౫. వస్సకారసుత్తం

౩౫. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వస్సకారో బ్రాహ్మణో మగధమహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘చతూహి ఖో మయం, భో గోతమ, ధమ్మేహి సమన్నాగతం మహాపఞ్ఞం మహాపురిసం పఞ్ఞాపేమ. కతమేహి చతూహి? ఇధ, భో గోతమ, బహుస్సుతో హోతి తస్స తస్సేవ సుతజాతస్స తస్స తస్సేవ ఖో పన భాసితస్స అత్థం జానాతి – ‘అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో, అయం ఇమస్స భాసితస్స అత్థో’తి. సతిమా ఖో పన హోతి చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా యాని ఖో పన తాని గహట్ఠకాని కింకరణీయాని, తత్థ దక్ఖో హోతి అనలసో, తత్రుపాయాయ వీమంసాయ సమన్నాగతో అలం కాతుం అలం సంవిధాతుం. ఇమేహి ఖో మయం, భో గోతమ, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం మహాపఞ్ఞం మహాపురిసం పఞ్ఞాపేమ. సచే మే [సచే పన మే (సీ. క.), సచే మే పన (పీ.)], భో గోతమ, అనుమోదితబ్బం అనుమోదతు మే భవం గోతమో; సచే పన మే, భో గోతమ, పటిక్కోసితబ్బం పటిక్కోసతు మే భవం గోతమో’’తి.

‘‘నేవ ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, అనుమోదామి న పటిక్కోసామి. చతూహి ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, ధమ్మేహి సమన్నాగతం మహాపఞ్ఞం మహాపురిసం పఞ్ఞాపేమి. కతమేహి చతూహి? ఇధ, బ్రాహ్మణ, బహుజనహితాయ పటిపన్నో హోతి బహుజనసుఖాయ; బహుస్స జనతా అరియే ఞాయే పతిట్ఠాపితా, యదిదం కల్యాణధమ్మతా కుసలధమ్మతా. సో యం వితక్కం ఆకఙ్ఖతి వితక్కేతుం తం వితక్కం వితక్కేతి, యం వితక్కం నాకఙ్ఖతి వితక్కేతుం న తం వితక్కం వితక్కేతి; యం సఙ్కప్పం ఆకఙ్ఖతి సఙ్కప్పేతుం తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేతి, యం సఙ్కప్పం నాకఙ్ఖతి సఙ్కప్పేతుం న తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేతి. ఇతి చేతోవసిప్పత్తో హోతి వితక్కపథే. చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. నేవ ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, అనుమోదామి న పన పటిక్కోసామి. ఇమేహి ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం మహాపఞ్ఞం మహాపురిసం పఞ్ఞాపేమీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావ సుభాసితం చిదం భోతా గోతమేన. ఇమేహి చ మయం, భో గోతమ, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతం భవన్తం గోతమం ధారేమ; భవఞ్హి గోతమో బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ; బహు తే [బహుస్స (స్యా. కం. క.)] జనతా అరియే ఞాయే పతిట్ఠాపితా, యదిదం కల్యాణధమ్మతా కుసలధమ్మతా. భవఞ్హి గోతమో యం వితక్కం ఆకఙ్ఖతి వితక్కేతుం తం వితక్కం వితక్కేతి, యం వితక్కం నాకఙ్ఖతి వితక్కేతుం న తం వితక్కం వితక్కేతి, యం సఙ్కప్పం ఆకఙ్ఖతి సఙ్కప్పేతుం తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేతి, యం సఙ్కప్పం నాకఙ్ఖతి సఙ్కప్పేతుం న తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేతి. భవఞ్హి గోతమో చేతోవసిప్పత్తో వితక్కపథే. భవఞ్హి గోతమో చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. భవఞ్హి గోతమో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి.

‘‘అద్ధా ఖో త్యాహం, బ్రాహ్మణ, ఆసజ్జ ఉపనీయ వాచా భాసితా. అపి చ, త్యాహం బ్యాకరిస్సామి – ‘అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ; బహు మే [బహుస్స (స్యా. కం. క.)] జనతా అరియే ఞాయే పతిట్ఠాపితా, యదిదం కల్యాణధమ్మతా కుసలధమ్మతా. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, యం వితక్కం ఆకఙ్ఖామి వితక్కేతుం తం వితక్కం వితక్కేమి, యం వితక్కం నాకఙ్ఖామి వితక్కేతుం న తం వితక్కం వితక్కేమి, యం సఙ్కప్పం ఆకఙ్ఖామి సఙ్కప్పేతుం తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేమి, యం సఙ్కప్పం నాకఙ్ఖామి సఙ్కప్పేతుం న తం సఙ్కప్పం సఙ్కప్పేమి. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, చేతోవసిప్పత్తో వితక్కపథే. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ. అహఞ్హి, బ్రాహ్మణ, ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’’’తి.

‘‘యో వేది సబ్బసత్తానం, మచ్చుపాసప్పమోచనం;

హితం దేవమనుస్సానం, ఞాయం ధమ్మం పకాసయి;

యం వే దిస్వా చ సుత్వా చ, పసీదన్తి బహూ జనా [పసీదతి బహుజ్జనో (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

‘‘మగ్గామగ్గస్స కుసలో, కతకిచ్చో అనాసవో;

బుద్ధో అన్తిమసారీరో [అన్తిమధారితో (క.)], ