౧. సన్ధికప్ప
పఠమకణ్డ
(క)
సేట్ఠం తిలోకమహితం అభివన్దియగ్గం,
బుద్ధఞ్చ ధమ్మమమలం గణముత్తమఞ్చ;
సత్థుస్స తస్స వచనత్థవరం సుబుద్ధుం,
వక్ఖామి సుత్తహితమేత్థ సుసన్ధికప్పం.
(ఖ)
సేయ్యం జినేరితనయేన బుధా లభన్తి,
తఞ్చాపి తస్స వచనత్థసుబోధనేన;
అత్థఞ్చ అక్ఖరపదేసు అమోహభావా,
సేయ్యత్థికో పదమతో వివిధం సుణేయ్యం.
౧. , ౧. అత్థో అక్ఖరసఞ్ఞాతో.
సబ్బవచనానమత్థో అక్ఖరేహేవ సఞ్ఞాయతే. అక్ఖరవిపత్తియం హి అత్థస్స దున్నయథా హోతి, తస్మా అక్ఖరకోసల్లం బహూపకారం సుత్తన్తేసు.
౨. , ౨. అక్ఖరాపాదయో ఏకచత్తాలీసం.
తే చ ఖో అక్ఖరా అపి అకారాదయో ఏకచత్తా లీస సుత్తన్తేసు సోపకారా.
తం యథా? అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఏ ఓ, క ఖ గ ఘ ఙ, చ ఛ జ ఝ ఞ, ట ఠ డ ఢ ణ, త థ ద ధ న, ప ఫ బ భ మ, య ర ల వ స హ ళ అం, ఇతి అక్ఖరా నామ.
తేన క్వత్థో? అత్థో అక్ఖరసఞ్ఞాతో.
౩. , ౩. తత్థోదన్తా సరా అట్ఠ.
తత్థ అక్ఖరేసు అకారాదీసు ఓదన్తా అట్ఠ అక్ఖరా సరా నామ హోన్తి.
తం యథా? అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఏ ఓ, ఇతి సరా నామ.
తేన క్వత్థో? సరా సరే లోపం.
౪. , ౪. లహుమత్తా తయో రస్సా.
తత్థ అట్ఠసు సరేసు లహుమత్తా తయో సరా రస్సా నామ హోన్తి.
తం యథా? అ ఇ ఉ, ఇతి రస్సా నామ.
తేన క్వత్థో? రస్సం.
౫. , ౫. అఞ్ఞే దీఘా.
తత్థ అట్ఠసు సరేసు రస్సేహి అఞ్ఞే పఞ్చ సరా దీఘా నామ హోన్తి.
తం యథా? ఆ ఈ ఊ ఏ ఓ, ఇతి దీఘా నామ.
తేన క్వత్థో? దీఘం.
౬. , ౮. సేసా బ్యఞ్జనా.
ఠపేత్వా అట్ఠ సరే సేసా అక్ఖరా కకారాదయో నిగ్గహితన్తా బ్యఞ్జనా నామ హోన్తి.
తం యథా? క ఖ గ ఘ ఙ, చ ఛ జ ఝ ఞ, ట ఠ డ ఢ ణ, త థ ద ధ న, ప ఫ బ భ మ, య ర ల వ స హ ళ అం, ఇతి బ్యఞ్జనా నామ.
తేన క్వత్థో? సరా పకతి బ్యఞ్జనే.
౭. , ౯. వగ్గా పఞ్చపఞ్చసో మన్తా.
తేసం ఖో బ్యఞ్జనానం కకారాదయో మకారన్తా పఞ్చపఞ్చసో అక్ఖరవన్తో వగ్గా నామ హోన్తి.
తం యథా? క ఖ గ ఘ ఙ, చ ఛ జ ఝ ఞ, ట ఠ డ ఢ ణ, త థ ద ధ న, ప ఫ బ భ మ, ఇతి వగ్గా నామ.
తేన క్వత్థో? వగ్గన్తం వా వగ్గే.
