౮. లిచ్ఛవికుమారకసుత్తం

౫౮. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ వేసాలిం పిణ్డాయ పావిసి. వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో మహావనం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది.

తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా లిచ్ఛవికుమారకా సజ్జాని ధనూని ఆదాయ కుక్కురసఙ్ఘపరివుతా మహావనే అనుచఙ్కమమానా అనువిచరమానా అద్దసు భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం; దిస్వాన సజ్జాని ధనూని నిక్ఖిపిత్వా కుక్కురసఙ్ఘం ఏకమన్తం ఉయ్యోజేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా తుణ్హీభూతా తుణ్హీభూతా పఞ్జలికా భగవన్తం పయిరుపాసన్తి.

తేన ఖో పన సమయేన మహానామో లిచ్ఛవి మహావనే జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అద్దస తే లిచ్ఛవికుమారకే తుణ్హీభూతే తుణ్హీభూతే పఞ్జలికే భగవన్తం పయిరుపాసన్తే; దిస్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో లిచ్ఛవి ఉదానం ఉదానేసి – ‘భవిస్సన్తి వజ్జీ, భవిస్సన్తి వజ్జీ’’’తి!

‘‘కిం పన త్వం, మహానామ, ఏవం వదేసి – ‘భవిస్సన్తి వజ్జీ, భవిస్సన్తి వజ్జీ’’’తి? ‘‘ఇమే, భన్తే, లిచ్ఛవికుమారకా చణ్డా ఫరుసా అపానుభా [అపజహాతి (సీ.), అపాటుభా (స్యా. కం.), అపజహా (పీ.), అపానుతా (కత్థచి)]. యానిపి తాని కులేసు పహేణకాని [పహీనకాని (సీ.), పహీణకాని (స్యా. కం. పీ.)] పహీయన్తి, ఉచ్ఛూతి వా బదరాతి వా పూవాతి వా మోదకాతి వా సంకులికాతి వా [సక్ఖలికాతి వా (సీ. పీ.)], తాని విలుమ్పిత్వా విలుమ్పిత్వా ఖాదన్తి; కులిత్థీనమ్పి కులకుమారీనమ్పి పచ్ఛాలియం ఖిపన్తి. తే దానిమే తుణ్హీభూతా తుణ్హీభూతా పఞ్జలికా భగవన్తం పయిరుపాసన్తీ’’తి.

‘‘యస్స కస్సచి, మహానామ, కులపుత్తస్స పఞ్చ ధమ్మా సంవిజ్జన్తి – యది వా రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స, యది వా రట్ఠికస్స పేత్తనికస్స [ముద్ధాభిసిత్తస్స (క.) అ. ని. ౫.౧౩౫, ౧౩౬ పస్సితబ్బం], యది వా సేనాయ సేనాపతికస్స, యది వా గామగామణికస్స, యది వా పూగగామణికస్స, యే వా పన కులేసు పచ్చేకాధిపచ్చం కారేన్తి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘కతమే పఞ్చ? ఇధ, మహానామ, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి మాతాపితరో సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. తమేనం మాతాపితరో సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి – ‘చిరం జీవ, దీఘమాయుం పాలేహీ’తి. మాతాపితానుకమ్పితస్స, మహానామ, కులపుత్తస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘పున చపరం, మహానామ, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసే [… సామన్తసంవోహారే (సీ. పీ.)] సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. తమేనం పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసా సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి – ‘చిరం జీవ, దీఘమాయుం పాలేహీ’తి. పుత్తదారదాసకమ్మకరపోరిసానుకమ్పితస్స, మహానామ, కులపుత్తస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘పున చపరం, మహానామ, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి ఖేత్తకమ్మన్తసామన్తసబ్యోహారే సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. తమేనం ఖేత్తకమ్మన్తసామన్తసబ్యోహారా సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి – ‘చిరం జీవ, దీఘమాయుం పాలేహీ’తి. ఖేత్తకమ్మన్తసామన్తసబ్యోహారానుకమ్పితస్స, మహానామ, కులపుత్తస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘పున చపరం, మహానామ, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి యావతా బలిపటిగ్గాహికా దేవతా సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. తమేనం బలిపటిగ్గాహికా దేవతా సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి – ‘చిరం జీవ, దీఘమాయుం పాలేహీ’తి. దేవతానుకమ్పితస్స, మహానామ, కులపుత్తస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘పున చపరం, మహానామ, కులపుత్తో ఉట్ఠానవీరియాధిగతేహి భోగేహి బాహాబలపరిచితేహి సేదావక్ఖిత్తేహి ధమ్మికేహి ధమ్మలద్ధేహి సమణబ్రాహ్మణే సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. తమేనం సమణబ్రాహ్మణా సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా కల్యాణేన మనసా అనుకమ్పన్తి – ‘చిరం జీవ, దీఘమాయుం పాలేహీ’తి. సమణబ్రాహ్మణానుకమ్పితస్స, మహానామ, కులపుత్తస్స వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహాని.

‘‘యస్స కస్సచి, మహానామ, కులపుత్తస్స ఇమే పఞ్చ ధమ్మా సంవిజ్జన్తి – యది వా రఞ్ఞో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స, యది వా రట్ఠికస్స పేత్తనికస్స, యది వా సేనాయ సేనాపతికస్స, యది వా గామగామణికస్స, యది వా పూగగామణికస్స, యే వా పన కులేసు పచ్చేకాధిపచ్చం కారేన్తి, వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా, నో పరిహానీ’’తి.

‘‘మాతాపితుకిచ్చకరో, పుత్తదారహితో సదా;

అన్తోజనస్స అత్థాయ, యే చస్స అనుజీవినో.

‘‘ఉభిన్నఞ్చేవ అత్థాయ, వదఞ్ఞూ హోతి సీలవా;

ఞాతీనం పుబ్బపేతానం, దిట్ఠే ధమ్మే చ జీవతం [జీవినం (సీ.), జీవితం (స్యా. కం. పీ. క.)].

‘‘సమణానం బ్రాహ్మణానం, దేవతానఞ్చ పణ్డితో;

విత్తిసఞ్జననో హోతి, ధమ్మేన ఘరమావసం.

‘‘సో కరిత్వాన కల్యాణం, పుజ్జో హోతి పసంసియో;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి. అట్ఠమం;