(౬) ౧. పుఞ్ఞాభిసన్దవగ్గో

౧. పఠమపుఞ్ఞాభిసన్దసుత్తం

౫౧. సావత్థినిదానం. చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు చీవరం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేనాసనం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘యస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పరిభుఞ్జమానో అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి.

‘‘ఇమేహి చ పన, భిక్ఖవే, చతూహి పుఞ్ఞాభిసన్దేహి కుసలాభిసన్దేహి సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స న సుకరం పుఞ్ఞస్స పమాణం గహేతుం [గణేతుం (క.)] – ‘ఏత్తకో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతీ’తి. అథ ఖో అసఙ్ఖ్యేయ్యో [అసఙ్ఖేయ్యో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అప్పమేయ్యో మహాపుఞ్ఞక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖ్యం [సఙ్ఖం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] గచ్ఛతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే న సుకరం ఉదకస్స పమాణం గహేతుం – ‘ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకానీతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతానీతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసహస్సానీతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతసహస్సానీతి వా’, అథ ఖో అసఙ్ఖ్యేయ్యో అప్పమేయ్యో మహాఉదకక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇమేహి చతూహి పుఞ్ఞాభిసన్దేహి కుసలాభిసన్దేహి సమన్నాగతస్స అరియసావకస్స న సుకరం పుఞ్ఞస్స పమాణం గహేతుం – ‘ఏత్తకో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతీ’తి. అథ ఖో అసఙ్ఖ్యేయ్యో అప్పమేయ్యో మహాపుఞ్ఞక్ఖన్ధోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి.

‘‘మహోదధిం అపరిమితం మహాసరం,

బహుభేరవం రతనవరానమాలయం [రతనగణానమాలయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

నజ్జో యథా నరగణసఙ్ఘసేవితా [మచ్ఛగణసంఘసేవితా (స్యా. కం.)],

పుథూ సవన్తీ ఉపయన్తి సాగరం.

‘‘ఏవం నరం అన్నదపానవత్థదం [అన్నపానవత్థం (క.)],

సేయ్యానిసజ్జత్థరణస్స దాయకం;

పుఞ్ఞస్స ధారా ఉపయన్తి పణ్డితం,

నజ్జో యథా వారివహావ సాగర’’న్తి. పఠమం;

౨. దుతియపుఞ్ఞాభిసన్దసుత్తం

౫౨. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో ధమ్మే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో సఙ్ఘే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ‘సుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఉజుప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, ఞాయప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, సామీచిప్పటిపన్నో భగవతో సావకసఙ్ఘో, యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా, ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి అచ్ఛిద్దేహి అసబలేహి అకమ్మాసేహి భుజిస్సేహి విఞ్ఞుప్పసత్థేహి అపరామట్ఠేహి సమాధిసంవత్తనికేహి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో సుఖస్సాహారో సోవగ్గికో సుఖవిపాకో సగ్గసంవత్తనికో ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో పుఞ్ఞాభిసన్దా కుసలాభిసన్దా సుఖస్సాహారా సోవగ్గికా సుఖవిపాకా సగ్గసంవత్తనికా ఇట్ఠాయ కన్తాయ మనాపాయ హితాయ సుఖాయ సంవత్తన్తీ’’తి.

[అ. ని. ౫.౪౭] ‘‘యస్స సద్ధా తథాగతే, అచలా సుప్పతిట్ఠితా;

సీలఞ్చ యస్స కల్యాణం, అరియకన్తం పసంసితం.

