౪. సమాసకప్ప
సత్తమకణ్డ
౩౧౬. , ౩౩౧. నామానం సమాసో యుత్తత్థో.
తేసం నామానం పయుజ్జమానపదత్థానం యో యుత్తత్థో, సో సమాససఞ్ఞో హోతి.
కథినదుస్సం, ఆగన్తుకభత్తం, జీవితిన్ద్రియం, సమణబ్రాహ్మణా, సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, బ్రాహ్మణ గహపతికా.
నామానమితి కిమత్థం? దేవదత్తో పచతి, యఞ్ఞదత్తో పచతి.
యుత్తత్థోతి కిమత్థం? భతో రఞ్ఞో పుత్తో దేవదత్తస్స.
సమాసఇచ్చనేన క్వత్థో? క్వచి సమాసన్తగతానమకారన్తో.
౩౧౭. , ౩౩౨. తేసం విభత్తియో లోపా చ.
తేసం యుత్తత్థానం సమాసానం విభత్తియో లోపా చ హోన్తి.
కథినదుస్సం, ఆగన్తుకభత్తం.
తేసంగహణేన సమాసతద్ధితాఖ్యాతకితకానం విభత్తిపచ్చయపదక్ఖరాగమా చ లోపా హోన్తి. వాసిట్ఠో, వేనతేయ్యో.
చగ్గహణ మవధారణత్థం, పభఙ్కరో, అమతద్దదో, మేధఙ్కరో, దీపఙ్కరో.
౩౧౮. , ౩౩౩. పకతి చస్స సరన్తస్స.
లుత్తాసు విభత్తీసు అస్స సరన్తస్స లిఙ్గస్స పకతిరూపాని హోన్తి.
చక్ఖుసోతం, ముఖనాసికం, రాజపుత్తో, రాజపురిసో.
౩౧౯. , ౩౩౦. ఉపసగ్గనిపాతపుబ్బకో అబ్యయీభావో.
ఉపసగ్గనిపాతపుబ్బకో సమాసో అబ్యయీభావసఞ్ఞో హోతి.
నగరస్స సమీపే పవత్తతి కథా ఇతి ఉపనగరం, దరథానం అభావో నిద్దరథం, మకసానం అభావో నిమ్మకసం, వుడ్ఢానం పటిపాటి యథావుడ్ఢం, యే యే వుడ్ఢా వా యథావుడ్ఢం, జీవస్స యత్తకో పరిచ్ఛేదో యావజీవం, చిత్తమధికిచ్చ పవత్తన్తి తే ధమ్మాతి అధిచిత్తం, పబ్బతస్స తిరో తిరోపబ్బతం, సోతస్స పతి పవత్తతి నావా ఇతి పతిసోతం, పాసాదస్స అన్తో అన్తోపాసాదం.
అబ్యయీభావమిచ్చనేన క్వత్థో? అంవిభత్తీన మకారన్తా అబ్యయీభావా.
౩౨౦. , ౩౩౫. సో నపుంసకలిఙ్గో.
సో అబ్యయీభావసమాసో నపుంసకలిఙ్గోవ దట్ఠబ్బో.
కుమారీసు అధికిచ్చ పవత్తతి కథా ఇతి అధికుమారి, వధుయా సమీపే పవత్తతి కథా ఇతి ఉపవధు, గఙ్గాయ సమీపే పవత్తతి కథా ఇతి ఉపగఙ్గం, మణికాయ సమీపే పవత్తతి కథా ఇతి ఉపమణికం.
౩౨౧. , ౩౪౯. దిగుస్సేకత్తం.
దిగుస్స సమాసస్స ఏకత్తం హోతి, నపుంసకలిఙ్గత్తఞ్చ.
తయో లోకా తిలోకం, తయో దణ్డా తిదణ్డం, తీణి నయనాని తినయనం, తయో సిఙ్గా తిసిఙ్గం. చతస్సో దిసా చతుద్దిసం, పఞ్చ ఇన్ద్రియాని పఞ్చిన్ద్రియం.
