౨. నామకణ్డ
పుల్లిఙ్గ
౪౭. ‘‘జినవచనయుత్తం హీ’’తి సబ్బత్థాధికారో.
లిఙ్గఞ్చ నిపచ్చతే.
ధాతుప్పచ్చయవిభత్తివజ్జితమత్థయుత్తం సద్దరూపం లిఙ్గం నామ, జినవచనయోగ్గం లిఙ్గం ఇధ ఠపీయతి నిప్ఫాదీయతి చ.
౪౮. బుద్ధఇతి ఠితే –
తతో చ విభత్తియో.
తస్మా లిఙ్గా పరా విభత్తియో హోన్తి. చకారేన తాసం ఏకవచనాదిపఠమాదిసఞ్ఞా చ.
‘‘సి యో అం యో నా హి స నం స్మా హి స నం స్మిం సూ’’ తి విభత్తియో. సి యో ఇతి పఠమా, అం యో ఇతి దుతియా, నా హి ఇతి తతియా, స నం ఇతి చతుత్థీ, స్మా హి ఇతి పఞ్చమీ, స నం ఇతి ఛట్ఠీ, స్మిం సు ఇతి సత్తమీ.
లిఙ్గత్థే పఠమా.
యో కమ్మకత్తాదివత్తన్తరమప్పత్తో సస్సరూపట్ఠో సుద్ధో, సో లిఙ్గత్థో నామ, తస్సాభిధానమత్తే పఠమావిభత్తి హోతి. తస్సాపనియమే ఏకమ్హి వత్తబ్బే ఏకవచనం సి, వుచ్చతే నేనేతివచనం, ఏకస్సత్థస్స వచనం ఏకవచనం. ఏవం బహువచనం.
అతోత్వేవ.
సో.
అకారన్తా పరస్స సిస్స ఓ హోతి.
సరలోపో మాదేసప్పచ్చయాదిమ్హి సరలోపే తు పకతి.
అంఆదీసు పరేసు సరస్స లోపో హోతి, తస్మిం కతే తు క్వచాదినా అసవణ్ణే పత్తే పకతి హోతి.
నయే పరం యుత్తే. ఏవముపరి సరలోపాది. బుద్ధో.
బహుమ్హి వత్తబ్బే బహువచనం యో.
అతో వాత్వేవ.
సబ్బయోనీనమాఏ.
అకారన్తా పరేసం పఠమదుతియాయోనీనం యథాసఙ్ఖ్యం ఆఏ వా హోన్తి. బుద్ధా.
వాతి కిం. అగ్గయో.
౪౯. లిఙ్గత్థే పఠమాత్వేవ.
ఆలపనే చ.
అభిముఖీకరణమాలపనం, తదధికే లిఙ్గత్థే పఠమా హోతి.
‘‘ఆలపనే సి గసఞ్ఞో’’తి సిస్స గసఞ్ఞా. గేఇత్వేవ.
అకారా పితాద్యన్తానమా.
గే పరే అకారో పితుసత్థుఅత్తరాజాదీనమన్తో చ ఆత్తం యాతి.
‘‘ఆకారో వా’’తి గే పరే ఆకారస్స రస్సో వా.
సేసతో లోపం గసీపి.
సో సిం స్యా చ సఖాతో గస్సేవాత్యాదినిద్దిట్ఠేహఞ్ఞే అవణ్ణివణ్ణువణ్ణోకారన్తా సేసా, తేహి పరే గసీ లుప్యన్తే. హే - బుద్ధ, బుద్ధా. యో - బుద్ధా.
౫౦. కమ్మత్థే దుతియా.
యం కరోతి, తం కమ్మం నామ. తత్థ దుతియా హోతి. అంబుద్ధం. యోస్స ఏ-బుద్ధే.
౫౧. తతియాత్వేవ.
కత్తరి చ.
యో కరోతి, స కత్తా నామ. తత్థ తతియా హోతి. నా.
అతో నేన.
