపతి, అరఞ్ఞస్స పభూ అయం లుద్దకో ఇచ్చేవమాది. క్వచి దుతియా తతియా పఞ్చమీ ఛట్ఠీ సత్తమ్యత్థేసు చ.
౧౭౮. , ౩౨౦. యోధారో తమోకాసం.
యో ఆధారో, తం ఓకాససఞ్ఞం హోతి. స్వాధారో చతుబ్బిధో బ్యాపికో, ఓపసిలేసికో, వేసయికో సామీపికో చాతి.
తత్థ బ్యాపికో తావ–జలేసు ఖీరం తిట్ఠతి, తిలేసు తేలం, ఉచ్ఛూసు రసో.
ఓపసిలేసికో–పరియఙ్కే రాజా సేతి, ఆసనే ఉపవిట్ఠో సఙ్ఘో.
వేసయికో–భూమీసు మనుస్సా చరన్తి, అన్తలిక్ఖే వాయూ వాయన్తి. ఆకాసే సకుణా పక్ఖన్దన్తి.
సామీపికో–వనే హత్థినో చరన్తి, గఙ్గాయం ఘోసో తిట్ఠతి, వజే గావో దుహన్తి, సావత్థియం విహరతి జేతవనే.
ఓకాసమిచ్చనేన క్వత్థో? ఓకాసే సత్తమీ.
౨౭౯. , ౨౯౨. యేన వా కయిరతే తం కరణం.
యేన వా కయిరతే, యేన వా పస్సతి, యేన వా సుణాతి, తం కారకం కరణసఞ్ఞం హోతి.
దత్తేన విహిం లునాతి, వాసియా కట్ఠం తచ్ఛతి, ఫరసునా రుక్ఖం ఛిన్దతి, కుదాలేన పథవిం ఖణతి, సత్థేన కమ్మం కరోతి. చక్ఖునా రూపం పస్సతి.
కరణమిచ్చనేన క్వత్థో? కరణే తతియా.
౨౮౦. , ౨౮౫. యం కరోతి తం కమ్మం.
యం వా కరోతి, యం వా పస్సతి, యం వా సుణాతి, తం కారకం కమ్మసఞ్ఞం హోతి.
ఛత్తం కరోతి, రథం కరోతి, రూపం పస్సతి, సద్దం సుణాతి, కణ్టకం మద్దతి, విసం గిలతి.
కమ్మమిచ్చనేన క్వత్థో? కమ్మత్థే దుతియా.
౨౮౧. , ౨౯౪. యో కరోతి స కత్తా.
యో కరోతి, సో కత్తుసఞ్ఞో హోతి.
అహినా దట్ఠో నరో, గరుళేన హతో నాగో. బుద్ధేన జితో మారో, ఉపగుత్తేన మారో బన్ధో.
కత్తుఇచ్చనేన క్వత్థో? కత్తరి చ.
౨౮౨. , ౨౯౫. యో కారేతి స హేతు.
యో కత్తారం కారేతి, సో హేతుసఞ్ఞో హోతి, కత్తా చ.
సో పురిసో తం పురిసం కమ్మం కారేతి సో పురిసో తేన పురిసేన కమ్మం కారేతి, సో పురిసో తస్స పురిసస్స కమ్మం కారేతి. ఏవం హారేతి పాఠేతి పాచేతి, ధారేతి.
హేతుఇచ్చనేన క్వత్థో? ధాతూహి ణే ణయ ణాపే ణాపయా కారితాని హేత్వత్థే.
౨౮౩. , ౩౧౬. యస్స వా పరిగ్గహో తం సామీ.
యస్స వా పరిగ్గహో, తం సామీసఞ్ఞం హోతి.
తస్స భిక్ఖునో పటివీసో, తస్స భిక్ఖునో పత్తో, తస్స భిక్ఖునో చీవరం, అత్తనో ముఖం.
సామీఇచ్చనేన క్వత్థో? సామిస్మిం ఛట్ఠీ.
౨౮౪. , ౨౮౩. లిఙ్గత్థే పఠమా.
లిఙ్గత్థాభిధానమత్తే పఠమావిభత్తి హోతి.
పురిసో, పురిసా, ఏకో, ద్వే, చ, వా, హే, అహే, రే, అరే.
౨౮౫. , ౭౦. ఆలపనే చ.
ఆలపనత్థా ధికే లిఙ్గత్థాభిధానమత్తే చ పఠమావిభత్తి హోతి.
భో పురిస, భవన్తో పురిసా, భో రాజ, భవన్తో రాజానో, హే సఖే, హే సఖినో.
౨౮౬. , ౨౯౧. కరణే తతియా.
కరణకారకే తతియావిభత్తి హోతి.
అగ్గినా కుటిం ఝాపేతి, మనసా చే పదుట్ఠేన, మనసా చే పసన్నేన, కాయేన కమ్మం కరోతి.
౨౮౭. , ౨౯౯. సహాదియోగే చ.
సహాదియోగత్థే చ తతియావిభత్తి హోతి.
సహాపి గగ్గేన సఙ్ఘో ఉపోసథం కరేయ్య, వినాపి గగ్గేన, మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం, సహస్సేన సమం మితా.
౨౮౮. , ౨౯౩. కత్తరి చ.
కత్తరి చ తతియావిభత్తి హోతి.
రఞ్ఞా హతో పోసో, యక్ఖేన దిన్నో వరో, అహినా దట్ఠో నరో.
౨౮౯. , ౨౯౭. హేత్వత్థే చ.
హేత్వత్థే చ తతియావిభత్తి హోతి.
అన్నేన వసతి, ధమ్మేన వసతి, విజ్జాయ వసతి, సక్కారేన వసతి.
౨౯౦. , ౨౯౮. సత్తమ్యత్థే చ.
సత్తమ్యత్థే చ తతియావిభత్తి హోతి.
తేన కాలేన, తేన సమయేన. (యేన కాలేన, యేన సమయేన,) తేన ఖో పన సమయేన.
౨౯౧. , ౨౯౯. యేనఙ్గవికారో.
యేన బ్యాధిమతా అఙ్గేన అఙ్గినో వికారో లక్ఖీయతే. తత్థ తతియావిభత్తి హోతి.
అక్ఖినా కాణో, హత్థేన కుణీ, కాణం పస్సతి నేత్తేన, పాదేన ఖఞ్జో, పిట్ఠియా ఖుజ్జో.
౨౯౨. , ౩౦౦. విసేసనే చ.
విసేసనత్థే చ తతియావిభత్తి హోతి.
గోత్తేన గోతమో నాథో, సువణ్ణేన అభిరూపో, తపసా ఉత్తమో.
౨౯౩. , ౩౦౧. సమ్పదానే చతుత్థీ.
సమ్పదానకారకే చతుత్థీవిభత్తి హోతి.