౩౨౨. , ౩౫౯. తథా ద్వన్దే పాణి తూరియ యోగ్గసేనఙ్గఖుద్దజన్తుక వివిధవిరుద్ధ విసభాగత్థాదీనఞ్చ.
తథా ద్వన్దే సమాసే పాణి తూరియ యోగ్గ సేనఙ్గఖుద్దజన్తుక వివిధవిరుద్ధ విసభాగత్థఇచ్చేవమాదీనం ఏకత్తం హోతి, నపుంసకలిఙ్గత్తఞ్చ.
తం యథా? చక్ఖు చ సోతఞ్చ చక్ఖుసోతం, ముఖఞ్చ నాసికా చ ముఖనాసికం, ఛవి చ మంసఞ్చ లోహితఞ్చ ఛవిమంసలోహితం. ఏవం పాణ్యఙ్గత్థే.
సఙ్ఖో చ పణవో చ సఙ్ఖపణవం, గీతఞ్చ వాదితఞ్చ గీతవాదితం, దద్దరి చ డిణ్డిమో చ దద్దరిడిణ్డిమం. ఏవం తూరియఙ్గత్థే.
ఫాలో చ పాచనఞ్చ ఫాలపాచనం, యుగఞ్చ నఙ్గలఞ్చ యుగనఙ్గలం. ఏవం యోగ్గఙ్గత్థే.
అసి చ చమ్మఞ్చ అసిచమ్మం, ధను చ కలాపో చ ధనుకలాపం, హత్థీ చ అస్సో చ హత్థిఅస్సం, రథో చ పత్తికో చ రథపత్తికం. ఏవం సేనఙ్గత్థే.
డంసా చ మకసా చ డంసమకసం, కున్థో చ కిపిల్లికో చ కున్థకిపిల్లికం, కీటో చ సరీసపో చ కీటసరీసపం. ఏవం ఖుద్దజన్తుకత్థే.
అహి చ నకులో చ అహినకులం, బిళారో చ మూసికో చ బిళారమూసికం, కాకో చ ఉలూకో చ కాకోలూకం. ఏవం వివిధవిరుద్ధత్థే.
సీలఞ్చ పఞ్ఞాణఞ్చ సీలపఞ్ఞాణం, సమథో చ విపస్సనా చ సమథవిపస్సనం, విజ్జా చ చరణఞ్చ విజ్జాచరణం. ఏవం విసభాగత్థే.
ఆదిగ్గహణం కిమత్థం? దాసీ చ దాసో చ దాసిదాసం, ఇత్థీ చ పుమా చ ఇత్థిపుమం, పత్తో చ చీవరఞ్చ పత్తచీవరం, ఛత్తఞ్చ ఉపాహనా చ ఛత్తుపాహనం, తికఞ్చ చతుక్కఞ్చ తికచతుక్కం, వేనో చ రథకారో చ వేనరథకారం, సాకుణికో చ మాగవికో చ సవకుణికమాగవికం, దీఘో చ మజ్ఝిమో చ దీఘమజ్ఝిమం ఇచ్చేవమాది.
౩౨౩. , ౩౬౦. విభాసా రుక్ఖ తిణ పసుఖ న ధఞ్ఞ జనపదాదీనఞ్చ.
రుక్ఖతిణ పసు ధన ధఞ్ఞ జనపదఇచ్చేవమాదీనం విభాసా ఏకత్తం హోతి, నపుంసకలిఙ్గత్తఞ్చ ద్వన్దే సమాసే. అస్సత్థో చ కపీతనో చ అస్సత్థకపీతనం, అస్సత్థకపీతనా వా. ఉసీరఞ్చ బీరణఞ్చ ఉసీరబీరణం, ఉసీరబీరణా వా. అజో చ ఏళకో చ అజేళకం, అజేళకా వా. హిరఞ్ఞఞ్చ సువణ్ణఞ్చ హిరఞ్ఞసువణ్ణం, హిరఞ్ఞసువణ్ణా వా. సాలి చ యవో చ సాలియవం, సాలియవా వా. కాసీ చ కోసలా చ కాసికోసలం, కాసికోసలా వా.
