౮. అగ్గిక్ఖన్ధోపమసుత్తం

౭౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. అద్దసా ఖో భగవా అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం [సఞ్జోతిభూతం (స్యా.)]. దిస్వాన మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, అముం మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూత’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం అముం మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదేయ్య వా ఉపనిపజ్జేయ్య వా, యం వా ఖత్తియకఞ్ఞం వా బ్రాహ్మణకఞ్ఞం వా గహపతికఞ్ఞం వా ముదుతలునహత్థపాదం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదేయ్య వా ఉపనిపజ్జేయ్య వా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియకఞ్ఞం వా బ్రాహ్మణకఞ్ఞం వా గహపతికఞ్ఞం వా ముదుతలునహత్థపాదం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదేయ్య వా ఉపనిపజ్జేయ్య వా, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం అముం మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదేయ్య వా ఉపనిపజ్జేయ్య వా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స పాపధమ్మస్స అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారస్స పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తస్స అస్సమణస్స సమణపటిఞ్ఞస్స అబ్రహ్మచారిస్స బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞస్స అన్తోపూతికస్స అవస్సుతస్స కసమ్బుజాతస్స యం అముం మహన్తం అగ్గిక్ఖన్ధం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదేయ్య వా ఉపనిపజ్జేయ్య వా. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య.

‘‘యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియకఞ్ఞం వా బ్రాహ్మణకఞ్ఞం వా గహపతికఞ్ఞం వా ముదుతలునహత్థపాదం ఆలిఙ్గేత్వా ఉపనిసీదతి వా ఉపనిపజ్జతి వా, తఞ్హి తస్స [తం హిస్స (క.)], భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో దళ్హాయ వాలరజ్జుయా ఉభో జఙ్ఘా వేఠేత్వా ఘంసేయ్య – సా ఛవిం ఛిన్దేయ్య ఛవిం ఛేత్వా చమ్మం ఛిన్దేయ్య చమ్మం ఛేత్వా మంసం ఛిన్దేయ్య మంసం ఛేత్వా న్హారుం ఛిన్దేయ్య న్హారుం ఛేత్వా అట్ఠిం ఛిన్దేయ్య అట్ఠిం ఛేత్వా అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ తిట్ఠేయ్య, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అభివాదనం సాదియేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అభివాదనం సాదియేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో దళ్హాయ వాలరజ్జుయా…పే… అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ తిట్ఠేయ్యా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో దళ్హాయ వాలరజ్జుయా ఉభో జఙ్ఘా వేఠేత్వా…పే… అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ తిట్ఠేయ్య. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అభివాదనం సాదియతి, తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో తిణ్హాయ సత్తియా తేలధోతాయ పచ్చోరస్మిం పహరేయ్య, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అఞ్జలికమ్మం సాదియేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అఞ్జలికమ్మం సాదియేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో తిణ్హాయ సత్తియా తేలధోతాయ పచ్చోరస్మిం పహరేయ్యా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో తిణ్హాయ సత్తియా తేలధోతాయ పచ్చోరస్మిం పహరేయ్య. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో పాపధమ్మో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా అఞ్జలికమ్మం సాదియతి, తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోపట్టేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన కాయం సమ్పలివేఠేయ్య, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం చీవరం పరిభుఞ్జేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా…పే… సద్ధాదేయ్యం చీవరం పరిభుఞ్జేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోపట్టేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన కాయం సమ్పలివేఠేయ్యా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోపట్టేన ఆదిత్తేన సమ్పజ్జలితేన సజోతిభూతేన కాయం సమ్పలివేఠేయ్య. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం చీవరం పరిభుఞ్జతి, తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోసఙ్కునా ముఖం వివరిత్వా తత్తం లోహగుళం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ముఖే పక్ఖిపేయ్య – తం తస్స ఓట్ఠమ్పి దహేయ్య [డహేయ్య (కత్థచి)] ముఖమ్పి దహేయ్య జివ్హమ్పి దహేయ్య కణ్ఠమ్పి దహేయ్య ఉరమ్పి [మ. ని. ౩.౨౭౦ దేవదూతసుత్తే పన ‘‘ఉదరమ్పి’’ ఇతి విదేసపాఠో దిస్సతి] దహేయ్య అన్తమ్పి అన్తగుణమ్పి ఆదాయ అధోభాగా [అధోభాగం (క.)] నిక్ఖమేయ్య, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోసఙ్కునా ముఖం వివరిత్వా తత్తం లోహగుళం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ముఖే పక్ఖిపేయ్య – తం తస్స ఓట్ఠమ్పి దహేయ్య ముఖమ్పి దహేయ్య జివ్హమ్పి దహేయ్య కణ్ఠమ్పి దహేయ్య ఉరమ్పి దహేయ్య అన్తమ్పి అన్తగుణమ్పి ఆదాయ అధోభాగం నిక్ఖమేయ్యా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో తత్తేన అయోసఙ్కునా ముఖం వివరిత్వా తత్తం లోహగుళం ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం ముఖే పక్ఖిపేయ్య – తం తస్స ఓట్ఠమ్పి దహేయ్య ముఖమ్పి దహేయ్య జివ్హమ్పి దహేయ్య కణ్ఠమ్పి దహేయ్య ఉరమ్పి దహేయ్య అన్తమ్పి అన్తగుణమ్పి ఆదాయ అధోభాగం నిక్ఖమేయ్య. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో పాపధమ్మో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జతి, తఞ్హి తస్స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో సీసే వా గహేత్వా ఖన్ధే వా గహేత్వా తత్తం అయోమఞ్చం వా అయోపీఠం వా అభినిసీదాపేయ్య వా అభినిపజ్జాపేయ్య వా, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం మఞ్చపీఠం [మఞ్చం వా పీఠం వా (క.)] పరిభుజ్జేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం మఞ్చపీఠం పరిభుఞ్జేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో సీసే వా గహేత్వా ఖన్ధే వా గహేత్వా తత్తం అయోమఞ్చం వా అయోపీఠం వా అభినిసీదాపేయ్య వా అభినిపజ్జాపేయ్య వా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో సీసే వా గహేత్వా ఖన్ధే వా గహేత్వా తత్తం అయోమఞ్చం వా అయోపీఠం వా అభినిసీదాపేయ్య వా అభినిపజ్జాపేయ్య వా. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో పాపధమ్మో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం మఞ్చపీఠం పరిభుఞ్జతి. తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో వరం – యం బలవా పురిసో ఉద్ధంపాదం అధోసిరం గహేత్వా తత్తాయ లోహకుమ్భియా పక్ఖిపేయ్య ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ – సో తత్థ ఫేణుద్దేహకం పచ్చమానో సకిమ్పి ఉద్ధం గచ్ఛేయ్య సకిమ్పి అధో గచ్ఛేయ్య సకిమ్పి తిరియం గచ్ఛేయ్య, యం వా ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం విహారం పరిభుఞ్జేయ్యా’’తి? ‘‘ఏతదేవ, భన్తే, వరం – యం ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం విహారం పరిభుఞ్జేయ్య, దుక్ఖఞ్హేతం, భన్తే, యం బలవా పురిసో ఉద్ధంపాదం అధోసిరం గహేత్వా తత్తాయ లోహకుమ్భియా పక్ఖిపేయ్య ఆదిత్తాయ సమ్పజ్జలితాయ సజోతిభూతాయ – సో తత్థ ఫేణుద్దేహకం పచ్చమానో సకిమ్పి ఉద్ధం గచ్ఛేయ్య సకిమ్పి అధో గచ్ఛేయ్య సకిమ్పి తిరియం గచ్ఛేయ్యా’’తి.

