౨. సీహనాదవగ్గో

౧. సీహనాదసుత్తం

౧౧. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘వుత్థో మే, భన్తే, సావత్థియం వస్సావాసో. ఇచ్ఛామహం, భన్తే, జనపదచారికం పక్కమితు’’న్తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, సారిపుత్త, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే సారిపుత్తే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మా మం, భన్తే, సారిపుత్తో ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కన్తో’’తి. అథ ఖో భగవా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, భిక్ఖు, మమ వచనేన సారిపుత్తం ఆమన్తేహి – ‘సత్థా తం, ఆవుసో సారిపుత్త, ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా తం, ఆవుసో సారిపుత్త, ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో తస్స భిక్ఖునో పచ్చస్సోసి.

తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో [మహామోగ్గలానో (క.)] ఆయస్మా చ ఆనన్దో అవాపురణం [అపాపురణం (స్యా. క.)] ఆదాయ విహారే ఆహిణ్డన్తి [విహారేన విహారం అన్వాహిణ్డన్తి (సీ. పీ.), విహారం ఆహిణ్డన్తి (స్యా.)] – ‘‘అభిక్కమథాయస్మన్తో, అభిక్కమథాయస్మన్తో! ఇదానాయస్మా సారిపుత్తో భగవతో సమ్ముఖా సీహనాదం నదిస్సతీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ తే, సారిపుత్త, అఞ్ఞతరో సబ్రహ్మచారీ ఖీయనధమ్మం ఆపన్నో – ‘ఆయస్మా మం, భన్తే, సారిపుత్తో ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జచారికం పక్కన్తో’’’తి.

‘‘యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, పథవియం సుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తి అసుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తి గూథగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి ముత్తగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి ఖేళగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి పుబ్బగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి లోహితగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, న చ తేన పథవీ అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, పథవీసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, ఆపస్మిం సుచిమ్పి ధోవన్తి అసుచిమ్పి ధోవన్తి గూథగతమ్పి… ముత్తగతమ్పి… ఖేళగతమ్పి… పుబ్బగతమ్పి… లోహితగతమ్పి ధోవన్తి, న చ తేన ఆపో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఆపోసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, తేజో సుచిమ్పి డహతి అసుచిమ్పి డహతి గూథగతమ్పి… ముత్తగతమ్పి… ఖేళగతమ్పి… పుబ్బగతమ్పి… లోహితగతమ్పి డహతి, న చ తేన తేజో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, తేజోసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, వాయో సుచిమ్పి ఉపవాయతి అసుచిమ్పి ఉపవాయతి గూథగతమ్పి… ముత్తగతమ్పి… ఖేళగతమ్పి… పుబ్బగతమ్పి… లోహితగతమ్పి ఉపవాయతి, న చ తేన వాయో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, వాయోసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, రజోహరణం సుచిమ్పి పుఞ్ఛతి అసుచిమ్పి పుఞ్ఛతి గూథగతమ్పి… ముత్తగతమ్పి… ఖేళగతమ్పి… పుబ్బగతమ్పి… లోహితగతమ్పి పుఞ్ఛతి, న చ తేన రజోహరణం అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, రజోహరణసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, చణ్డాలకుమారకో వా చణ్డాలకుమారికా వా కళోపిహత్థో నన్తకవాసీ గామం వా నిగమం వా పవిసన్తో నీచచిత్తంయేవ ఉపట్ఠపేత్వా పవిసతి; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, చణ్డాలకుమారకచణ్డాలకుమారికాసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, ఉసభో ఛిన్నవిసాణో సూరతో సుదన్తో సువినీతో రథియాయ రథియం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం అన్వాహిణ్డన్తో న కిఞ్చి హింసతి పాదేన వా విసాణేన వా; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఉసభఛిన్నవిసాణసమేన చేతసా విహరామి విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, ఇత్థీ వా పురిసో వా దహరో యువా మణ్డనకజాతికో సీసంన్హాతో అహికుణపేన వా కుక్కురకుణపేన వా మనుస్సకుణపేన వా కణ్ఠే ఆసత్తేన అట్టీయేయ్య హరాయేయ్య జిగుచ్ఛేయ్య; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఇమినా పూతికాయేన అట్టీయామి హరాయామి జిగుచ్ఛామి. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్య.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, పురిసో మేదకథాలికం పరిహరేయ్య ఛిద్దావఛిద్దం ఉగ్ఘరన్తం పగ్ఘరన్తం; ఏవమేవం ఖో అహం, భన్తే, ఇమం కాయం పరిహరామి ఛిద్దావఛిద్దం ఉగ్ఘరన్తం పగ్ఘరన్తం. యస్స నూన, భన్తే, కాయే కాయగతాసతి అనుపట్ఠితా అస్స, సో ఇధ అఞ్ఞతరం సబ్రహ్మచారిం ఆసజ్జ అప్పటినిస్సజ్జ చారికం పక్కమేయ్యా’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యో అహం ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖిం. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి. ‘‘తగ్ఘ తం [త్వం (సీ. పీ.)], భిక్ఖు, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యో త్వం సారిపుత్తం అసతా తుచ్ఛా ముసా అభూతేన అబ్భాచిక్ఖి. యతో చ ఖో త్వం, భిక్ఖు, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి, తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుడ్ఢిహేసా, భిక్ఖు, అరియస్స వినయే యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘ఖమ, సారిపుత్త, ఇమస్స మోఘపురిసస్స, పురా తస్స తత్థేవ సత్తధా ముద్ధా ఫలతీ’’తి [ఫలిస్సతీతి (క. సీ. స్యా. పీ. క.) అట్ఠకథాసు పన ‘‘ఫలతీతి’’ ఇత్వేవ దిస్సతి]. ‘‘ఖమామహం, భన్తే, తస్స ఆయస్మతో సచే మం సో ఆయస్మా ఏవమాహ – ‘ఖమతు చ మే సో ఆయస్మా’’’తి. పఠమం.