ఆదిగ్గహణం కిమత్థం? సావజ్జఞ్చ అనవజ్జఞ్చ సావజ్జానవజ్జం, సావజ్జా నవజ్జా వా. హీనఞ్చ పణీతఞ్చ హీనపణీతం. హీనపణీతా వా. కణ్హో చ సుక్కో చ కణ్హసుక్కం, కణ్హసుక్కా వా.
౩౨౪. , ౩౩౯. ద్విపదే తుల్యాధికరణే కమ్మధారయో.
ద్వే పదాని తుల్యాధికరణాని యదా సమస్యన్తే, తదా సో సమాసో కమ్మధారయసఞ్ఞో హోతి.
మహన్తో చ సో పురిసో చాతి మహాపురిసో, కణ్హో చ సో సప్పో చాతి కణ్హసప్పో, నీలఞ్చ తం ఉప్పలఞ్చాతి నీలుప్పలం, లోహితఞ్చ తం చన్దనఞ్చాతి లోహితచన్దనం, బ్రాహ్మణీ చ సా దారికా చాతి బ్రాహ్మణదారికా, ఖత్తియా చ సా కఞ్ఞా చాతి ఖత్తియకఞ్ఞా.
కమ్మధారయఇచ్చనేన క్వత్థో? కమ్మధారయసఞ్ఞే చ.
౩౨౫. , ౩౪౮. సఙ్ఖ్యాపుబ్బో దిగు.
సఙ్ఖ్యాపుబ్బో కమ్మధారయసమాసో దిగుసఞ్ఞో హోతి.
తీణి మలాని తిమలం, తీణి ఫలాని తిఫలం, తయో లోకా తిలోకం, తయో దణ్డా తిదణ్డం, చతస్సో దిసా చతుద్దిసం, పఞ్చ ఇన్ద్రియాని పఞ్చిన్ద్రియం, సత్త గోదావరియో సత్తగోదావరం.
దిగుఇచ్చనేన క్వత్థో? దిగుస్సే కత్తం.
౩౨౬. , ౩౪౧. ఉభే తప్పురిసా.
ఉభే దిగుకమ్మధారయసమాసా తప్పురిససఞ్ఞా హోన్తి.
న బ్రాహ్మణో అబ్రాహ్మణో, న వసలో అవసలో, న భిక్ఖు అభిక్ఖు, న పఞ్చవస్సం అపఞ్చవస్సం, న పఞ్చపూలీ అపఞ్చపూలీ, న సత్తగోదావరంఅసత్తగోదావరం, న దసగవం అదసగవం, న పఞ్చగవం అపఞ్చగవం.
తప్పురిసఇచ్చనేన క్వత్థో? అత్తం నస్స తప్పురిసే.
౩౨౭. , ౩౫౧. అమాదయో పరపదేభి.
తా అమాదయో నామేహి పరపదేభి యదా సమస్యన్తే, తదా సో సమాసో తప్పురిససఞ్ఞో హోతి.
భూమిం గతో భూమిగతో, సబ్బరత్తిం సోభణో సబ్బరత్తిసోభణో. అపాయం గతో అపాయగతో, ఇస్సరేన కతం ఇస్సరకతం, సల్లేన విద్ధో సల్లవిద్ధో, కథినస్స దుస్సం కథినదుస్సం, ఆగన్తుకస్స భత్తం ఆగన్తుకభత్తం, మేథునా అపేతో మేథునాపేతో, చోరా భయం చోరభయం, రఞ్ఞో పుత్తో రాజపుత్తో, ధఞ్ఞానం రాసి ధఞ్ఞరాసి, రూపే సఞ్ఞా రూపసఞ్ఞా, సంసారే దుక్ఖం సంసారదుక్ఖం.
౩౨౮. , ౩౫౨. అఞ్ఞపదత్థేసు బహుబ్బీహి.
అఞ్ఞేసం పదానం అత్థేసు ద్వే నామాని బహూని నామాని యదా సమస్యన్తే, తదా సో సమాసో బహుబ్బీహి సఞ్ఞో హోతి.
