౪. ధమ్మఞ్ఞూసుత్తం

౬౮. ‘‘సత్తహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి …పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి సత్తహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మఞ్ఞూ చ హోతి అత్థఞ్ఞూ చ అత్తఞ్ఞూ చ మత్తఞ్ఞూ చ కాలఞ్ఞూ చ పరిసఞ్ఞూ చ పుగ్గలపరోపరఞ్ఞూ చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మఞ్ఞూ హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మం జానాతి – సుత్తం గేయ్యం వేయ్యాకరణం గాథం ఉదానం ఇతివుత్తకం జాతకం అబ్భుతధమ్మం వేదల్లం. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మం జానేయ్య – సుత్తం గేయ్యం…పే… అబ్భుతధమ్మం వేదల్లం, నయిధ ‘ధమ్మఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మం జానాతి – సుత్తం గేయ్యం…పే… అబ్భుతధమ్మం వేదల్లం, తస్మా ‘ధమ్మఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ.

‘‘అత్థఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్స తస్సేవ భాసితస్స అత్థం జానాతి – ‘అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో, అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో’తి. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్స తస్సేవ భాసితస్స అత్థం జానేయ్య – ‘అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో, అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో’తి, నయిధ ‘అత్థఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్స తస్సేవ భాసితస్స అత్థం జానాతి – ‘అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో, అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో’తి, తస్మా ‘అత్థఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ, అత్థఞ్ఞూ.

‘‘అత్తఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్తానం జానాతి – ‘ఏత్తకోమ్హి సద్ధాయ సీలేన సుతేన చాగేన పఞ్ఞాయ పటిభానేనా’తి. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్తానం జానేయ్య – ‘ఏత్తకోమ్హి సద్ధాయ సీలేన సుతేన చాగేన పఞ్ఞాయ పటిభానేనా’తి, నయిధ ‘అత్తఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అత్తానం జానాతి – ‘ఏత్తకోమ్హి సద్ధాయ సీలేన సుతేన చాగేన పఞ్ఞాయ పటిభానేనా’తి, తస్మా ‘అత్తఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ, అత్థఞ్ఞూ, అత్తఞ్ఞూ.

‘‘మత్తఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మత్తం జానాతి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం పటిగ్గహణాయ. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మత్తం జానేయ్య చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం పటిగ్గహణాయ, నయిధ ‘మత్తఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మత్తం జానాతి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం పటిగ్గహణాయ, తస్మా ‘మత్తఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ, అత్థఞ్ఞూ, అత్తఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ.

‘‘కాలఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు, కాలం జానాతి – ‘అయం కాలో ఉద్దేసస్స, అయం కాలో పరిపుచ్ఛాయ, అయం కాలో యోగస్స, అయం కాలో పటిసల్లానస్సా’తి. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలం జానేయ్య – ‘అయం కాలో ఉద్దేసస్స, అయం కాలో పరిపుచ్ఛాయ, అయం కాలో యోగస్స, అయం కాలో పటిసల్లానస్సా’తి, నయిధ ‘కాలఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాలం జానాతి – ‘అయం కాలో ఉద్దేసస్స, అయం కాలో పరిపుచ్ఛాయ, అయం కాలో యోగస్స, అయం కాలో పటిసల్లానస్సా’తి, తస్మా ‘కాలఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ, అత్థఞ్ఞూ, అత్తఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ.

‘‘పరిసఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పరిసం జానాతి – ‘అయం ఖత్తియపరిసా, అయం బ్రాహ్మణపరిసా, అయం గహపతిపరిసా, అయం సమణపరిసా. తత్థ ఏవం ఉపసఙ్కమితబ్బం, ఏవం ఠాతబ్బం, ఏవం కత్తబ్బం, ఏవం నిసీదితబ్బం, ఏవం భాసితబ్బం, ఏవం తుణ్హీ భవితబ్బ’న్తి. నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పరిసం జానేయ్య – ‘అయం ఖత్తియపరిసా…పే… ఏవం తుణ్హీ భవితబ్బ’న్తి, నయిధ ‘పరిసఞ్ఞూ’తి వుచ్చేయ్య. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పరిసం జానాతి – ‘అయం ఖత్తియపరిసా, అయం బ్రాహ్మణపరిసా, అయం గహపతిపరిసా, అయం సమణపరిసా. తత్థ ఏవం ఉపసఙ్కమితబ్బం, ఏవం ఠాతబ్బం, ఏవం కత్తబ్బం, ఏవం నిసీదితబ్బం, ఏవం భాసితబ్బం, ఏవం తుణ్హీ భవితబ్బ’న్తి, తస్మా ‘పరిసఞ్ఞూ’తి వుచ్చతి. ఇతి ధమ్మఞ్ఞూ, అత్థఞ్ఞూ, అత్తఞ్ఞూ, మత్తఞ్ఞూ, కాలఞ్ఞూ, పరిసఞ్ఞూ.

‘‘పుగ్గలపరోపరఞ్ఞూ చ కథం హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో [సబ్బత్థపి ఇధ ఆరమ్భే ‘‘భిక్ఖునో’’ త్వేవ దిస్సతి] ద్వయేన పుగ్గలా విదితా హోన్తి. ద్వే పుగ్గలా – ఏకో అరియానం దస్సనకామో, ఏకో అరియానం న దస్సనకామో. య్వాయం పుగ్గలో అరియానం న దస్సనకామో, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో అరియానం దస్సనకామో, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా అరియానం దస్సనకామా – ఏకో సద్ధమ్మం సోతుకామో, ఏకో సద్ధమ్మం న సోతుకామో. య్వాయం పుగ్గలో సద్ధమ్మం న సోతుకామో, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో సద్ధమ్మం సోతుకామో, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా సద్ధమ్మం సోతుకామా – ఏకో ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి, ఏకో అనోహితసోతో ధమ్మం సుణాతి. య్వాయం పుగ్గలో అనోహితసోతో ధమ్మం సుణాతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి [సుణన్తా (క.)] – ఏకో సుత్వా ధమ్మం ధారేతి, ఏకో సుత్వా ధమ్మం న ధారేతి. య్వాయం పుగ్గలో సుత్వా న ధమ్మం ధారేతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో సుత్వా ధమ్మం ధారేతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా సుత్వా ధమ్మం ధారేన్తి [ధారేన్తా (క.)] – ఏకో ధాతానం [ధతానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖతి, ఏకో ధాతానం ధమ్మానం అత్థం న ఉపపరిక్ఖతి. య్వాయం పుగ్గలో ధాతానం ధమ్మానం అత్థం న ఉపపరిక్ఖతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో ధాతానం ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖతి, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా ధాతానం ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖన్తి [ఉపపరిక్ఖన్తా (క.)] – ఏకో అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో, ఏకో అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ న ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో. య్వాయం పుగ్గలో అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ న ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో.

‘‘ద్వే పుగ్గలా అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా – ఏకో అత్తహితాయ పటిపన్నో నో పరహితాయ, ఏకో అత్తహితాయ చ పటిపన్నో పరహితాయ చ. య్వాయం పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో నో పరహితాయ, ఏవం సో తేనఙ్గేన గారయ్హో. య్వాయం పుగ్గలో అత్థహితాయ చ పటిపన్నో పరహితాయ చ, ఏవం సో తేనఙ్గేన పాసంసో. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో [భిక్ఖునా (సీ. స్యా.)] ద్వయేన పుగ్గలా విదితా హోన్తి. ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పుగ్గలపరోపరఞ్ఞూ హోతి. ‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. చతుత్థం.