౨. సఉపాదిసేససుత్తం

౧౨. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘అతిప్పగో ఖో తావ సావత్థియం పిణ్డాయ చరితుం, యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

తేన ఖో పన సమయేన తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘యో హి కోచి, ఆవుసో, సఉపాదిసేసో కాలం కరోతి, సబ్బో సో అపరిముత్తో నిరయా అపరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా అపరిముత్తో పేత్తివిసయా అపరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం భాసితం నేవ అభినన్ది నప్పటిక్కోసి. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి – ‘‘భగవతో సన్తికే ఏతస్స భాసితస్స అత్థం ఆజానిస్సామీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసిం. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏతదహోసి – ‘అతిప్పగో ఖో తావ సావత్థియం పిణ్డాయ చరితుం; యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’న్తి. అథ ఖో అహం, భన్తే, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోదిం. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిం. తేన ఖో పన సమయేన తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘యో హి కోచి, ఆవుసో, సఉపాదిసేసో కాలం కరోతి, సబ్బో సో అపరిముత్తో నిరయా అపరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా అపరిముత్తో పేత్తివిసయా అపరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా’తి. అథ ఖో అహం, భన్తే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం భాసితం నేవ అభినన్దిం నప్పటిక్కోసిం. అనభినన్దిత్వా అప్పటిక్కోసిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమిం – ‘భగవతో సన్తికే ఏతస్స భాసితస్స అత్థం ఆజానిస్సామీ’’’తి.

‘‘కే చ [కేచి (స్యా. పీ.), తే చ (క.)], సారిపుత్త, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా బాలా అబ్యత్తా, కే చ [కేచి (స్యా. పీ. క.) అ. ని. ౬.౪౪ పాళియా సంసన్దేతబ్బం] సఉపాదిసేసం వా ‘సఉపాదిసేసో’తి జానిస్సన్తి, అనుపాదిసేసం వా ‘అనుపాదిసేసో’తి జానిస్సన్తి’’!

‘‘నవయిమే, సారిపుత్త, పుగ్గలా సఉపాదిసేసా కాలం కురుమానా పరిముత్తా నిరయా పరిముత్తా తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తా పేత్తివిసయా పరిముత్తా అపాయదుగ్గతివినిపాతా. కతమే నవ? ఇధ, సారిపుత్త, ఏకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి. అయం, సారిపుత్త, పఠమో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి…పే… ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. అయం, సారిపుత్త, పఞ్చమో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. అయం, సారిపుత్త, ఛట్ఠో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా…పే… పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఏకబీజీ హోతి, ఏకంయేవ మానుసకం భవం నిబ్బత్తేత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. అయం, సారిపుత్త, సత్తమో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా…పే… పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా కోలంకోలో హోతి, ద్వే వా తీణి వా కులాని సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. అయం, సారిపుత్త, అట్ఠమో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా…పే… పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘పున చపరం, సారిపుత్త, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి, సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ, పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సత్తక్ఖత్తుపరమో హోతి, సత్తక్ఖత్తుపరమం దేవే చ మనుస్సే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. అయం, సారిపుత్త, నవమో పుగ్గలో సఉపాదిసేసో కాలం కురుమానో పరిముత్తో నిరయా పరిముత్తో తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తో పేత్తివిసయా పరిముత్తో అపాయదుగ్గతివినిపాతా.