ఆగతా సమణా ఇమం సఙ్ఘారామం సోయం ఆగతసమణో, సఙ్ఘారామో. జితాని ఇన్ద్రియాని అనేన సమణేన సోయం జితిన్ద్రియో, సమణో. దిన్నో సుఙ్కో యస్స రఞ్ఞో సోయం దిన్నసుఙ్కో, రాజా. నిగ్గతా జనా అస్మా గామా సోయం నిగ్గతజనో, గామో. ఛిన్నో హత్తో యస్స పురిసస్స సోయం ఛిన్నహత్థో, పురిసో. సమ్పన్నాని సస్సాని యస్మిం జనపదే సోయం సమ్పన్నసస్సో, జనపదో.
నిగ్రోధస్స పరిమణ్డలో నిగ్రోధపరిమణ్డలో, నిగ్రోధపరిమణ్డలో ఇవ పరిమణ్డలో యో రాజకుమారో సోయం నిగ్రోధపరిమణ్డలో. అథ వా నిగ్రోధపరిమణ్డలో ఇవ పరిమణ్డలో యస్స రాజకుమారస్స సోయం నిగ్రోధపరిమణ్డలో, రాజకుమారో.
చక్ఖునో భూతో చక్ఖుభూతో, చక్ఖుభూతో ఇవ భూతో యో భగవా సోయం చక్ఖుభూతో, భగవా.
సువణ్ణస్స వణ్ణో సువణ్ణవణ్ణో, సువణ్ణవణ్ణో వియ వణ్ణో యస్స భగవతో సోయం సువణ్ణవణ్ణో, భగవా.
బ్రహ్మునో సరో బ్రహ్మస్సరో, బ్రహ్మస్సరో వియ సరో యస్స భగవతో సోయం బ్రహ్మస్సరో, భగవా.
సయం పతిత పణ్ణ పుప్ఫఫలవాయుతోయాహారాతి పణ్ణఞ్చ పుప్ఫఞ్చ ఫలఞ్చ పణ్ణపుప్ఫఫలాని, సయమేవ పతితాని సయంపతితాని, సయంపతితాని చ తాని పణ్ణపుప్ఫఫలాని చేతి సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలాని వాయు చ తోయఞ్చ వాయుతోయాని, సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలాని చ వాయుతోయాని చ సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలవాయుతోయాని. సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలవాయుతోయాని ఆహారా యేసం తే సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలవాయుతోయాహారా, ఇసయో. యమేత్థ వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తమేవ. అయం పన ద్వన్దకమ్మధారయగబ్భో తుల్యాధికరణపహుబ్బీహి.
అథ వా – సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలవాయుతోయేహి ఆహారా యేసం తే సయంపతితపణ్ణపుప్ఫఫలవాయుతోయాహారా. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
నానా దుమపతిత పుప్ఫవాసిత సానూతి నానాపకారా దుమా నానాదుమా, నానాదుమేహి పతితాని నానాదుమపతి తాని, నానాదుమపతితాని చ తాని పుప్ఫాని చేతి నానాదుమపతితపుప్ఫాని, నానాదుమపతితపుప్ఫేహి వాసితా నానాదుమపతితపుప్ఫవాసితా, నానాదుమపతితపుప్ఫవాసితా సానూ యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం నానాదుమపతితపుప్ఫవాసితసాను, పబ్బతరాజా. అయం పన కమ్మధారయతప్పురిసగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
అథ వా – వాసితా సానూ వాసితసాను, సాపేక్ఖత్తే సతిపి గమకత్తా సమాసో. నానాదుమపతితపుప్ఫేహి వాసితసానూ యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం నానాదుమపతితపుప్ఫవాసితసాను, పబ్బతరాజా. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దుచుమ్బితకూటోతి అమ్బుం ధారేతీతి అమ్బుధరో, కో సో? పజ్జున్నో. వివిధా ఆలమ్బో బ్యాలమ్బో, బ్యాలమ్బో చ సో అమ్బుధరో చాతి బ్యాలమ్బమ్బుధరో, బ్యాలమ్బమ్బుధరస్స బిన్దూ బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దూ, బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దూహి చుమ్బితో బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దుచుమ్బితో, బ్యాలమ్బమ్బురేబిన్దుచుమ్బితో కూటో యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దుచుమ్బితకూటో. అయం పన కమ్మధారయతప్పురిసగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