‘‘సఙ్ఘే పసాదో యస్సత్థి, ఉజుభూతఞ్చ దస్సనం;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధాన సాసన’’న్తి. దుతియం;

౩. పఠమసంవాససుత్తం

౫౩. ఏకం సమయం భగవా అన్తరా చ మధురం అన్తరా చ వేరఞ్జం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో హోతి. సమ్బహులాపి ఖో గహపతీ చ గహపతానియో చ అన్తరా చ మధురం అన్తరా చ వేరఞ్జం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నా హోన్తి. అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే ( ) [(పఞ్ఞత్తే ఆసనే) (పీ. క.)] నిసీది. అద్దసంసు ఖో గహపతీ చ గహపతానియో చ భగవన్తం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం. దిస్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే గహపతీ చ గహపతానియో చ భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, గహపతయో, సంవాసా. కతమే చత్తారో? ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, గహపతయో, సామికో హోతి పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయీ దుస్సీలో పాపధమ్మో మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియాపిస్స హోతి పాణాతిపాతినీ అదిన్నాదాయినీ కామేసుమిచ్ఛాచారినీ ముసావాదినీ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయినీ దుస్సీలా పాపధమ్మా మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, గహపతయో, ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, గహపతయో, సామికో హోతి పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయీ దుస్సీలో పాపధమ్మో మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియా ఖ్వస్స హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతా అదిన్నాదానా పటివిరతా కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతా ముసావాదా పటివిరతా సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతా సీలవతీ కల్యాణధమ్మా విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, గహపతయో, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, గహపతయో, సామికో హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో ముసావాదా పటివిరతో సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతో సీలవా కల్యాణధమ్మో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియా ఖ్వస్స హోతి పాణాతిపాతినీ…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠాయినీ దుస్సీలా పాపధమ్మా మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, గహపతయో, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, గహపతయో, సామికో హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతో…పే… సీలవా కల్యాణధమ్మో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియాపిస్స హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతా…పే… సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా పటివిరతా సీలవతీ కల్యాణధమ్మా విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, గహపతయో, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి. ఇమే ఖో, గహపతయో, చత్తారో సంవాసా’’తి.

‘‘ఉభో చ హోన్తి దుస్సీలా, కదరియా పరిభాసకా;

తే హోన్తి జానిపతయో, ఛవా సంవాసమాగతా.

‘‘సామికో హోతి దుస్సీలో, కదరియో పరిభాసకో;

భరియా సీలవతీ హోతి, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరా;

సాపి దేవీ సంవసతి, ఛవేన పతినా సహ.

‘‘సామికో సీలవా హోతి, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరో;

భరియా హోతి దుస్సీలా, కదరియా పరిభాసికా;

సాపి ఛవా సంవసతి, దేవేన పతినా సహ.

‘‘ఉభో సద్ధా వదఞ్ఞూ చ, సఞ్ఞతా ధమ్మజీవినో;

తే హోన్తి జానిపతయో, అఞ్ఞమఞ్ఞం పియంవదా.

‘‘అత్థాసం పచురా హోన్తి, ఫాసుకం [ఫాసత్తం (సీ.), వాసత్థం (పీ.)] ఉపజాయతి;

అమిత్తా దుమ్మనా హోన్తి, ఉభిన్నం సమసీలినం.

‘‘ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, సమసీలబ్బతా ఉభో;

నన్దినో దేవలోకస్మిం, మోదన్తి కామకామినో’’తి. తతియం;

౪. దుతియసంవాససుత్తం

౫౪. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, సంవాసా. కతమే చత్తారో? ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి. ఇధ, భిక్ఖవే, సామికో హోతి పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠికో దుస్సీలో పాపధమ్మో మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియాపిస్స హోతి పాణాతిపాతినీ అదిన్నాదాయినీ కామేసుమిచ్ఛాచారినీ ముసావాదినీ పిసుణవాచా ఫరుసవాచా సమ్ఫప్పలాపినీ అభిజ్ఝాలునీ బ్యాపన్నచిత్తా మిచ్ఛాదిట్ఠికా దుస్సీలా పాపధమ్మా మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ఛవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, భిక్ఖవే, సామికో హోతి పాణాతిపాతీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠికో దుస్సీలో పాపధమ్మో మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియా ఖ్వస్స హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతా అదిన్నాదానా పటివిరతా కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతా ముసావాదా పటివిరతా పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతా ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతా సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతా అనభిజ్ఝాలునీ అబ్యాపన్నచిత్తా సమ్మాదిట్ఠికా సీలవతీ కల్యాణధమ్మా విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, ఛవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, భిక్ఖవే, సామికో హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో ముసావాదా పటివిరతో పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో అనభిజ్ఝాలు అబ్యాపన్నచిత్తో సమ్మాదిట్ఠికో సీలవా కల్యాణధమ్మో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియా ఖ్వస్స హోతి పాణాతిపాతినీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠికా దుస్సీలా పాపధమ్మా మచ్ఛేరమలపరియుట్ఠితేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దేవో ఛవాయ సద్ధిం సంవసతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి? ఇధ, భిక్ఖవే, సామికో హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠికో సీలవా కల్యాణధమ్మో విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసకపరిభాసకో సమణబ్రాహ్మణానం; భరియాపిస్స హోతి పాణాతిపాతా పటివిరతా…పే… సమ్మాదిట్ఠికా సీలవతీ కల్యాణధమ్మా విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి అనక్కోసికపరిభాసికా సమణబ్రాహ్మణానం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, దేవో దేవియా సద్ధిం సంవసతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో సంవాసా’’తి.

‘‘ఉభో చ హోన్తి దుస్సీలా, కదరియా పరిభాసకా;

తే హోన్తి జానిపతయో, ఛవా సంవాసమాగతా.

‘‘సామికో హోతి దుస్సీలో, కదరియో పరిభాసకో;

భరియా సీలవతీ హోతి, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరా;

సాపి దేవీ సంవసతి, ఛవేన పతినా సహ.

‘‘సామికో సీలవా హోతి, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరో;

భరియా హోతి దుస్సీలా, కదరియా పరిభాసికా;

సాపి ఛవా సంవసతి, దేవేన పతినా సహ.

‘‘ఉభో సద్ధా వదఞ్ఞూ చ, సఞ్ఞతా ధమ్మజీవినో;

తే హోన్తి జానిపతయో, అఞ్ఞమఞ్ఞం పియంవదా.

‘‘అత్థాసం పచురా హోన్తి, ఫాసుకం ఉపజాయతి;

అమిత్తా దుమ్మనా హోన్తి, ఉభిన్నం సమసీలినం.

‘‘ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, సమసీలబ్బతా ఉభో;

నన్దినో దేవలోకస్మిం, మోదన్తి కామకామినో’’తి. చతుత్థం;

౫. పఠమసమజీవీసుత్తం

౫౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుసుమారగిరే [సుంసుమారగిరే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భేసకళావనే [భేసకలావనే (సీ. పీ. క.)] మిగదాయే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన నకులపితునో గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో నకులపితా చ గహపతి నకులమాతా చ గహపతానీ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో నకులపితా గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘యతో మే, భన్తే, నకులమాతా గహపతానీ దహరస్సేవ దహరా ఆనీతా, నాభిజానామి నకులమాతరం గహపతానిం మనసాపి అతిచరితా, కుతో పన కాయేన! ఇచ్ఛేయ్యామ మయం, భన్తే, దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితు’’న్తి. నకులమాతాపి ఖో గహపతానీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యతోహం, భన్తే, నకులపితునో గహపతిస్స దహరస్సేవ దహరా ఆనీతా, నాభిజానామి నకులపితరం గహపతిం మనసాపి అతిచరితా, కుతో పన కాయేన! ఇచ్ఛేయ్యామ మయం, భన్తే, దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితు’’న్తి.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్యుం చే, గహపతయో, ఉభో జానిపతయో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం ఉభోవ [ఉభో చ (సీ. పీ.)] అస్సు సమసద్ధా సమసీలా సమచాగా సమపఞ్ఞా, తే దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సన్తి అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సన్తీ’’తి [పస్సిస్సన్తీతి (క.)].

‘‘ఉభో సద్ధా వదఞ్ఞూ చ, సఞ్ఞతా ధమ్మజీవినో;

తే హోన్తి జానిపతయో, అఞ్ఞమఞ్ఞం పియంవదా.

‘‘అత్థాసం పచురా హోన్తి, ఫాసుకం ఉపజాయతి;

అమిత్తా దుమ్మనా హోన్తి, ఉభిన్నం సమసీలినం.

‘‘ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, సమసీలబ్బతా ఉభో;

నన్దినో దేవలోకస్మిం, మోదన్తి కామకామినో’’తి. పఞ్చమం;

౬. దుతియసమజీవీసుత్తం

౫౬. ‘‘ఆకఙ్ఖేయ్యుం చే, భిక్ఖవే, ఉభో జానిపతయో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సితుం ఉభోవ అస్సు సమసద్ధా సమసీలా సమచాగా సమపఞ్ఞా, తే దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సన్తి అభిసమ్పరాయఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సన్తీ’’తి.

‘‘ఉభో సద్ధా వదఞ్ఞూ చ, సఞ్ఞతా ధమ్మజీవినో;

తే హోన్తి జానిపతయో, అఞ్ఞమఞ్ఞం పియంవదా.

‘‘అత్థాసం పచురా హోన్తి, ఫాసుకం ఉపజాయతి;

అమిత్తా దుమ్మనా హోన్తి, ఉభిన్నం సమసీలినం.

‘‘ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, సమసీలబ్బతా ఉభో;

నన్దినో దేవలోకస్మిం, మోదన్తి కామకామినో’’తి. ఛట్ఠం;

౭. సుప్పవాసాసుత్తం

౫౭. ఏకం సమయం భగవా కోలియేసు విహరతి పజ్జనికం [సజ్జనేలం (సీ. పీ.), పజ్జనేలం (స్యా. కం.)] నామ కోలియానం నిగమో. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సుప్పవాసాయ కోలియధీతుయా నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా భగవన్తం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో సుప్పవాసా కోలియధీతా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సుప్పవాసం కోలియధీతరం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘భోజనం, సుప్పవాసే, దేన్తీ అరియసావికా పటిగ్గాహకానం చత్తారి ఠానాని దేతి. కతమాని చత్తారి? ఆయుం దేతి, వణ్ణం దేతి, సుఖం దేతి, బలం దేతి. ఆయుం ఖో పన దత్వా ఆయుస్స భాగినీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. వణ్ణం దత్వా వణ్ణస్స భాగినీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. సుఖం దత్వా సుఖస్స భాగినీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. బలం దత్వా బలస్స భాగినీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. భోజనం, సుప్పవాసే, దేన్తీ అరియసావికా పటిగ్గాహకానం ఇమాని చత్తారి ఠానాని దేతీ’’తి.

‘‘సుసఙ్ఖతం భోజనం యా దదాతి,

సుచిం పణీతం [సుపణీతం (క.)] రససా ఉపేతం;

సా దక్ఖిణా ఉజ్జుగతేసు దిన్నా,

చరణూపపన్నేసు మహగ్గతేసు;

పుఞ్ఞేన పుఞ్ఞం సంసన్దమానా,

మహప్ఫలా లోకవిదూన వణ్ణితా.

‘‘ఏతాదిసం యఞ్ఞమనుస్సరన్తా,

యే వేదజాతా విచరన్తి లోకే;

వినేయ్య మచ్ఛేరమలం సమూలం,

అనిన్దితా సగ్గముపేన్తి ఠాన’’న్తి. సత్తమం;

౮. సుదత్తసుత్తం

౫౮. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘భోజనం, గహపతి, దదమానో అరియసావకో పటిగ్గాహకానం చత్తారి ఠానాని దేతి. కతమాని చత్తారి? ఆయుం దేతి, వణ్ణం దేతి, సుఖం దేతి, బలం దేతి. ఆయుం ఖో పన దత్వా ఆయుస్స భాగీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. వణ్ణం దత్వా… సుఖం దత్వా… బలం దత్వా బలస్స భాగీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. భోజనం, గహపతి, దదమానో అరియసావకో పటిగ్గాహకానం ఇమాని చత్తారి ఠానాని దేతీ’’తి.

[మహావ. ౨౮౨] ‘‘యో సఞ్ఞతానం పరదత్తభోజినం,

కాలేన సక్కచ్చ దదాతి భోజనం;

చత్తారి ఠానాని అనుప్పవేచ్ఛతి,

ఆయుఞ్చ వణ్ణఞ్చ సుఖం బలఞ్చ.

‘‘సో ఆయుదాయీ వణ్ణదాయీ [సో ఆయుదాయీ బలదాయీ (సీ. పీ.), ఆయుదాయీ బలదాయీ (స్యా. కం.)], సుఖం బలం దదో [సుఖం వణ్ణం దదో (సీ. స్యా. కం. పీ.), సుఖబలదదో (క.)] నరో;

దీఘాయు యసవా హోతి, యత్థ యత్థూపపజ్జతీ’’తి. అట్ఠమం;

౯. భోజనసుత్తం

౫౯. ‘‘భోజనం, భిక్ఖవే, దదమానో దాయకో పటిగ్గాహకానం చత్తారి ఠానాని దేతి. కతమాని చత్తారి? ఆయుం దేతి, వణ్ణం దేతి, సుఖం దేతి, బలం దేతి. ఆయుం ఖో పన దత్వా ఆయుస్స భాగీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. వణ్ణం దత్వా… సుఖం దత్వా… బలం దత్వా బలస్స భాగీ హోతి దిబ్బస్స వా మానుసస్స వా. భోజనం, భిక్ఖవే, దదమానో దాయకో పటిగ్గాహకానం ఇమాని చత్తారి ఠానాని దేతీ’’తి.

[మహావ. ౨౮౨] ‘‘యో సఞ్ఞతానం పరదత్తభోజినం,

కాలేన సక్కచ్చ దదాతి భోజనం;

చత్తారి ఠానాని అనుప్పవేచ్ఛతి,

ఆయుఞ్చ వణ్ణఞ్చ సుఖం బలఞ్చ.

‘‘సో ఆయుదాయీ వణ్ణదాయీ, సుఖం బలం దదో నరో;

దీఘాయు యసవా హోతి, యత్థ యత్థూపపజ్జతీ’’తి. నవమం;

౧౦. గిహిసామీచిసుత్తం

౬౦. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అనాథపిణ్డికం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘చతూహి ఖో, గహపతి, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో గిహిసామీచిపటిపదం పటిపన్నో హోతి యసోపటిలాభినిం సగ్గసంవత్తనికం. కతమేహి చతూహి? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో భిక్ఖుసఙ్ఘం పచ్చుపట్ఠితో హోతి చీవరేన, భిక్ఖుసఙ్ఘం పచ్చుపట్ఠితో హోతి పిణ్డపాతేన, భిక్ఖుసఙ్ఘం పచ్చుపట్ఠితో హోతి సేనాసనేన, భిక్ఖుసఙ్ఘం పచ్చుపట్ఠితో హోతి గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన. ఇమేహి ఖో, గహపతి, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో గిహిసామీచిపటిపదం పటిపన్నో హోతి యసోపటిలాభినిం సగ్గసంవత్తనిక’’న్తి.

‘‘గిహిసామీచిపటిపదం, పటిపజ్జన్తి పణ్డితా;

సమ్మగ్గతే సీలవన్తే, చీవరేన ఉపట్ఠితా.

పిణ్డపాతసయనేన, గిలానప్పచ్చయేన చ;

తేసం దివా చ రత్తో చ, సదా పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి;

సగ్గఞ్చ కమతిట్ఠానం [సగ్గఞ్చ సప్పతిట్ఠానం (క.)], కమ్మం కత్వాన భద్దక’’న్తి. దసమం;

పుఞ్ఞాభిసన్దవగ్గో పఠమో.