‘‘కే చ, సారిపుత్త, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా బాలా అబ్యత్తా, కే చ సఉపాదిసేసం వా ‘సఉపాదిసేసో’తి జానిస్సన్తి, అనుపాదిసేసం వా ‘అనుపాదిసేసో’తి జానిస్సన్తి! ఇమే ఖో, సారిపుత్త, నవ పుగ్గలా సఉపాదిసేసా కాలం కురుమానా పరిముత్తా నిరయా పరిముత్తా తిరచ్ఛానయోనియా పరిముత్తా పేత్తివిసయా పరిముత్తా అపాయదుగ్గతివినిపాతా. న తావాయం, సారిపుత్త, ధమ్మపరియాయో పటిభాసి భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. తం కిస్స హేతు? మాయిమం ధమ్మపరియాయం సుత్వా పమాదం ఆహరింసూతి [ఆహరింసు (సీ. పీ.)]. అపి చ మయా [అపి చాయం (?)], సారిపుత్త, ధమ్మపరియాయో పఞ్హాధిప్పాయేన భాసితో’’తి. దుతియం.

౩. కోట్ఠికసుత్తం

౧౩. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో [మహాకోట్ఠితో (సీ. స్యా. పీ.)] యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం, తం మే కమ్మం సమ్పరాయవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం సుఖవేదనీయం [సుఖవేదనియం (క.) మ. ని. ౩.౮ పస్సితబ్బం], తం మే కమ్మం దుక్ఖవేదనీయం [దుక్ఖవేదనియం (క.)] హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం సుఖవేదనీయం [సుఖవేదనియం (క.) మ. ని. ౩.౮ పస్సితబ్బం], తం మే కమ్మం దుక్ఖవేదనీయం [దుక్ఖవేదనియం (క.)] హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో, సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం దుక్ఖవేదనీయం, తం మే కమ్మం సుఖవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం పరిపక్కవేదనీయం, తం మే కమ్మం అపరిపక్కవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం అపరిపక్కవేదనీయం, తం మే కమ్మం పరిపక్కవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం బహువేదనీయం, తం మే కమ్మం అప్పవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం అప్పవేదనీయం, తం మే కమ్మం బహువేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం వేదనీయం, తం మే కమ్మం అవేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, ‘యం కమ్మం అవేదనీయం, తం మే కమ్మం వేదనీయం హోతూ’తి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, ఆవుసో’’.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం తం మే కమ్మం సమ్పరాయవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం సమ్పరాయవేదనీయం తం మే కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం సుఖవేదనీయం తం మే కమ్మం దుక్ఖవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం దుక్ఖవేదనీయం తం మే కమ్మం సుఖవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం పరిపక్కవేదనీయం తం మే కమ్మం అపరిపక్కవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం అపరిపక్కవేదనీయం తం మే కమ్మం పరిపక్కవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం బహువేదనీయం తం మే కమ్మం అప్పవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం అప్పవేదనీయం తం మే కమ్మం బహువేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం వేదనీయం తం మే కమ్మం అవేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి.

‘‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, యం కమ్మం అవేదనీయం తం మే కమ్మం వేదనీయం హోతూతి, ఏతస్స అత్థాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నో హిదం, ఆవుసో’తి వదేసి. అథ కిమత్థం చరహావుసో, భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి?

‘‘యం ఖ్వస్స [యం ఖో (క.)], ఆవుసో, అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అప్పత్తం అసచ్ఛికతం అనభిసమేతం, తస్స ఞాణాయ దస్సనాయ పత్తియా సచ్ఛికిరియాయ అభిసమయాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి [వుస్సతి (స్యా.)]. (‘‘కిం పనస్సావుసో, అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అప్పత్తం అసచ్ఛికతం అనభిసమేతం, యస్స ఞాణాయ దస్సనాయ పత్తియా సచ్ఛికిరియాయ అభిసమయాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి?) [( ) స్యా. క. పోత్థకేసు నత్థి] ‘‘‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి ఖ్వస్స [ఖో యం (క.)], ఆవుసో, అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అప్పత్తం అసచ్ఛికతం అనభిసమేతం. తస్స ఞాణాయ దస్సనాయ పత్తియా సచ్ఛికిరియాయ అభిసమయాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. అయం ‘దుక్ఖసముదయో’తి ఖ్వస్స, ఆవుసో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి ఖ్వస్స, ఆవుసో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి ఖ్వస్స, ఆవుసో, అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అప్పత్తం అసచ్ఛికతం అనభిసమేతం. తస్స ఞాణాయ దస్సనాయ పత్తియా సచ్ఛికిరియాయ అభిసమయాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. ఇదం ఖ్వస్స [ఇతి ఖో యం (క.)], ఆవుసో, అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అప్పత్తం అసచ్ఛికతం అనభిసమేతం. తస్స [యస్స (?)] ఞాణాయ దస్సనాయ పత్తియా సచ్ఛికిరియాయ అభిసమయాయ భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’’తి. తతియం.