అథ వా – చుమ్బితో కూటో చుమ్బితకూటో, సాపేక్ఖత్తే సతిపి గమకత్తా సమాసో. బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దూహి చుమ్బితకూటో యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం బ్యాలమ్బమ్బుధరబిన్దుచుమ్బితకూటో. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
అమిత బల పరక్కమజుతీతి న మితా అమితా, బలఞ్చ పరక్కమో చ జుతి చ బలపరక్కమజుతియో, అమితా బలపరక్కమజుతియో యస్స సోయం అమితబలపరక్కమజుతి, అయం పన కమ్మధారయద్వన్దగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
పీణోరక్ఖంస బాహూతి ఉరో చ అక్ఖఞ్చ అంసో చ బాహు చ ఉరక్ఖంసబాహవో, పీణా ఉరక్ఖంసబాహవో యస్స భగవతో సోయం పీణోరక్ఖంసబాహు. అయం పన ద్వన్దవబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
పీణ గణ్డ వదన థనూరుజఘనాతి గణ్డో చ వదనఞ్చ థనో చ ఊరు చ జఘనఞ్చ గణ్డవదనథనూరుజఘనా, పీణా గణ్డవదనథనూరుజఘనా యస్సా సాయం పీణగణ్డవదనథనూరుజఘనా. అయమ్పి ద్వన్దగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
వవర సురాసుర గరుడ మనుజ భుజగ గన్ధబ్బ మకుట కూట చుమ్బిత సేలసఙ్ఘట్టిత చరణోతి సురా చ అసురా చ గరుడా చ మనుజా చ భుజగా చ గన్ధబ్బా చ సురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బా, పవరా చ తే సురాసురగరుడమనుజభుజగ గన్ధబ్బా చేతి పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బా, పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బానం మకుటాని పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటాని, పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటానం కూటాని పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటాని, పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటేసు చుమ్బితా పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితా, పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితా చ తే సేలా చాతి పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలా, పవరసురాసుర గరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలేహి సఙ్ఘట్టితా పవరసురాసుర గరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలసఙ్ఘట్టితా, పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలసఙ్ఘట్టితా చరణా యస్స తథాగతస్స సోయం పవరసురాసురగరుడమనుజభుజగగన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలసఙ్ఘట్టితచరణో, తథాగతో, అయం పన ద్వన్దకమ్మధారయతప్పురిసగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
అథ వా–సఙ్ఘట్టితా చరణా సఙ్ఘట్టితచరణా, సాపేక్ఖత్తే సతిపి గమకత్తా సమాసో. పవరసురాసుర గరుడమనుజభుజగ గన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలేహి సఙ్ఘట్టితచరణా యస్స తథాగతస్స సోయం పవరసురాసురగరుడ మనుజభుజగ గన్ధబ్బమకుటకూటచుమ్బితసేలసఙ్ఘట్టిత చరణో. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
చతుద్దిసోతి చతస్సో దిసా యస్స సోయం చతుద్దిసో, భగవా.
పఞ్చచక్ఖూతి పఞ్చ చక్ఖూని యస్స తథాగతస్స సోయం పఞ్చచక్ఖు, తథాగతో.
దసబలోతి దస బలాని యస్స సోయం దసబలో, భగవా.
అనన్తఞాణోతి నస్స అన్తో అనన్తం, అనన్తం ఞాణం యస్స తథాగతస్స సోయం అనన్తఞాణో, తథాగతో.
అమిత ఘన సరీరోతి న మితం అమితం, ఘనం ఏవ సరీరం ఘనసరీరం, అమితం ఘనసరీరం యస్స తథాగతస్స సోయం అమితఘనసరీరో, తథాగతో.