అకారా పరో నా ఏనం యాతి. బుద్ధేన.
హి.
సుహిస్వకారో ఏ.
సుహిసు పరేస్వకారస్స ఏ హోతి.
స్మాహిస్మిన్నం మ్హాభిమ్హి వా.
సబ్బసద్దేహి పరేసం స్మాహిస్మిన్నం యథాసఙ్ఖ్యం మ్హాభిమ్హిఇచ్చేతే వా హోన్తి. బుద్ధేభి, బుద్ధేహి.
౫౨. కరణే తతియా.
యేన వా కయిరతే, తం కరణం నామ. తత్థ తతియా హోతి. సబ్బం కత్తుసమం.
౫౩. సమ్పదానే చతుత్థీ.
యస్స దాతుకామో రోచతే, ధారయతే వా, తం సమ్పదానం నామ. తత్థ చతుత్థీ హోతి. స.
అతో వాత్వేవ.
ఆయ చతుత్థేకవచనస్స తు.
అకారా పరస్స చతుత్థేకవచనస్స ఆయో వా హోతి. బుద్ధాయ.
‘‘సాగమో సే’’తి సే సకారాగమో. బుద్ధస్స. నం.
దీఘన్త్వేవ.
సునంహిసు చ.
సునంహిసు పరేసు సరాదీనం దీఘో హోతి. చసద్దేన క్వచి న. బుద్ధానం.
౫౪. అపాదానే పఞ్చమీ.
యస్మాదపేతి, భయమాదత్తే వా, తదపాదానం నామ, తత్థ పఞ్చమీ హోతి. స్మా.
అతో ఆఏత్వేవ.
౫౫. స్మాస్మిన్నం వా.
అకారా పరేసం స్మాస్మిన్నం ఆఏ వా హోన్తి. బుద్ధా, బుద్ధమ్హా, బుద్ధస్మా. బుద్ధేభి, బుద్ధేహి.
౫౬. సామిస్మిం ఛట్ఠీ.
యస్స వా పరిగ్గహో, తం సామీ నామ. తత్థ ఛట్ఠీ హోతి. బుద్ధస్స. బుద్ధానం.
౫౭. ఓకాసే సత్తమీ.
యోధారో, తమోకాసం నామ. తత్థ సత్తమీ హోతి. స్మిం-బుద్ధే, బుద్ధమ్హి, బుద్ధస్మిం. సు-బుద్ధేసు.
౫౮. బుద్ధో బుద్ధ సుఖం దదాతి సరతో బుద్ధం తతో దుక్కరం,
కిం బుద్ధేన మహిద్ధయోపి మునయో బుద్ధేన జాతాసుఖీ;
బుద్ధస్సేవ మనం దదే పదమహం బుద్ధా లభేయ్యాచ్చుతం,
బుద్ధస్సిద్ధి న కిం కరే భవభవే భత్త్యత్థు బుద్ధే మమ.
౫౯. ఇతో పరం తతియాపఞ్చమీనఞ్చ చతుత్థీఛట్ఠీనఞ్చ సరూపత్తా పఞ్చమీఛట్ఠియో భీయో ఉపేక్ఖన్తే.
౬౦. అత్త, సి.
బ్రహ్మత్తసఖరాజాదితో త్వేవ.
స్యా చ.
బ్రహ్మాదితో సిస్స ఆ హోతి. అత్తా.
‘‘యోనమానో’’తి బ్రహ్మాదితో యోనం ఆనోత్తం. అత్తానో.
౬౧. హే - అత్త, అత్తా. యో, అత్తానో.
౬౨. ‘‘బ్రహ్మత్తసఖరాజాదితో అమాన’’న్తి బ్రహ్మాదితో అంవచనస్స ఆనం వా హోతి. అత్తానం, అత్తం. అత్తానో.
౬౩. అత్తేన, అత్తనా. పక్ఖే-జినవచనానురోధేన ఏనాభావో.
‘‘అత్తాన్తో హిస్మిమనత్తం’’తి హిమ్హి అత్తన్తస్స అనో. అత్తనేహి. ఏవం కరణే.