౮. , ౧౦. అం ఇతి నిగ్గహితం.
అం ఇతి నిగ్గహితం నామ హోతి.
తేన క్వత్థో? అం బ్యఞ్జనే నిగ్గహితం.
౯. , ౧౧. పరసమఞ్ఞా పయోగే.
యా చ పన పరేసు సక్కతగన్థేసు సమఞ్ఞా ఘోసాతి వా అఘోసాతి వా, తా పయోగే సతి ఏత్థాపి యుజ్జన్తే.
తత్థ ఘోసా నామ-గ ఘ ఙ, జ ఝ ఞ, డ ఢ ణ, ద ధ న, బ భ మ, య ర ల వ హ ళ, ఇతి ఘోసా నామ. అఘోసా నామ-క ఖ, చ ఛ, ట ఠ, త థ, ప ఫ, స, ఇతి అఘోసా నామ.
తేన క్వత్థో? వగ్గే ఘోసాఘోసానం తతియపఠమా.
౧౦. , ౧౨. పుబ్బమధోఠిత మస్సరం సరేన వియోజయే.
తత్థ సన్ధిం కత్తుకామో పుబ్బబ్యఞ్జనం అధోఠితం అస్సరం కత్వా సరఞ్చ ఉపరి కత్వా సరేన వియోజయే.
తత్రాయమాది.
౧౧. , ౧౪. నయే పరం యుత్తే.
అస్సరం ఖో బ్యఞ్జనం అధోఠతం పరక్ఖరం నయే యుత్తే. తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య.
యుత్తేతికస్మా? అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే. ఏత్థ పన యుత్తం న హోతి.
ఇతి సన్ధికప్పే పఠమో కణ్డో.
దుతియకణ్డ
౧౨. , ౧౩. సరా సరే లోపం.
సరా ఖో సరే పరే లోపం పప్పోన్తి.
యస్సిన్ద్రియాని సమథఙ్గతాని. నో హేతం భన్తే సమేతాయస్మా సఙ్ఘేన.
౧౩. , ౧౫. వా పరో అసరూపా.
సరమ్హా అసరూపా పరో సరో లోపం పప్పోతి వా.
చత్తారో’మే భిక్ఖవే ధమ్మా, కిన్ను’ మావసమణియో. వాతి కస్మా? పఞ్చిన్ద్రియాని, తయస్సు ధమ్మా జహితా భవన్తి.
౧౪. , ౧౬. క్వచాసచణ్ణం లుత్తే.
సరో ఖో పరో పుబ్బసరే లుత్తే క్వచి అసవణ్ణం పప్పోతి.
సఙ్ఖ్యం నోపేతి వేదగూ, బన్ధుస్సేవ సమాగమో.
క్వచీతి కస్మా? యస్సిన్ద్రియాని, తథూపమం ధమ్మవరం అదేసయి.
౧౫. , ౧౭. దీఘం.
సరో ఖో పరో పుబ్బసరే లుత్తే క్వచి దీఘం పప్పోతి. సద్ధీధ విత్తం పురిసస్స సేట్ఠం, అనాగారేహి చూభయం.
క్వచీతి కస్మా? పఞ్చహుపాలి అఙ్గేహి సమన్నాగతో. నత్థఞ్ఞం కిఞ్చి.
౧౬. , ౧౮. పుబ్బో చ.
పుబ్బో చ సరో పరసరలోపే కతే క్వచి దీఘం పప్పోతి.
కింసూధ విత్తం పురిసస్స సేట్ఠం, సాధూతి పటిస్సుణిత్వా, క్వచీతి కస్మా? ఇతిస్స ముహుత్తమ్పి.
౧౭. , ౧౯. యమేదన్తస్సాదేసో.
ఏకారస్స అన్తభూతస్స సరే పరే క్వచి యకారాదేసో హోతి.
అధిగతో ఖో మ్యాయం ధమ్మో, త్యాహం ఏవం వదేయ్యం, త్యాస్స పహీనా హోన్తి.