అమిత బల పరక్కమ పత్తోతి న మితా అమితా, బలఞ్చ పరక్కమో చ బలపరక్కమా, అమితా ఏవ బలపరక్కమా అమితబలపరక్కమా, అమితబలపరక్కమా పత్తా యేన సోయం అమితబలపరక్కమపత్తో, భగవా. అయం పన కమ్మధారయద్వన్దగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
మత్త భమర గణ చుమ్బిత వికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖో పసోభిత కన్దరోతి మత్తా ఏవ భమరా మత్తభమరా, మత్తభమరానం గణా మత్తభమరగణా, మత్తభమరగణేహి చుమ్బితాని మత్తభమరణచుమ్బితాని, వికసితాని ఏవ పుప్ఫాని వికసితపుప్ఫాని, మత్తభమరగణచుమ్బితాని వికసితపుప్ఫాని యేసం తేహి మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫా, వల్లి చ నాగరుక్ఖో చ మల్లినాగరుక్ఖా, మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫా చ తే వల్లినాగరుక్ఖా చేతి మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖా, మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖేహి ఉపసోభితాని మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖో పసోభితాని, మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖో పసోభితాని కన్దరాని యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫ వల్లినాగరుక్ఖో పసో భితకన్దరో, పబ్బతరాజా. అయం పన ద్వన్దకమ్మధారయతప్పురిసగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
అథ వా–ఉపసోభితాని కన్దరాని ఉపసోభితకన్దరాని, సాపేక్ఖత్తే సతిపి గమకత్తా సమాసో. మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖేహి ఉపసోభితకన్దరాని యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం మత్తభమరగణచుమ్బితవికసితపుప్ఫవల్లినాగరుక్ఖో పసోభితకన్దరో, పబ్బతరాజా. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
నానా రుక్ఖ తిణ పతిత పుప్ఫోపసోభిత కన్దరోతి రుక్ఖో చ తిణఞ్చ రుక్ఖతిణాని, నానా పకారాని ఏవ రుక్ఖతిణాని నానారుక్ఖతిణాని, నానారుక్ఖతిణేహి పతితాని నానారుక్ఖతిణపతితాని, నానారుక్ఖతిణపతితాని చ తాని పుప్ఫాని చేతి నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫాని, నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫేహి ఉపసోభితాని నానారుక్ఖతిణపతిత పుప్ఫోపసోభితాని, నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫోపసోభితాని కన్దరాని యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫోపసోభితకన్దరో, పబ్బతరాజా. అయం పన ద్వన్దకమ్మధారయతప్పురిసగబ్భో తుల్యాధికరణబహుబ్బీహి.
అథ వా–ఉపసోభితాని ఏవ కన్దరాని ఉపసోభితకన్దరాని, (సాపేక్ఖత్తే సతిపి గమకత్తా సమాసో.) నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫేహి ఉపసోభితకన్దరాని యస్స పబ్బతరాజస్స సోయం నానారుక్ఖతిణపతితపుప్ఫోపసోభితకన్దరో, పబ్బతరాజా. అయం పన భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
నానా ముసల ఫాల పబ్బత తరు కలిఙ్గర సర ధనుగదాసి తోమరహత్థాతి ముసలో చ ఫాలో చ పబ్బతో చ తరు చ కలిఙ్గరో చ సరో చ ధను చ గదా చఅసి చ తోమరో, చ ముసలఫాలపబ్బతతరుకలిఙ్గరసరధనుగదాసితోమరా, నానా పకారా ఏవ ముసలఫాలపబ్బతతరుకలిఙ్గరసరధనుగదాసితోమరా నానాముసలఫాలపబ్బతతరుకలిఙ్గరసరధనుగదాసితోమరా, నానాముసలఫాలపబ్బతతరుకలిఙ్గరసరధనుగదాసితోమరా హత్థేసు యేసం తే నానాముసలఫాలపబ్బతతరుకలిఙ్గర సరధనుగదాసితోమరహత్థా. అయం పన ద్వన్దకమ్మధారయగబ్భో భిన్నాధికరణబహుబ్బీహి.
బహుబ్బీహి ఇచ్చనేన క్వత్థో? బహుబ్బీహిమ్హి చ.
౩౨౯. , ౩౫౭. నామానం సముచ్చయో ద్వన్దో.
