(౨౬) ౬. అభిఞ్ఞావగ్గో

౧. అభిఞ్ఞాసుత్తం

౨౫౪. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా. కతమే చత్తారో? అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పరిఞ్ఞేయ్యా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పహాతబ్బా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా భావేతబ్బా; అత్థి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా సచ్ఛికాతబ్బా.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పరిఞ్ఞేయ్యా? పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా [పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాతిస్స వచనీయం (క.)] – ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పరిఞ్ఞేయ్యా.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పహాతబ్బా? అవిజ్జా చ భవతణ్హా చ – ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా పహాతబ్బా.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా భావేతబ్బా? సమథో చ విపస్సనా చ – ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా భావేతబ్బా.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా సచ్ఛికాతబ్బా? విజ్జా చ విముత్తి చ – ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అభిఞ్ఞా సచ్ఛికాతబ్బా. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ధమ్మా’’తి. పఠమం.

౨. పరియేసనాసుత్తం

౨౫౫. ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, అనరియపరియేసనా. కతమా చతస్సో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అత్తనా జరాధమ్మో సమానో జరాధమ్మంయేవ పరియేసతి; అత్తనా బ్యాధిధమ్మో సమానో బ్యాధిధమ్మంయేవ పరియేసతి; అత్తనా మరణధమ్మో సమానో మరణధమ్మంయేవ పరియేసతి; అత్తనా సంకిలేసధమ్మో సమానో సంకిలేసధమ్మంయేవ పరియేసతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో అనరియపరియేసనా.

‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, అరియపరియేసనా. కతమా చతస్సో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అత్తనా జరాధమ్మో సమానో జరాధమ్మే ఆదీనవం విదిత్వా అజరం అనుత్తరం యోగక్ఖేమం నిబ్బానం పరియేసతి; అత్తనా బ్యాధిధమ్మో సమానో బ్యాధిధమ్మే ఆదీనవం విదిత్వా అబ్యాధిం అనుత్తరం యోగక్ఖేమం నిబ్బానం పరియేసతి; అత్తనా మరణధమ్మో సమానో మరణధమ్మే ఆదీనవం విదిత్వా అమతం అనుత్తరం యోగక్ఖేమం నిబ్బానం పరియేసతి; అత్తనా సంకిలేసధమ్మో సమానో సంకిలేసధమ్మే ఆదీనవం విదిత్వా అసంకిలిట్ఠం అనుత్తరం యోగక్ఖేమం నిబ్బానం పరియేసతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో అరియపరియేసనా’’తి. దుతియం.

౩. సఙ్గహవత్థుసుత్తం

౨౫౬. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, సఙ్గహవత్థూని. కతమాని చత్తారి? దానం, పేయ్యవజ్జం [పియవాచా (క.) అ. ని. ౪.౩౨ పస్సితబ్బం], అత్థచరియా, సమానత్తతా – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి సఙ్గహవత్థూనీ’’తి.

౪. మాలుక్యపుత్తసుత్తం

౨౫౭. అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో [మాలుఙ్క్యపుత్తో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘ఏత్థ ఇదాని, మాలుక్యపుత్త, కిం దహరే భిక్ఖూ వక్ఖామ; యత్ర హి నామ త్వం జిణ్ణో వుద్ధో మహల్లకో తథాగతస్స సంఖిత్తేన ఓవాదం యాచసీ’’తి! ‘‘దేసేతు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం; దేసేతు సుగతో సంఖిత్తేన ధమ్మం. అప్పేవ నామాహం భగవతో భాసితస్స అత్థం ఆజానేయ్యం; అప్పేవ నామాహం భగవతో భాసితస్స దాయాదో [భగవతో సావకో (క.)] అస్స’’న్తి.

‘‘చత్తారోమే, మాలుక్యపుత్త, తణ్హుప్పాదా యత్థ భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. కతమే చత్తారో? చీవరహేతు వా, మాలుక్యపుత్త, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. పిణ్డపాతహేతు వా, మాలుక్యపుత్త, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. సేనాసనహేతు వా, మాలుక్యపుత్త, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. ఇతిభవాభవహేతు వా, మాలుక్యపుత్త, భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. ఇమే ఖో, మాలుక్యపుత్త, చత్తారో తణ్హుప్పాదా యత్థ భిక్ఖునో తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి. యతో ఖో, మాలుక్యపుత్త, భిక్ఖునో తణ్హా పహీనా హోతి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, అయం వుచ్చతి, మాలుక్యపుత్త, ‘భిక్ఖు అచ్ఛేచ్ఛి తణ్హం, వివత్తయి సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవతా ఇమినా ఓవాదేన ఓవదితో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా మాలుక్యపుత్తో అరహతం అహోసీతి. చతుత్థం.