౪. సమిద్ధిసుత్తం

౧౪. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కిమారమ్మణా, సమిద్ధి, పురిసస్స సఙ్కప్పవితక్కా ఉప్పజ్జన్తీ’’తి? ‘‘నామరూపారమ్మణా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, క్వ నానత్తం గచ్ఛన్తీ’’తి? ‘‘ధాతూసు, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింసముదయా’’తి? ‘‘ఫస్ససముదయా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింసమోసరణా’’తి? ‘‘వేదనాసమోసరణా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింపముఖా’’తి? ‘‘సమాధిప్పముఖా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింఅధిపతేయ్యా’’తి? ‘‘సతాధిపతేయ్యా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింఉత్తరా’’తి? ‘‘పఞ్ఞుత్తరా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింసారా’’తి? ‘‘విముత్తిసారా, భన్తే’’తి. ‘‘తే పన, సమిద్ధి, కింఓగధా’’తి? ‘‘అమతోగధా, భన్తే’’తి.

‘‘‘కిమారమ్మణా, సమిద్ధి, పురిసస్స సఙ్కప్పవితక్కా ఉప్పజ్జన్తీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘నామరూపారమ్మణా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, క్వ నానత్తం గచ్ఛన్తీ’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘ధాతూసు, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింసముదయా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘ఫస్ససముదయా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింసమోసరణా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘వేదనాసమోసరణా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింపముఖా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘సమాధిప్పముఖా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింఅధిపతేయ్యా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘సతాధిపతేయ్యా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింఉత్తరా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘పఞ్ఞుత్తరా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింసారా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘విముత్తిసారా, భన్తే’తి వదేసి. ‘తే పన, సమిద్ధి, కింఓగధా’తి, ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘అమతోగధా, భన్తే’తి వదేసి. సాధు సాధు, సమిద్ధి! సాధు ఖో త్వం, సమిద్ధి, పుట్ఠో [పఞ్హం (సీ. స్యా. పీ.)] పుట్ఠో విస్సజ్జేసి, తేన చ మా మఞ్ఞీ’’తి. చతుత్థం.

౫. గణ్డసుత్తం

౧౫. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, గణ్డో అనేకవస్సగణికో. తస్సస్సు గణ్డస్స నవ వణముఖాని నవ అభేదనముఖాని. తతో యం కిఞ్చి పగ్ఘరేయ్య – అసుచియేవ పగ్ఘరేయ్య, దుగ్గన్ధంయేవ పగ్ఘరేయ్య, జేగుచ్ఛియంయేవ [జేగుచ్ఛియేవ (క.)] పగ్ఘరేయ్య; యం కిఞ్చి పసవేయ్య – అసుచియేవ పసవేయ్య, దుగ్గన్ధంయేవ పసవేయ్య, జేగుచ్ఛియంయేవ పసవేయ్య.

‘‘గణ్డోతి ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్సేతం చాతుమహాభూతికస్స [చాతుమ్మహాభూతికస్స (సీ. స్యా. పీ.)] కాయస్స అధివచనం మాతాపేత్తికసమ్భవస్స ఓదనకుమ్మాసూపచయస్స అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మస్స. తస్సస్సు గణ్డస్స నవ వణముఖాని నవ అభేదనముఖాని. తతో యం కిఞ్చి పగ్ఘరతి – అసుచియేవ పగ్ఘరతి, దుగ్గన్ధంయేవ పగ్ఘరతి, జేగుచ్ఛియంయేవ పగ్ఘరతి; యం కిఞ్చి పసవతి – అసుచియేవ పసవతి, దుగ్గన్ధంయేవ పసవతి, జేగుచ్ఛియంయేవ పసవతి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం కాయే నిబ్బిన్దథా’’తి. పఞ్చమం.