నామానం ఏకవిభత్తికానం యో సముచ్చయో, సో ద్వన్దసఞ్ఞో హోతి.
చన్దిమా చ సూరియో చ చన్దిమసూరియా, సమణో చ బ్రాహ్మణో చ సమణబ్రాహ్మణా, సారిపుత్తో చ మోగ్గల్లానో చ సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, బ్రాహ్మణో చ గహపతికో చ బ్రాహ్మణగహపతికా, యమో చ వరుణో చ యమవరుణా, కువేరో చ వాసవో చ కువేరవాసవా.
ద్వన్దఇచ్చనేన క్వత్థో? ద్వన్దట్ఠా వా.
౩౩౦. , ౩౪౦. మహతం మహా తుల్యాధికరణే పదే.
తేసం మహన్తసద్దానం మహాఆదేసో హోతి తుల్యాధికరణే పదే.
మహన్తో చ సో పురిసో చాతి మహాపురిసో, మహన్తీ చ సా దేవీ చాతి మహాదేవీ, మహన్తఞ్చ తం బలఞ్చాతి మహాబలం, మహన్తో చ సో నాగో చాతి మహానాగో, మహన్తో చ సో యసో చాతి మహాయసో, మహన్తఞ్చ తం పదుమవనఞ్చాతి మహాపదుమవనం, మహన్తీ చ సా నదీ చాతి మహానదీ, మహన్తో చ సో మణి చాతి మహామణి, మహన్తో చ సో గహపతికో చాతి మహాగహపతికో, మహన్తఞ్చ తం ధనఞ్చాతి మహాధనం, మహన్తో చ సో పుఞ్ఞో చాతి మహాపుఞ్ఞో.
బహువచనగ్గహణేన క్వచి మహన్త సద్దస్స మహాదేసో హోతి. మహన్తఞ్చ తం ఫలఞ్చాతి మహప్ఫలం, మహబ్బలం, ఏవం మహద్ధనం, మహబ్భయం.
౩౩౧. , ౩౫౩. ఇత్థియం భాసితపుమిత్థీ పుమావ చే.
ఇత్థియం తుల్యాధికరణే పదే చే భాసితపుమిత్థీ పుమావ దట్ఠబ్బా.
దీఘా జఙ్ఘా యస్స సోయం దీఘజఙ్ఘో, కల్యాణభరియో, పహూతపఞ్ఞో.
భాసితపుపేతి కిమత్థం? బ్రాహ్మణబన్ధు చ సా భరియా చాతిబ్రాహ్మణబన్ధుభరియా.
౩౩౨. , ౩౪౩. కమ్మధారయసఞ్ఞే చ.
కమ్మధారయసఞ్ఞే చ సమాసే ఇత్థియం తుల్యాధికరణే పదే పుబ్బే భాసితపుమిత్థీ చే, పుమావ దట్ఠబ్బా. బ్రాహ్మణదారికా, ఖత్తియకఞ్ఞా, ఖత్తియకుమారికా.
భాసితపుమేతి కిమత్థం? ఖత్తియబన్ధుదారికా, బ్రాహ్మణబన్ధుదారికా.
౩౩౩. , ౩౪౪. అత్తం నస్స తప్పురిసే.
నస్స పదస్స తప్పురిసే ఉత్తరపదే అత్తం హోతి.
నబ్రాహ్మణో అబ్రాహ్మణో, అవసలో, అభిక్ఖు, అపఞ్చవస్సం, అపఞ్చగవం.
౩౩౪. , ౩౪౫. సరే అన.
నస్స పదస్స తప్పురిసే అన ఆదేసో హోతి సరే పరే.
న అస్సో అనస్సో, అనిస్సరో, అనరియో.
౩౩౫. , ౩౪౬. కద కుస్స.
కుఇచ్చేతస్స కద హోతి సరే పరే.
కుచ్ఛితం అన్నం కదన్నం, కుచ్ఛితం అసనం కదస్సనం.
సరేతి కిమత్థం? కుచ్ఛితా దారా యేసం (అపుఞ్ఞకారానం) తే హోన్తీతి కుదారా, కుజనా. ఏవం కుపుత్తా, కుగేహా, కువత్థా, కుదాసా.