౫. కులసుత్తం

౨౫౮. ‘‘యాని కానిచి, భిక్ఖవే, కులాని భోగేసు మహత్తం పత్తాని న చిరట్ఠితికాని భవన్తి, సబ్బాని తాని చతూహి ఠానేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన. కతమేహి చతూహి? నట్ఠం న గవేసన్తి, జిణ్ణం న పటిసఙ్ఖరోన్తి, అపరిమితపానభోజనా హోన్తి, దుస్సీలం ఇత్థిం వా పురిసం వా ఆధిపచ్చే ఠపేన్తి. యాని కానిచి, భిక్ఖవే, కులాని భోగేసు మహత్తం పత్తాని న చిరట్ఠితికాని భవన్తి, సబ్బాని తాని ఇమేహి చతూహి ఠానేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన.

‘‘యాని కానిచి, భిక్ఖవే, కులాని భోగేసు మహత్తం పత్తాని చిరట్ఠితికాని భవన్తి, సబ్బాని తాని చతూహి ఠానేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన. కతమేహి చతూహి? నట్ఠం గవేసన్తి, జిణ్ణం పటిసఙ్ఖరోన్తి, పరిమితపానభోజనా హోన్తి, సీలవన్తం ఇత్థిం వా పురిసం వా ఆధిపచ్చే ఠపేన్తి. యాని కానిచి, భిక్ఖవే, కులాని భోగేసు మహత్తం పత్తాని చిరట్ఠితికాని భవన్తి, సబ్బాని తాని ఇమేహి చతూహి ఠానేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేనా’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమఆజానీయసుత్తం

౨౫౯. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో వణ్ణసమ్పన్నో చ హోతి బలసమ్పన్నో చ జవసమ్పన్నో చ ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వణ్ణసమ్పన్నో చ హోతి బలసమ్పన్నో చ జవసమ్పన్నో చ ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వణ్ణసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వణ్ణసమ్పన్నో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బలసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బలసమ్పన్నో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జవసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జవసమ్పన్నో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు లాభీ హోతి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియఆజానీయసుత్తం

౨౬౦. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో వణ్ణసమ్పన్నో చ హోతి, బలసమ్పన్నో చ, జవసమ్పన్నో చ, ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి అఙ్గేహి సమన్నాగతో రఞ్ఞో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో, రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వణ్ణసమ్పన్నో చ హోతి, బలసమ్పన్నో చ, జవసమ్పన్నో చ, ఆరోహపరిణాహసమ్పన్నో చ.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జవసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా…పే… సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు జవసమ్పన్నో హోతి.

‘‘ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి…పే… అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి. సత్తమం.

౮. బలసుత్తం

౨౬౧. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, బలాని. కతమాని చత్తారి? వీరియబలం, సతిబలం, సమాధిబలం, పఞ్ఞాబలం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి బలానీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. అరఞ్ఞసుత్తం

౨౬౨. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం అరఞ్ఞవనప్పత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితుం. కతమేహి చతూహి? కామవితక్కేన, బ్యాపాదవితక్కేన, విహింసావితక్కేన, దుప్పఞ్ఞో హోతి జళో ఏలమూగో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు నాలం అరఞ్ఞవనప్పత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితుం.

‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం అరఞ్ఞవనప్పత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితుం. కతమేహి చతూహి? నేక్ఖమ్మవితక్కేన, అబ్యాపాదవితక్కేన, అవిహింసావితక్కేన, పఞ్ఞవా హోతి అజళో అనేలమూగో – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు అలం అరఞ్ఞవనప్పత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవితు’’న్తి. నవమం.

౧౦. కమ్మసుత్తం

౨౬౩. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో బాలో అబ్యత్తో అసప్పురిసో ఖతం ఉపహతం అత్తానం పరిహరతి, సావజ్జో చ హోతి సానువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ అపుఞ్ఞం పసవతి. కతమేహి చతూహి? సావజ్జేన కాయకమ్మేన, సావజ్జేన వచీకమ్మేన, సావజ్జేన మనోకమ్మేన, సావజ్జాయ దిట్ఠియా – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో బాలో అబ్యత్తో అసప్పురిసో ఖతం ఉపహతం అత్తానం పరిహరతి, సావజ్జో చ హోతి సానువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ అపుఞ్ఞం పసవతి.

‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పణ్డితో వియత్తో సప్పురిసో అక్ఖతం అనుపహతం అత్తానం పరిహరతి, అనవజ్జో చ హోతి అననువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ పుఞ్ఞం పసవతి. కతమేహి చతూహి? అనవజ్జేన కాయకమ్మేన, అనవజ్జేన వచీకమ్మేన, అనవజ్జేన మనోకమ్మేన, అనవజ్జాయ దిట్ఠియా – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పణ్డితో వియత్తో సప్పురిసో అక్ఖతం అనుపహతం అత్తానం పరిహరతి, అనవజ్జో చ హోతి అననువజ్జో విఞ్ఞూనం, బహుఞ్చ పుఞ్ఞం పసవతీ’’తి. దసమం.

అభిఞ్ఞావగ్గో ఛట్ఠో.