(౧౬) ౧. సద్ధమ్మవగ్గో

౧. పఠమసమ్మత్తనియామసుత్తం

౧౫౧. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? కథం పరిభోతి, కథికం [కథితం (క.)] పరిభోతి, అత్తానం పరిభోతి, విక్ఖిత్తచిత్తో ధమ్మం సుణాతి, అనేకగ్గచిత్తో అయోనిసో చ [అయోనిసో (స్యా. కం.)] మనసి కరోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? న కథం పరిభోతి, న కథికం పరిభోతి, న అత్తానం పరిభోతి, అవిక్ఖిత్తచిత్తో ధమ్మం సుణాతి, ఏకగ్గచిత్తో యోనిసో చ మనసి కరోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియసమ్మత్తనియామసుత్తం

౧౫౨. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? కథం పరిభోతి, కథికం పరిభోతి, అత్తానం పరిభోతి, దుప్పఞ్ఞో హోతి జళో ఏళమూగో, అనఞ్ఞాతే అఞ్ఞాతమానీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? న కథం పరిభోతి, న కథికం పరిభోతి, న అత్తానం పరిభోతి, పఞ్ఞవా హోతి అజళో అనేళమూగో, న అనఞ్ఞాతే అఞ్ఞాతమానీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్త’’న్తి. దుతియం.

౩. తతియసమ్మత్తనియామసుత్తం

౧౫౩. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? మక్ఖీ ధమ్మం సుణాతి మక్ఖపరియుట్ఠితో, ఉపారమ్భచిత్తో [సఉపారమ్భచిత్తో (స్యా. కం.)] ధమ్మం సుణాతి రన్ధగవేసీ, ధమ్మదేసకే ఆహతచిత్తో హోతి ఖీలజాతో [ఖిలజాతో (స్యా. పీ.)], దుప్పఞ్ఞో హోతి జళో ఏళమూగో, అనఞ్ఞాతే అఞ్ఞాతమానీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తోపి సద్ధమ్మం అభబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్తం. కతమేహి పఞ్చహి? అమక్ఖీ ధమ్మం సుణాతి న మక్ఖపరియుట్ఠితో, అనుపారమ్భచిత్తో ధమ్మం సుణాతి న రన్ధగవేసీ, ధమ్మదేసకే అనాహతచిత్తో హోతి అఖీలజాతో, పఞ్ఞవా హోతి అజళో అనేళమూగో, న అనఞ్ఞాతే అఞ్ఞాతమానీ హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో సుణన్తో సద్ధమ్మం భబ్బో నియామం ఓక్కమితుం కుసలేసు ధమ్మేసు సమ్మత్త’’న్తి. తతియం.

౪. పఠమసద్ధమ్మసమ్మోససుత్తం

౧౫౪. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ న సక్కచ్చం ధమ్మం సుణన్తి, న సక్కచ్చం ధమ్మం పరియాపుణన్తి, న సక్కచ్చం ధమ్మం ధారేన్తి, న సక్కచ్చం ధాతానం [ధతానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖన్తి, న సక్కచ్చం అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సక్కచ్చం ధమ్మం సుణన్తి, సక్కచ్చం ధమ్మం పరియాపుణన్తి, సక్కచ్చం ధమ్మం ధారేన్తి, సక్కచ్చం ధాతానం ధమ్మానం అత్థం ఉపపరిక్ఖన్తి, సక్కచ్చం అత్థమఞ్ఞాయ ధమ్మమఞ్ఞాయ ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియసద్ధమ్మసమ్మోససుత్తం

౧౫౫. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మం న పరియాపుణన్తి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం న విత్థారేన పరేసం దేసేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం న విత్థారేన పరం [పరేసం (సీ. స్యా. కం. పీ.), పరే (?)] వాచేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం న విత్థారేన సజ్ఝాయం కరోన్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం న చేతసా అనువితక్కేన్తి అనువిచారేన్తి మనసానుపేక్ఖన్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మం పరియాపుణన్తి – సుత్తం, గేయ్యం, వేయ్యాకరణం, గాథం, ఉదానం, ఇతివుత్తకం, జాతకం, అబ్భుతధమ్మం, వేదల్లం. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం విత్థారేన పరేసం దేసేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం విత్థారేన పరం వాచేన్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం విత్థారేన సజ్ఝాయం కరోన్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం చేతసా అనువితక్కేన్తి అనువిచారేన్తి మనసానుపేక్ఖన్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. తతియసద్ధమ్మసమ్మోససుత్తం