౬. సఞ్ఞాసుత్తం

౧౬. ‘‘నవయిమా, భిక్ఖవే, సఞ్ఞా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా. కతమా నవ? అసుభసఞ్ఞా, మరణసఞ్ఞా, ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా [పటిక్కూలసఞ్ఞా (సీ. స్యా. పీ.)], సబ్బలోకే అనభిరతసఞ్ఞా [అనభిరతిసఞ్ఞా (క.) అ. ని. ౫.౧౨౧-౧౨౨], అనిచ్చసఞ్ఞా, అనిచ్చే దుక్ఖసఞ్ఞా, దుక్ఖే అనత్తసఞ్ఞా, పహానసఞ్ఞా, విరాగసఞ్ఞా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, నవ సఞ్ఞా, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోన్తి మహానిసంసా అమతోగధా అమతపరియోసానా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. కులసుత్తం

౧౭. ‘‘నవహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా నాలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా నాలం నిసీదితుం. కతమేహి నవహి? న మనాపేన పచ్చుట్ఠేన్తి, న మనాపేన అభివాదేన్తి, న మనాపేన ఆసనం దేన్తి, సన్తమస్స పరిగుహన్తి, బహుకమ్పి థోకం దేన్తి, పణీతమ్పి లూఖం దేన్తి, అసక్కచ్చం దేన్తి నో సక్కచ్చం, న ఉపనిసీదన్తి ధమ్మస్సవనాయ, భాసితమస్స న సుస్సూసన్తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, నవహఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా నాలం ఉపగన్తుం ఉపగన్త్వా వా నాలం నిసీదితుం.

‘‘నవహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా అలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా అలం నిసీదితుం. కతమేహి నవహి? మనాపేన పచ్చుట్ఠేన్తి, మనాపేన అభివాదేన్తి, మనాపేన ఆసనం దేన్తి, సన్తమస్స న పరిగుహన్తి, బహుకమ్పి బహుకం దేన్తి, పణీతమ్పి పణీతం దేన్తి, సక్కచ్చం దేన్తి నో అసక్కచ్చం, ఉపనిసీదన్తి ధమ్మస్సవనాయ, భాసితమస్స సుస్సూసన్తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, నవహఙ్గేహి సమన్నాగతం కులం అనుపగన్త్వా వా అలం ఉపగన్తుం, ఉపగన్త్వా వా అలం నిసీదితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. నవఙ్గుపోసథసుత్తం

౧౮. ‘‘నవహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో ఉపోసథో ఉపవుత్థో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో. కథం ఉపవుత్థో చ, భిక్ఖవే, నవహఙ్గేహి సమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యావజీవం అరహన్తో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతా నిహితదణ్డా నిహితసత్థా లజ్జీ దయాపన్నా సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పినో విహరన్తి; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరామి. ఇమినాపఙ్గేన [ఇమినాపి అఙ్గేన (క. సీ.)] అరహతం అనుకరోమి; ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా పఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి…పే. ….

‘‘‘యావజీవం అరహన్తో ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతా నీచసేయ్యం కప్పేన్తి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా; అహమ్పజ్జ ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివసం ఉచ్చాసయనమహాసయనం పహాయ ఉచ్చాసయనమహాసయనా పటివిరతో నీచసేయ్యం కప్పేమి – మఞ్చకే వా తిణసన్థారకే వా. ఇమినాపఙ్గేన అరహతం అనుకరోమి; ఉపోసథో చ మే ఉపవుత్థో భవిస్సతీ’తి. ఇమినా అట్ఠమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి.

‘‘మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన [అబ్యాపజ్ఝేన (క.), అబ్యాబజ్ఝేన (?)] ఫరిత్వా విహరతి. ఇమినా నవమేన అఙ్గేన సమన్నాగతో హోతి. ఏవం ఉపవుత్థో ఖో, భిక్ఖవే, నవహఙ్గేహి సమన్నాగతో ఉపోసథో మహప్ఫలో హోతి మహానిసంసో మహాజుతికో మహావిప్ఫారో’’తి. అట్ఠమం.

