౧౧. కోధనసుత్తం

౬౪. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సపత్తకన్తా సపత్తకరణా కోధనం ఆగచ్ఛన్తి ఇత్థిం వా పురిసం వా. కతమే సత్త? ఇధ, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం దుబ్బణ్ణో అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స వణ్ణవతాయ నన్దతి. కోధనోయం [కోధనాయం (క.)], భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, కిఞ్చాపి సో హోతి సున్హాతో సువిలిత్తో కప్పితకేసమస్సు ఓదాతవత్థవసనో [ఓదాతవసనో (క.)]; అథ ఖో సో దుబ్బణ్ణోవ హోతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం దుక్ఖం సయేయ్యా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స సుఖసేయ్యాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, కిఞ్చాపి సో పల్లఙ్కే సేతి గోనకత్థతే పటలికత్థతే కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణే సఉత్తరచ్ఛదే ఉభతోలోహితకూపధానే; అథ ఖో సో దుక్ఖఞ్ఞేవ సేతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న పచురత్థో అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స పచురత్థతాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, అనత్థమ్పి గహేత్వా ‘అత్థో మే గహితో’తి మఞ్ఞతి, అత్థమ్పి గహేత్వా ‘అనత్థో మే గహితో’తి మఞ్ఞతి. తస్సిమే ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం విపచ్చనీకా గహితా దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తన్తి కోధాభిభూతస్స. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న భోగవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స భోగవతాయ నన్దతి. కోధనస్స, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలస్స కోధాభిభూతస్స కోధపరేతస్స, యేపిస్స తే హోన్తి భోగా ఉట్ఠానవీరియాధిగతా బాహాబలపరిచితా సేదావక్ఖిత్తా ధమ్మికా ధమ్మలద్ధా, తేపి రాజానో రాజకోసం పవేసేన్తి కోధాభిభూతస్స. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న యసవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స యసవతాయ నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో, యోపిస్స సో హోతి యసో అప్పమాదాధిగతో, తమ్హాపి ధంసతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం న మిత్తవా అస్సా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స మిత్తవతాయ నన్దతి. కోధనం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలం కోధాభిభూతం కోధపరేతం, యేపిస్స తే హోన్తి మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా, తేపి ఆరకా పరివజ్జన్తి కోధాభిభూతం. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స ఏవం ఇచ్ఛతి – ‘అహో వతాయం కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్యా’తి! తం కిస్స హేతు? న, భిక్ఖవే, సపత్తో సపత్తస్స సుగతిగమనే నన్దతి. కోధనోయం, భిక్ఖవే, పురిసపుగ్గలో కోధాభిభూతో కోధపరేతో కాయేన దుచ్చరితం చరతి, వాచాయ దుచ్చరితం చరతి, మనసా దుచ్చరితం చరతి. సో కాయేన దుచ్చరితం చరిత్వా వాచాయ…పే… కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి కోధాభిభూతో. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో ధమ్మో సపత్తకన్తో సపత్తకరణో కోధనం ఆగచ్ఛతి ఇత్థిం వా పురిసం వా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ధమ్మా సపత్తకన్తా సపత్తకరణా కోధనం ఆగచ్ఛన్తి ఇత్థిం వా పురిసం వా’’తి.

‘‘కోధనో దుబ్బణ్ణో హోతి, అథో దుక్ఖమ్పి సేతి సో;

అథో అత్థం గహేత్వాన, అనత్థం అధిపజ్జతి [అధిగచ్ఛతి (సీ.), పటిపజ్జతి (స్యా.)].

‘‘తతో కాయేన వాచాయ, వధం కత్వాన కోధనో;

కోధాభిభూతో పురిసో, ధనజానిం నిగచ్ఛతి.

‘‘కోధసమ్మదసమ్మత్తో, ఆయసక్యం [ఆయసక్ఖం (స్యా.)] నిగచ్ఛతి;

ఞాతిమిత్తా సుహజ్జా చ, పరివజ్జన్తి కోధనం.

[ఇతివు. ౮౮ ఇతివుత్తకేపి] ‘‘అనత్థజననో కోధో, కోధో చిత్తప్పకోపనో;

భయమన్తరతో జాతం, తం జనో నావబుజ్ఝతి.

‘‘కుద్ధో అత్థం న జానాతి, కుద్ధో ధమ్మం న పస్సతి;

అన్ధతమం తదా హోతి, యం కోధో సహతే నరం.

‘‘యం కుద్ధో ఉపరోధేతి, సుకరం వియ దుక్కరం;

పచ్ఛా సో విగతే కోధే, అగ్గిదడ్ఢోవ తప్పతి.

‘‘దుమ్మఙ్కుయం పదస్సేతి [సదస్సేతి (సీ.), పఠమం దస్సేతి (స్యా.)], ధూమం ధూమీవ పావకో;

యతో పతాయతి కోధో, యేన కుజ్ఝన్తి మానవా.

‘‘నాస్స హిరీ న ఓత్తప్పం [న అస్స హిరీ ఓత్తప్పఞ్చ (క.)], న వాచో హోతి గారవో;

కోధేన అభిభూతస్స, న దీపం హోతి కిఞ్చనం.

‘‘తపనీయాని కమ్మాని, యాని ధమ్మేహి ఆరకా;

తాని ఆరోచయిస్సామి, తం సుణాథ యథా తథం.

‘‘కుద్ధో హి పితరం హన్తి, హన్తి కుద్ధో సమాతరం;

కుద్ధో హి బ్రాహ్మణం హన్తి, హన్తి కుద్ధో పుథుజ్జనం.

‘‘యాయ మాతు భతో పోసో, ఇమం లోకం అవేక్ఖతి;

తమ్పి పాణదదిం సన్తిం, హన్తి కుద్ధో పుథుజ్జనో.

‘‘అత్తూపమా హి తే సత్తా, అత్తా హి పరమో [పరమం (సీ. స్యా.)] పియో;

హన్తి కుద్ధో పుథుత్తానం, నానారూపేసు ముచ్ఛితో.

‘‘అసినా హన్తి అత్తానం, విసం ఖాదన్తి ముచ్ఛితా;

రజ్జుయా బజ్ఝ మీయన్తి, పబ్బతామపి కన్దరే.

‘‘భూనహచ్చాని [భూతహచ్చాని (సీ. స్యా.)] కమ్మాని, అత్తమారణియాని చ;

కరోన్తా నావబుజ్ఝన్తి [కరోన్తో నావబుజ్ఝతి (క.)], కోధజాతో పరాభవో.

‘‘ఇతాయం కోధరూపేన, మచ్చుపాసో గుహాసయో;

తం దమేన సముచ్ఛిన్దే, పఞ్ఞావీరియేన దిట్ఠియా.

‘‘యథా మేతం [ఏకమేతం (స్యా.), ఏకమేతం (సీ.)] అకుసలం, సముచ్ఛిన్దేథ పణ్డితో;

తథేవ ధమ్మే సిక్ఖేథ, మా నో దుమ్మఙ్కుయం అహు.

‘‘వీతకోధా అనాయాసా, వీతలోభా అనుస్సుకా [అనిస్సుకా (సీ. స్యా.) తదట్ఠకథాసు పన ‘‘అనుస్సుకా’’ త్వేవ దిస్సతి];

దన్తా కోధం పహన్త్వాన, పరినిబ్బన్తి అనాసవా’’తి [పరినిబ్బిస్సథనాసవాతి (స్యా.), పరినిబ్బింసు అనాసవాతి (క.)]. ఏకాదసమం;

అబ్యాకతవగ్గో ఛట్ఠో.