౧౫౬. [అ. ని. ౪.౧౬౦] ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ దుగ్గహితం సుత్తన్తం పరియాపుణన్తి దున్నిక్ఖిత్తేహి పదబ్యఞ్జనేహి. దున్నిక్ఖిత్తస్స, భిక్ఖవే, పదబ్యఞ్జనస్స అత్థోపి దున్నయో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ దుబ్బచా హోన్తి, దోవచస్సకరణేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా, అక్ఖమా అప్పదక్ఖిణగ్గాహినో అనుసాసనిం. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యే తే భిక్ఖూ బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా, తే న సక్కచ్చం సుత్తన్తం పరం వాచేన్తి; తేసం అచ్చయేన ఛిన్నమూలకో సుత్తన్తో హోతి అప్పటిసరణో. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, థేరా భిక్ఖూ బాహులికా హోన్తి సాథలికా ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా, న వీరియం ఆరభన్తి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. తేసం పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి. సాపి హోతి బాహులికా సాథలికా ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా, న వీరియం ఆరభతి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో భిన్నో హోతి. సఙ్ఘే ఖో పన, భిక్ఖవే, భిన్నే అఞ్ఞమఞ్ఞం అక్కోసా చ హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిభాసా చ హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిక్ఖేపా చ హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిచ్చజనా [పరిచ్చజా (స్యా. కం.)] చ హోన్తి. తత్థ అప్పసన్నా చేవ నప్పసీదన్తి, పసన్నానఞ్చ ఏకచ్చానం అఞ్ఞథత్తం హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తన్తి.

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సుగ్గహితం సుత్తన్తం పరియాపుణన్తి సునిక్ఖిత్తేహి పదబ్యఞ్జనేహి. సునిక్ఖిత్తస్స, భిక్ఖవే, పదబ్యఞ్జనస్స అత్థోపి సునయో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సువచా హోన్తి సోవచస్సకరణేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా, ఖమా పదక్ఖిణగ్గాహినో అనుసాసనిం. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యే తే భిక్ఖూ బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా, తే సక్కచ్చం సుత్తన్తం పరం వాచేన్తి; తేసం అచ్చయేన న ఛిన్నమూలకో [అచ్ఛిన్నమూలకో (క.) అ. ని. ౪.౧౬౦] సుత్తన్తో హోతి సప్పటిసరణో. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, థేరా భిక్ఖూ న బాహులికా హోన్తి న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా పవివేకే పుబ్బఙ్గమా; వీరియం ఆరభన్తి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. తేసం పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి. సాపి హోతి న బాహులికా న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా పవివేకే పుబ్బఙ్గమా, వీరియం ఆరభతి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో సమగ్గో సమ్మోదమానో అవివదమానో ఏకుద్దేసో ఫాసుం విహరతి. సఙ్ఘే ఖో పన, భిక్ఖవే, సమగ్గే న చేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం అక్కోసా హోన్తి, న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిభాసా హోన్తి, న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిక్ఖేపా హోన్తి, న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిచ్చజనా హోన్తి. తత్థ అప్పసన్నా చేవ పసీదన్తి, పసన్నానఞ్చ భియ్యోభావో హోతి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ధమ్మో సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ధమ్మా సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుక్కథాసుత్తం

౧౫౭. ‘‘పఞ్చన్నం, భిక్ఖవే, పుగ్గలానం కథా దుక్కథా పుగ్గలే పుగ్గలం [పుగ్గలం పుగ్గలం (సీ. పీ.)] ఉపనిధాయ. కతమేసం పఞ్చన్నం? అస్సద్ధస్స, భిక్ఖవే, సద్ధాకథా దుక్కథా; దుస్సీలస్స సీలకథా దుక్కథా; అప్పస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా దుక్కథా; మచ్ఛరిస్స [మచ్ఛరియస్స (సీ. పీ. క.)] చాగకథా దుక్కథా; దుప్పఞ్ఞస్స పఞ్ఞాకథా దుక్కథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, అస్సద్ధస్స సద్ధాకథా దుక్కథా? అస్సద్ధో, భిక్ఖవే, సద్ధాకథాయ కచ్ఛమానాయ అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సద్ధాసమ్పదం అత్తని న సమనుపస్సతి [న సమ్పస్సతి (సీ.)], న చ లభతి తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా అస్సద్ధస్స సద్ధాకథా దుక్కథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, దుస్సీలస్స సీలకథా దుక్కథా? దుస్సీలో, భిక్ఖవే, సీలకథాయ కచ్ఛమానాయ అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సీలసమ్పదం అత్తని న సమనుపస్సతి న చ లభతి తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా దుస్సీలస్స సీలకథా దుక్కథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, అప్పస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా దుక్కథా? అప్పస్సుతో, భిక్ఖవే, బాహుసచ్చకథాయ కచ్ఛమానాయ అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సుతసమ్పదం అత్తని న సమనుపస్సతి, న చ లభతి తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా అప్పస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా దుక్కథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, మచ్ఛరిస్స చాగకథా దుక్కథా? మచ్ఛరీ, భిక్ఖవే, చాగకథాయ కచ్ఛమానాయ అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, చాగసమ్పదం అత్తని న సమనుపస్సతి న చ లభతి తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా మచ్ఛరిస్స చాగకథా దుక్కథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, దుప్పఞ్ఞస్స పఞ్ఞాకథా దుక్కథా? దుప్పఞ్ఞో, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాకథాయ కచ్ఛమానాయ అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాసమ్పదం అత్తని న సమనుపస్సతి, న చ లభతి తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా దుప్పఞ్ఞస్స పఞ్ఞాకథా దుక్కథా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం పుగ్గలానం కథా దుక్కథా పుగ్గలే పుగ్గలం ఉపనిధాయ.