౬౪. ‘‘సస్స నో’’తి నోకారో. అత్తనో. అత్తానం.
౬౫. అమ్హతుమ్హన్తు రాజబ్రహ్మత్తసఖ సత్థుపితాదీహి స్మా నావ.
అమ్హాదితో స్మా నా ఇవ హోతి. అత్తనా.
౬౬. ‘‘తతో స్మిన్నీ’’తి స్మినో ని. అత్తని. ‘‘అనత్త’’న్తి భావనిద్దేసేన సుమ్హి చ అనో. అత్తనేసు.
౬౭. రాజా అత్తావ. నా.
సవిభత్తిస్స రాజస్సేత్వేవ.
నామ్హి రఞ్ఞా వా.
నామ్హి సవిభత్తిస్స రాజసద్దస్స రఞ్ఞా వా హోతి. రఞ్ఞా, రాజేన.
రాజస్స రాజు సునంహిసు చ.
సునం హిసు పరేసు రాజస్స రాజు హోతి, చకారేన క్వచి న.
‘‘సునంహిసు చేతి’’ దీఘే - రాజూభి, రాజూహి, రాజేభి, రాజేహి.
౬౮. సవిభత్తిస్సేత్యధికారో.
‘‘రాజస్స రఞ్ఞో రాజినో సే’’తి సే రఞ్ఞో రాజినో హోన్తి. రఞ్ఞో, రాజినో.
‘‘రఞ్ఞం నమ్హి వా’’తి నమ్హి రఞ్ఞం వా. రఞ్ఞం, రాజూనం, రాజానం.
౬౯. స్మాస్సనాతుల్యత్తా-నామ్హి రఞ్ఞా వా. రఞ్ఞా, రాజమ్హా, రాజస్మా.
౭౦. ‘‘స్మిమ్హి రఞ్ఞే రాజినీ’’తి స్మిమ్హి రఞ్ఞే రాజిని హోన్తి. రఞ్ఞే, రాజిని. రాజూసు, రాజేసు.
౭౧. గుణవన్తు, సి.
సవిభత్తిస్స న్తుస్సేత్వేవ.
‘‘ఆ సిమ్హీ’’తి సిమ్హి సవిభత్తిస్స న్తుస్స ఆ. గుణవా.
యోమ్హి పఠమేత్వేవ.
న్తుస్స న్తో.
పఠమే యోమ్హి సవిభత్తిస్స న్తుస్స న్తోకారో హోతి. గుణవన్తో.
సునంహిసు అత్తంత్వేవ.
న్తుస్సన్తో యోసు చ.
సునంహిసు, యోసు, చకారేన అఞ్ఞేసుపి పరేసు న్తుస్సన్తో అత్తం యాతి. గుణవన్తా.
౭౨. సవిభత్తిస్సేత్యధికారో. అంఇత్వేవ.
అవణ్ణో చ గే.
గే పరే సవిభత్తిస్స న్తుస్స అంఅఆ హోన్తి. హేగుణవం,గుణవ, గుణవా. యో - గుణవన్తో, గుణవన్తా.
౭౩. అత్తం – గుణవన్తం. గుణవన్తే.
౭౪. ‘‘తోతితా సస్మిం నాస్వీ’’తి సవిభత్తిస్స న్తుస్స నామ్హి తా, సే తోకారో, స్మిమ్హి తి చ వా. గుణవతా, గుణవన్తేన. గుణవన్తేభి, గుణవన్తేహి.
౭౫. గుణవతో, గుణవన్తస్స.
‘‘నమ్హి తం వా’’తి నమ్హి న్తుస్స తం వా. గుణవతం, గుణవన్తానం. స్మా నావ.
౭౬. గుణవతి, గుణవన్తే, గుణవన్తమ్హి, గుణవన్తస్మిం, గుణవన్తేసు.
౭౭. గచ్ఛన్త, సి.