క్వచీతి కస్మా? నే’నాగతా, ఇతి నేత్థ.
౧౮. , ౨౦. వమోదుదన్తానం.
ఓకారుకారానం అన్తభూతానం సరే పరే క్వచి వకారాదేసో హోతి.
అథ ఖ్వస్స, స్వస్స హోతి, బహ్వాబాధో, వత్థ్వేత్థ విహితం నిచ్చం చక్ఖాపాథమాగచ్ఛతి.
క్వచీతికస్మా? చత్తారో’మే భిక్ఖవే ధమ్మా, కిన్నుమావ సమణియో.
౧౯. , ౨౨. సబ్బో చంతి.
సబ్బో ఇచ్చేసో తిసద్దో బ్యఞ్జనో సరే పరే క్వచి చకారం పప్పోతి.
ఇచ్చేతం కుసలం, ఇచ్చస్స వచనీయం, పచ్చుత్తరిత్వా, పచ్చాహరతి.
క్వచీతి కస్మా? ఇతిస్స ముహుత్తమ్పి.
౨౦. , ౨౭. దో ధస్స చ.
ధఇచ్చేతస్స సరే పరే క్వచి దకారాదేసో హోతి.
ఏకమిదాహం భిక్ఖవే సమయం.
క్వచీతి కస్మా? ఇధేవ మరణం భవిస్సతి.
వగ్గహణేన ధకారస్స హకారాదేసో హోతి సాహు దస్సన మరియానం.
సుత్తవిభాగేన బహుధా సియా-
తో దస్స, యథా? సుగతో.
టో తస్స, యథా? దుక్కటం.
ధో తస్స, యథా? గన్ధబ్బో.
త్రో త్తస్స, యథా? అత్రజో.
కో గస్స, యథా? కులూపకో.
లో రస్స, యథా? మహాసాలో.
జో యస్స, యథా? గవజో.
బ్బో వస్స, యథా? కుబ్బతో.
కో యస్స, యథా? సకే.
యో జస్స, యథా? నియంపుత్తం.
కో తస్స, యథా? నియకో.
చ్చో త్తస్స, యథా భచ్చో.
ఫో పస్స, యథా? నిప్ఫత్తి.
ఖో కస్స, యథా? నిక్ఖమతి. ఇచ్చేవమాదీ యోజేతబ్బా.
౨౧. , ౨౧. ఇవణ్ణో యం నవా.
పుబ్బో ఇవణ్ణో సరే పరే యకారం పప్పోతి నవా. పటిసున్థారవుత్యస్స, సబ్బా విత్యానుభూయతే.
నవాతి కస్మా? పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో, ముత్తచాగీ అనుద్ధతో.
౨౨. , ౨౮. ఏవాదిస్స రి పుబ్బో చ రస్సో.
సరమ్హా పరస్స ఏవస్స ఏకారస్స ఆదిస్స రికారో హోతి, పుబ్బో చ సరో రస్సో హోతి నవా.
యథరివ వసుధాతలఞ్చ సబ్బం, తథరివ గుణవా సుపూజనియో.
నవాతి కస్మా? యథా ఏవ, తథా ఏవ.
ఇతి సన్ధికప్పే దుతియో కణ్డో.
తతియకణ్డ
౨౩. , ౨౬. సరా పకతి బ్యఞ్జనే.
సరా ఖో బ్యఞ్జనే పరే పకతిరూపాని హోన్తి.
మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, పమాదో మచ్చునో పదం, తిణ్ణో పారఙ్గతో అహు.
౨౪. , ౩౫. సరే క్వచి.
సరా ఖో సరే పరే క్వచి పకతిరూపాని హోన్తి.
కో ఇమం పథవిం విచేస్సతి.
క్వచీతి కస్మా? అప్పస్సుతాయం పురిసో.
౨౫. , ౩౭. దీఘం.
సరా ఖో బ్యఞ్జనే పరే క్వచి దీఘం పప్పోన్తి.