౯. దేవతాసుత్తం

౧౯. ‘‘ఇమఞ్చ, భిక్ఖవే, రత్తిం సమ్బహులా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, భిక్ఖవే, తా దేవతా మం ఏతదవోచుం – ‘ఉపసఙ్కమింసు నో, భన్తే, పుబ్బే మనుస్సభూతానం పబ్బజితా అగారాని. తే మయం, భన్తే, పచ్చుట్ఠిమ్హ, నో చ ఖో అభివాదిమ్హ. తా మయం, భన్తే, అపరిపుణ్ణకమ్మన్తా విప్పటిసారినియో పచ్చానుతాపినియో హీనం కాయం ఉపపన్నా’’’తి.

‘‘అపరాపి మం, భిక్ఖవే, సమ్బహులా దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘ఉపసఙ్కమింసు నో, భన్తే, పుబ్బే మనుస్సభూతానం పబ్బజితా అగారాని. తే మయం, భన్తే, పచ్చుట్ఠిమ్హ అభివాదిమ్హ [పచ్చుట్ఠిమ్హ చ అభివాదిమ్హ చ (స్యా.)], నో చ తేసం ఆసనం అదమ్హ. తా మయం, భన్తే, అపరిపుణ్ణకమ్మన్తా విప్పటిసారినియో పచ్చానుతాపినియో హీనం కాయం ఉపపన్నా’’’తి.

‘‘అపరాపి మం, భిక్ఖవే, సమ్బహులా దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘ఉపసఙ్కమింసు నో, భన్తే, పుబ్బే మనుస్సభూతానం పబ్బజితా అగారాని. తే మయం, భన్తే, పచ్చుట్ఠిమ్హ అభివాదిమ్హ [పచ్చుట్ఠిమ్హ చ అభివాదిమ్హ చ (స్యా.)] ఆసనం [ఆసనఞ్చ (సీ. స్యా.)] అదమ్హ, నో చ ఖో యథాసత్తి యథాబలం సంవిభజిమ్హ…పే… యథాసత్తి యథాబలం [యథాబలం చ (?)] సంవిభజిమ్హ, నో చ ఖో ఉపనిసీదిమ్హ ధమ్మస్సవనాయ…పే… ఉపనిసీదిమ్హ [ఉపనిసీదిమ్హ చ (స్యా.)] ధమ్మస్సవనాయ, నో చ ఖో ఓహితసోతా ధమ్మం సుణిమ్హ…పే… ఓహితసోతా చ ధమ్మం సుణిమ్హ, నో చ ఖో సుత్వా ధమ్మం ధారయిమ్హ…పే… సుత్వా చ ధమ్మం ధారయిమ్హ, నో చ ఖో ధాతానం ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖిమ్హ…పే… ధాతానఞ్చ ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖిమ్హ, నో చ ఖో అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జిమ్హ. తా మయం, భన్తే, అపరిపుణ్ణకమ్మన్తా విప్పటిసారినియో పచ్చానుతాపినియో హీనం కాయం ఉపపన్నా’’’తి.

‘‘అపరాపి మం, భిక్ఖవే, సమ్బహులా దేవతా ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతదవోచుం – ‘ఉపసఙ్కమింసు నో, భన్తే, పుబ్బే మనుస్సభూతానం పబ్బజితా అగారాని. తే మయం, భన్తే, పచ్చుట్ఠిమ్హ అభివాదిమ్హ [పచ్చుట్ఠిమ్హ చ అభివాదిమ్హ చ (స్యా.)], ఆసనం [ఆసనఞ్చ (సీ. స్యా.)] అదమ్హ, యథాసత్తి యథాబలం [యథాబలం చ (?)] సంవిభజిమ్హ, ఉపనిసీదిమ్హ [ఉపనిసీదిమ్హ చ (స్యా.)] ధమ్మస్సవనాయ, ఓహితసోతా చ ధమ్మం సుణిమ్హ, సుత్వా చ ధమ్మం ధారయిమ్హ, ధాతానఞ్చ ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖిమ్హ, అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మం [ధమ్మానుధమ్మఞ్చ (?)] పటిపజ్జిమ్హ. తా మయం, భన్తే, పరిపుణ్ణకమ్మన్తా అవిప్పటిసారినియో అపచ్చానుతాపినియో పణీతం కాయం ఉపపన్నా’తి. ఏతాని, భిక్ఖవే, రుక్ఖమూలాని ఏతాని సుఞ్ఞాగారాని. ఝాయథ, భిక్ఖవే, మా పమాదత్థ, మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థ సేయ్యథాపి తా పురిమికా దేవతా’’తి. నవమం.