‘‘ఆరోచయామి వో, భిక్ఖవే, పటివేదయామి వో, భిక్ఖవే, యథా ఏతదేవ తస్స వరం దుస్సీలస్స పాపధమ్మస్స…పే… కసమ్బుజాతస్స యం బలవా పురిసో ఉద్ధంపాదం అధోసిరం గహేత్వా…పే… సకిమ్పి తిరియం గచ్ఛేయ్య. తం కిస్స హేతు? తతోనిదానఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం, న త్వేవ తప్పచ్చయా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. యఞ్చ ఖో సో, భిక్ఖవే, దుస్సీలో పాపధమ్మో…పే… కసమ్బుజాతో ఖత్తియమహాసాలానం వా బ్రాహ్మణమహాసాలానం వా గహపతిమహాసాలానం వా సద్ధాదేయ్యం విహారం పరిభుఞ్జతి. తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘యేసఞ్చ [యేసం (?)] మయం పరిభుఞ్జామ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం [… పరిక్ఖారానం (సీ. స్యా. క.)] తేసం తే కారా మహప్ఫలా భవిస్సన్తి మహానిసంసా, అమ్హాకఞ్చేవాయం పబ్బజ్జా అవఞ్ఝా భవిస్సతి సఫలా సఉద్రయా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బం – ‘అత్తత్థం వా, భిక్ఖవే, సమ్పస్సమానేన అలమేవ అప్పమాదేన సమ్పాదేతుం; పరత్థం వా, భిక్ఖవే, సమ్పస్సమానేన అలమేవ అప్పమాదేన సమ్పాదేతుం; ఉభయత్థం వా, భిక్ఖవే, సమ్పస్సమానేన అలమేవ అప్పమాదేన సమ్పాదేతు’’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా [ఇదమవోచ భగవా…పే… (క.)]. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే సట్ఠిమత్తానం భిక్ఖూనం ఉణ్హం లోహితం ముఖతో ఉగ్గఞ్ఛి [ఉగ్గచ్ఛి (క.)]. సట్ఠిమత్తా భిక్ఖూ సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తింసు – ‘‘సుదుక్కరం భగవా, సుదుక్కరం భగవా’’తి. సట్ఠిమత్తానం భిక్ఖూనం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసూతి. అట్ఠమం.