‘‘పఞ్చన్నం, భిక్ఖవే, పుగ్గలానం కథా సుకథా పుగ్గలే పుగ్గలం ఉపనిధాయ. కతమేసం పఞ్చన్నం? సద్ధస్స, భిక్ఖవే, సద్ధాకథా సుకథా; సీలవతో సీలకథా సుకథా; బహుస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా సుకథా; చాగవతో చాగకథా సుకథా; పఞ్ఞవతో పఞ్ఞాకథా సుకథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, సద్ధస్స సద్ధాకథా సుకథా? సద్ధో, భిక్ఖవే, సద్ధాకథాయ కచ్ఛమానాయ నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిత్థీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సద్ధాసమ్పదం అత్తని సమనుపస్సతి లభతి చ తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా సద్ధస్స సద్ధాకథా సుకథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, సీలవతో సీలకథా సుకథా? సీలవా, భిక్ఖవే, సీలకథాయ కచ్ఛమానాయ నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిత్థీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సీలసమ్పదం అత్తని సమనుపస్సతి, లభతి చ తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా సీలవతో సీలకథా సుకథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, బహుస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా సుకథా? బహుస్సుతో, భిక్ఖవే, బాహుసచ్చకథాయ కచ్ఛమానాయ నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిత్థీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, సుతసమ్పదం అత్తని సమనుపస్సతి, లభతి చ తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా బహుస్సుతస్స బాహుసచ్చకథా సుకథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, చాగవతో చాగకథా సుకథా? చాగవా, భిక్ఖవే, చాగకథాయ కచ్ఛమానాయ నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిత్థీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, చాగసమ్పదం అత్తని సమనుపస్సతి, లభతి చ తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా చాగవతో చాగకథా సుకథా.

‘‘కస్మా చ, భిక్ఖవే, పఞ్ఞవతో పఞ్ఞాకథా సుకథా? పఞ్ఞవా, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాకథాయ కచ్ఛమానాయ నాభిసజ్జతి న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిత్థీయతి న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి సో, భిక్ఖవే, పఞ్ఞాసమ్పదం అత్తని సమనుపస్సతి లభతి చ తతోనిదానం పీతిపామోజ్జం. తస్మా పఞ్ఞవతో పఞ్ఞాకథా సుకథా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం పుగ్గలానం కథా సుకథా పుగ్గలే పుగ్గలం ఉపనిధాయా’’తి. సత్తమం.

౮. సారజ్జసుత్తం

౧౫౮. ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సారజ్జం ఓక్కన్తో [ఓక్కమన్తో (క.)] హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అస్సద్ధో హోతి, దుస్సీలో హోతి, అప్పస్సుతో హోతి, కుసీతో హోతి, దుపఞ్ఞో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు సారజ్జం ఓక్కన్తో హోతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు విసారదో హోతి. కతమేహి పఞ్చహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్ధో హోతి, సీలవా హోతి, బహుస్సుతో హోతి, ఆరద్ధవీరియో హోతి, పఞ్ఞవా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు విసారదో హోతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఉదాయీసుత్తం

౧౫౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉదాయీ మహతియా గిహిపరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం ఉదాయిం మహతియా గిహిపరిసాయ పరివుతం ధమ్మం దేసేన్తం నిసిన్నం. దిస్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, ఉదాయీ మహతియా గిహిపరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతీ’’తి [దేసేన్తో నిసిన్నో’’తి (స్యా.)].

‘‘న ఖో, ఆనన్ద, సుకరం పరేసం ధమ్మం దేసేతుం. పరేసం, ఆనన్ద, ధమ్మం దేసేన్తేన పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో. కతమే పఞ్చ? ‘అనుపుబ్బిం కథం [ఆనుపుబ్బికథం (సీ.), అనుపుబ్బికథం (స్యా. పీ. క.)] కథేస్సామీ’తి పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో; ‘పరియాయదస్సావీ కథం కథేస్సామీ’తి పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో; ‘అనుద్దయతం పటిచ్చ కథం కథేస్సామీ’తి పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో; ‘న ఆమిసన్తరో కథం కథేస్సామీ’తి పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో; ‘అత్తానఞ్చ పరఞ్చ అనుపహచ్చ కథం కథేస్సామీ’తి పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో. న ఖో, ఆనన్ద, సుకరం పరేసం ధమ్మం దేసేతుం. పరేసం, ఆనన్ద, ధమ్మం దేసేన్తేన ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరేసం ధమ్మో దేసేతబ్బో’’తి. నవమం.

౧౦. దుప్పటివినోదయసుత్తం

౧౬౦. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నా దుప్పటివినోదయా. కతమే పఞ్చ? ఉప్పన్నో రాగో దుప్పటివినోదయో, ఉప్పన్నో దోసో దుప్పటివినోదయో, ఉప్పన్నో మోహో దుప్పటివినోదయో, ఉప్పన్నం పటిభానం దుప్పటివినోదయం, ఉప్పన్నం గమికచిత్తం దుప్పటివినోదయం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఉప్పన్నా దుప్పటివినోదయా’’తి. దసమం.

సద్ధమ్మవగ్గో పఠమో.