౧౦. వేలామసుత్తం

౨౦. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అపి ను తే, గహపతి, కులే దానం దీయతీ’’తి? ‘‘దీయతి మే, భన్తే, కులే దానం; తఞ్చ ఖో లూఖం కణాజకం బిళఙ్గదుతియ’’న్తి. ‘‘లూఖఞ్చేపి [లూఖం వాపి (స్యా.), లూఖఞ్చాపి (క.)], గహపతి, దానం దేతి పణీతం వా; తఞ్చ అసక్కచ్చం దేతి, అచిత్తీకత్వా [అచిత్తిం కత్వా (క.), అపచిత్తిం కత్వా (స్యా.), అచిత్తికత్వా (పీ.)] దేతి, అసహత్థా దేతి, అపవిద్ధం [అపవిట్ఠం (స్యా.)] దేతి, అనాగమనదిట్ఠికో దేతి. యత్థ యత్థ తస్స తస్స దానస్స విపాకో నిబ్బత్తతి, న ఉళారాయ భత్తభోగాయ చిత్తం నమతి, న ఉళారాయ వత్థభోగాయ చిత్తం నమతి, న ఉళారాయ యానభోగాయ చిత్తం నమతి, న ఉళారేసు పఞ్చసు కామగుణేసు భోగాయ చిత్తం నమతి. యేపిస్స తే హోన్తి పుత్తాతి వా దారాతి వా దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా, తేపి న సుస్సూసన్తి న సోతం ఓదహన్తి న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హేతం [ఏవఞ్చేతం (స్యా. క.)], గహపతి, హోతి అసక్కచ్చం కతానం కమ్మానం విపాకో’’.

‘‘లూఖఞ్చేపి, గహపతి, దానం దేతి పణీతం వా; తఞ్చ సక్కచ్చం దేతి, చిత్తీకత్వా దేతి, సహత్థా దేతి, అనపవిద్ధం దేతి, ఆగమనదిట్ఠికో దేతి. యత్థ యత్థ తస్స తస్స దానస్స విపాకో నిబ్బత్తతి, ఉళారాయ భత్తభోగాయ చిత్తం నమతి, ఉళారాయ వత్థభోగాయ చిత్తం నమతి, ఉళారాయ యానభోగాయ చిత్తం నమతి, ఉళారేసు పఞ్చసు కామగుణేసు భోగాయ చిత్తం నమతి. యేపిస్స తే హోన్తి పుత్తాతి వా దారాతి వా దాసాతి వా పేస్సాతి వా కమ్మకరాతి వా, తేపి సుస్సూసన్తి సోతం ఓదహన్తి అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హేతం, గహపతి, హోతి సక్కచ్చం కతానం కమ్మానం విపాకో.

‘‘భూతపుబ్బం, గహపతి, వేలామో నామ బ్రాహ్మణో అహోసి. సో ఏవరూపం దానం అదాసి మహాదానం. చతురాసీతి సువణ్ణపాతిసహస్సాని అదాసి రూపియపూరాని, చతురాసీతి రూపియపాతిసహస్సాని అదాసి సువణ్ణపూరాని, చతురాసీతి కంసపాతిసహస్సాని అదాసి హిరఞ్ఞపూరాని, చతురాసీతి హత్థిసహస్సాని అదాసి సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలప్పటిచ్ఛన్నాని [హేమజాలసఞ్ఛన్నాని (సీ. పీ.)], చతురాసీతి రథసహస్సాని అదాసి సీహచమ్మపరివారాని బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాని దీపిచమ్మపరివారాని పణ్డుకమ్బలపరివారాని సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణధజాని హేమజాలప్పటిచ్ఛన్నాని, చతురాసీతి ధేనుసహస్సాని అదాసి దుకూలసన్ధనాని [దుకూలసన్దస్సనాని (సీ.), దుకూలసణ్ఠనాని (స్యా.), దుకూలసన్థనాని (పీ.), దుహసన్దనాని (దీ. ని. ౨.౨౬౩), దుకూలసన్దనాని (తత్థ పాఠన్తరం)] కంసూపధారణాని, చతురాసీతి కఞ్ఞాసహస్సాని అదాసి ఆముత్తమణికుణ్డలాయో [ఆముక్కమణికుణ్డలాయో (?)], చతురాసీతి పల్లఙ్కసహస్సాని అదాసి గోనకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని, చతురాసీతి వత్థకోటిసహస్సాని అదాసి ఖోమసుఖుమానం కోసేయ్యసుఖుమానం కమ్బలసుఖుమానం కప్పాసికసుఖుమానం, కో పన వాదో అన్నస్స పానస్స ఖజ్జస్స భోజ్జస్స లేయ్యస్స పేయ్యస్స, నజ్జో మఞ్ఞే విస్సన్దన్తి [విస్సన్దతి (సీ. పీ.)].