‘‘సిమ్హి గచ్ఛన్తాదీనం న్తసద్దో అ’’న్తి న్తసద్దస్స అంవా, సిలోపో. గచ్ఛం, సిస్స ఓ – గచ్ఛన్తో.
గచ్ఛన్తాదీనం న్తసద్దోత్వేవ.
సేసేసున్తువ.
వుత్తం హిత్వా సేసేసు గచ్ఛన్తాదీనం న్తసద్దో న్తు ఇవ దట్ఠబ్బో. గచ్ఛన్తో, గచ్ఛన్తాఇచ్చాది.
సేసం గుణవన్తుసమం.
౭౮. గచ్ఛన్తాదయో నామ అన్తప్పచ్చయన్తా.
౭౯. అగ్గి, సిలోపో.
‘‘ఇవణ్ణువణ్ణా ఝలా’’తి ఇవణ్ణువణ్ణానం యథాసఙ్ఖ్యం ఝలసఞ్ఞా.
ఝలతో వాత్వేవ.
ఘపతో చ యోనం లోపో.
ఘపఝలతో యోనం లోపో వా హోతి.
యోసు కతనికారలోపేసు దీఘం.
కతో నికారో లోపో చ యేసం తేసు యోసు సరానం దీఘో హోతి. అగ్గీ. పక్ఖే-అత్తన్త్వేవ.
యో స్వకతరస్సో ఝో.
యోసు అకతరస్సో ఝో అత్తం యాతి. అగ్గయో. తథాలపనే.
౮౦. అం మో నిగ్గహీతం ఝలపేహి.
ఝలపతో అం మో చ బిన్దుం యన్తి. అగ్గిం. అగ్గీ, అగ్గయో.
౮౧. అగ్గినా. దీఘే-అగ్గీభి, అగ్గీహి.
౮౨. ‘‘ఝలతో సస్స నో వా’’తి సస్స నోత్తం వా. అగ్గినో, అగ్గిస్స. అగ్గీనం.
౮౩. ‘‘ఝలతో చే’’తి స్మాస్స నా. అగ్గినా.
౮౪. అగ్గిమ్హి, అగ్గిస్మిం. అగ్గీసు.
౮౫. ఆది అగ్గీవ. స్మింనో పన ‘‘ఆదితో ఓ చే’’తి అం, ఓ చ వా. ఆది, ఆదో, ఆదిమ్హి, ఆదిస్మిం. ఆదీసు.
౮౬. దణ్డీ, సి.
‘‘అఘో రస్స’’మాదినా రస్సే సమ్పత్తే ‘‘న సిస్మిమనపుంసకానీ’’తి సిమ్హి అనపుంసకానం న రస్సో. సిలోపో, దణ్డీ, యోలోపే – దణ్డీ. పక్ఖే –
అఘో రస్సమేకవచనయోస్వపి చ.
ఏకవచనయోసు ఝలపా రస్సం యన్తి.
ఝతో కతరస్సాత్వేవ.
యోనం నో.
కతస్సా ఝతో యోనం నోత్తం హోతి. దణ్డినో.
౮౭. ‘‘ఝలపా రస్స’’న్తి గే పరే ఝలపానం రస్సో. హేదణ్డి. దణ్డీ, దణ్డినో.
౮౮. వా అంఇత్వేవ.
‘‘నం ఝతో కతరస్సా’’తి అంఇచ్చస్స నం వా. దణ్డినం, దణ్డిం. దణ్డీ, దణ్డినో.
౮౯. దణ్డినా. దణ్డీభి, దణ్డీహి.
౯౦. దణ్డినో, దణ్డిస్స. దణ్డీనం.
౯౧. ఝతో కతరస్సాత్వేవ.
‘‘స్మిన్నీ’’తి స్మినో ని. దణ్డిని. దణ్డీసు.
౯౨. భిక్ఖు, సిలోపో.
వా యోనంత్వేవ.
‘‘లతో వో కారో చే’’తి లతో యోనం వోత్తం వా.