౩౩౬. , ౩౪౭. కా’ప్పత్థేసు చ.
కుఇచ్చేతస్స కా హోతి అప్పత్థేసు చ.
కాలవణం, కాపుప్ఫం.
బహువచనగ్గహణం కిమత్థం? కుఇచ్చేతస్స అనప్పతత్థేసుపి క్వచి కా హోతి, కాపురిసా.
౩౩౭. , ౩౫౦. క్వచి సమాసన్తగతానమకారన్తో.
సమాసన్తగతానం నామానమన్తో సరో క్వచి అకారో హోతి.
దేవానం రాజా దేవరాజో, దేవరాజా, దేవానం సఖా దేవసఖో, దేవసఖా, పఞ్చ అహాని పఞ్చాహం, సత్తాహం, పఞ్చగవం, ఛత్తుపాహనం, ఉపసరదం, విసాలక్ఖో, విముఖో.
కారగ్గహణం కిమత్థం? ఆకారన్త ఇకారన్తా చ హోన్తి, పచ్చక్ఖా ధమ్మా యస్స సోయన్తి పచ్చక్ఖధమ్మా, సురభినో గన్ధో సురభిగన్ధి, సున్దరో గన్ధో సుగన్ధి, పూతినో గన్ధో పూతిగన్ధి, కుచ్ఛితో గన్ధో కుగన్ధి, దుట్ఠు గన్ధో యస్స సోయన్తి దుగన్ధి, పూతి ఏవ గన్ధో పూతిగన్ధి.
నదీఅన్తా చ కత్తుఅన్తా చ కపచ్చయో హోతి సమాసన్తే.
బహూ నదియో యస్మిం సోయం బహునదికో, జనపదో. బహవో కత్తారో యస్స సోయం బహుకత్తుకో, పురిసో.
౩౩౮. , ౩౫౬. నదిమ్హా చ.
నదిమ్హా చ కపచ్చయో హోతి సమాసన్తే.
బహూ నదియో యస్మిం సోయన్తి బహునదికో. బహూ కన్తియో యస్స సోయన్తి బహుకన్తికో. బహునారికో.
౩౩౯. , ౩౫౮. జాయాయ తుదం జాని పతిమ్హి.
జాయాఇచ్చేతాయ తుదం జానిఇచ్చేతే ఆదేసా హోన్తి పతిమ్హి పరే.
తుదంపతీ, జానిపతీ.
౩౪౦. , ౩౫౫. ధనుమ్హా చ.
ధనుమ్హా చ ఆపచ్చయో హోతి సమాసన్తే.
గాణ్డీవో ధను యస్స సోయం గాణ్డీవధన్వా.
౩౪౧. , ౩౩౬. అం విభత్తీనమకారన్తా అబ్యయీభావా.
తస్మా అకారన్తా అబ్యయీభావసమాసా పరాసం విభత్తీనం క్వచి అం హోతి.
అధిచిత్తం, యథావుడ్ఢం, ఉపకుమ్భం, యావజీవం, తిరోపబ్బతం, తిరోపాకారం, తిరోకుట్టం, అన్తోపాసాదం.
క్వచీతి కిమత్థం? అధిచిత్తస్స భిక్ఖునో.
౩౪౨. , ౩౩౭. సరో రస్సో నపుంసకే.
నపుంసకే వత్తమానస్స అబ్యయీభావసమాసస్స లిఙ్గస్స సరో రస్సో హోతి.
కుమారీసు అధికిచ్చ పవత్తతి కథా ఇతి అధికుమారి. ఉపవధు, ఉపగఙ్గం, ఉపమణికం.
౩౪౩. , ౩౩౮. అఞ్ఞస్మా లోపో చ.
అఞ్ఞస్మా అబ్యయీభావసమాసా అనకారన్తా పరాసం విభత్తీనం లోపో చ హోతి.
అధిత్థి, అధికుమారి, ఉపవధు.
ఇతి నామకప్పే సమాసకప్పో సత్తమో కణ్డో.
సమాసకప్పో నిట్ఠితో.