సమ్మా ధమ్మం విపస్సతో, ఏవం గామే మునీ చరే, ఖన్తీ పరమం తపో తితిక్ఖా.
క్వచీతి కస్మా? ఇధ మోదతి పేచ్చ మోదతి, పతిలీయతి, పటిహఞ్ఞతి.
౨౬. , ౩౮. రస్సం.
సరా ఖో బ్యఞ్జనే పరే క్వచి రస్సం పప్పోన్తి.
భోవాదినామ సో హోతి, యథాభావి గుణేన సో.
క్వచీతి కస్మా? సమ్మాసమాధి, సావిత్తీ ఛన్దసో ముఖం, ఉపనీయతి జీవితమప్పమాయు.
౨౭. , ౩౯. లోపఞ్చ తత్రాకారో.
సరా ఖో బ్యఞ్జనే పరే క్వచి లోపం పప్పోన్తి. తత్ర చ లోపే కతే అకారాగమో హోతి.
స సీలవా. స పఞ్ఞవా ఏస ధమ్మో సనన్తనో, స వే కసావమరహతి, స మానకామోపి భవేయ్య, స వే ముని జాతిభయం అదస్సి.
క్వచీతి కస్మా? సో ముని, ఏసో ధమ్మో పదిస్సతి, న సో కాసావమరహతి.
౨౮. , ౪౦. పర ద్వేభావో ఠానే.
సరమ్హా పరస్స బ్యఞ్జనస్స ద్వేభావో హోతి ఠానే.
ఇధప్పమాదో, పురిసస్స జన్తునో, పబ్బజ్జం కిత్తయిస్సామి, చాతుద్దసి, పఞ్చద్దసి, అభిక్కన్తతరో చన్దో.
ఠానేతి కస్మా? ఇధ మోదతి పేచ్చ మోదతి.
౨౯. , ౪౨. వగ్గే ఘోసాఘోసానం తతియపఠమా.
వగ్గే ఖో పుబ్బేసం బ్యఞ్జనానం ఘోసాఘోసభూతానం సరమ్హా యథాసఙ్ఖ్యం తతియపఠమక్ఖరా ద్వేభావం గచ్ఛన్తి ఠానే.
ఏసేవ చజ్ఝానప్ఫలో, యత్రట్ఠితం నప్పసహేయ్య మచ్చు, సేలే యథా పబ్బతముద్ధనిట్ఠితో, చత్తారిట్ఠానాని నరో పమత్తో.
ఠానేతి కస్మా? ఇధ చేతసో దళ్హం గణ్హాతి థామసా.
ఇతి సన్ధికప్పే తతియో కణ్డో.
చతుత్థకణ్డ
౩౦. , ౫౮. అం బ్యఞ్జనే నిగ్గహితం.
నిగ్గహితం ఖో బ్యఞ్జనే పరే అం ఇతి హోతి.
ఏవం వుత్తే, తం సాధూతి పటిస్సుణిత్వా.
౩౧. , ౪౯. వగ్గన్తం వా వగ్గే.
వగ్గభూతే బ్యఞ్జనే పరే నిగ్గహితం ఖో వగ్గన్తం వా పప్పోతి.
తన్నిచ్చుతం, ధమ్మఞ్చరే సుచరితం, చిరప్పవాసిం పురిసం. సన్తన్తస్స మనం హోతి, తఙ్కారుణికం, ఏవఙ్ఖో భిక్ఖవే సిక్ఖితబ్బం.
వాగ్గహణేననిగ్గహితం ఖో లకారాదేసో హోతి. పుగ్గలం.
వాతి కస్మా? న తం కమ్మం కతం సాధు.
౩౨. , ౫౦. ఏహే ఉం.
ఏకారహకారే పరే నిగ్గహితం ఖో ఞకారం పప్పోతి వా.
పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయిస్సామి, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి, ఏవఞ్హి వో భిక్ఖవే సిక్ఖితబ్బం. తఞ్హి తస్స ముసా హోతి.