‘‘సియా ఖో పన తే, గహపతి, ఏవమస్స – ‘అఞ్ఞో నూన తేన సమయేన వేలామో బ్రాహ్మణో అహోసి, సో [యో (?)] తం దానం అదాసి మహాదాన’న్తి. న ఖో పనేతం, గహపతి, ఏవం దట్ఠబ్బం. అహం తేన సమయేన వేలామో బ్రాహ్మణో అహోసిం. అహం తం దానం అదాసిం మహాదానం. తస్మిం ఖో పన, గహపతి, దానే న కోచి దక్ఖిణేయ్యో అహోసి, న తం కోచి దక్ఖిణం విసోధేతి.

‘‘యం, గహపతి, వేలామో బ్రాహ్మణో దానం అదాసి మహాదానం, యో చేకం దిట్ఠిసమ్పన్నం భోజేయ్య, ఇదం తతో మహప్ఫలతరం.

( ) [(యఞ్చ గహపతి వేలామో బ్రాహ్మణో దానం అదాసి మహాదానం) (సీ. పీ.)] ‘‘యో చ సతం దిట్ఠిసమ్పన్నానం భోజేయ్య, యో చేకం సకదాగామిం భోజేయ్య, ఇదం తతో మహప్ఫలతరం.

( ) [(యఞ్చ గహపతి వేలామో బ్రాహ్మణో దానం అదాసి మహాదానం) (సీ. పీ.)] ‘‘యో చ సతం సకదాగామీనం భోజేయ్య, యో చేకం అనాగామిం భోజేయ్య…పే… యో చ సతం అనాగామీనం భోజేయ్య, యో చేకం అరహన్తం భోజేయ్య… యో చ సతం అరహన్తానం భోజేయ్య, యో చేకం పచ్చేకబుద్ధం భోజేయ్య … యో చ సతం పచ్చేకబుద్ధానం భోజేయ్య, యో చ తథాగతం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం భోజేయ్య… యో చ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భోజేయ్య… యో చ చాతుద్దిసం సఙ్ఘం ఉద్దిస్స విహారం కారాపేయ్య… యో చ పసన్నచిత్తో బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ సరణం గచ్ఛేయ్య… యో చ పసన్నచిత్తో సిక్ఖాపదాని సమాదియేయ్య – పాణాతిపాతా వేరమణిం, అదిన్నాదానా వేరమణిం, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణిం, ముసావాదా వేరమణిం, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా వేరమణిం, యో చ అన్తమసో గన్ధోహనమత్తమ్పి [గన్ధూహనమత్తమ్పి (సీ.), గద్దూహనమత్తమ్పి (స్యా. పీ.) మ. ని. ౩.౨౧౧] మేత్తచిత్తం భావేయ్య, ( ) [(యో చ అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి అనిచ్చసఞ్ఞం భావేయ్య) (క.)] ఇదం తతో మహప్ఫలతరం.

‘‘యఞ్చ, గహపతి, వేలామో బ్రాహ్మణో దానం అదాసి మహాదానం, యో చేకం దిట్ఠిసమ్పన్నం భోజేయ్య… యో చ సతం దిట్ఠిసమ్పన్నానం భోజేయ్య, యో చేకం సకదాగామిం భోజేయ్య… యో చ సతం సకదాగామీనం భోజేయ్య, యో చేకం అనాగామిం భోజేయ్య… యో చ సతం అనాగామీనం భోజేయ్య, యో చేకం అరహన్తం భోజేయ్య… యో చ సతం అరహన్తానం భోజేయ్య, యో చేకం పచ్చేకబుద్ధం భోజేయ్య… యో చ సతం పచ్చేకబుద్ధానం భోజేయ్య, యో చ తథాగతం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం భోజేయ్య… యో చ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం భోజేయ్య, యో చ చాతుద్దిసం సఙ్ఘం ఉద్దిస్స విహారం కారాపేయ్య… యో చ పసన్నచిత్తో బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ సరణం గచ్ఛేయ్య, యో చ పసన్నచిత్తో సిక్ఖాపదాని సమాదియేయ్య – పాణాతిపాతా వేరమణిం… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా వేరమణిం, యో చ అన్తమసో గన్ధోహనమత్తమ్పి మేత్తచిత్తం భావేయ్య, యో చ అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి అనిచ్చసఞ్ఞం భావేయ్య, ఇదం తతో మహప్ఫలతర’’న్తి. దసమం.

సీహనాదవగ్గో దుతియో.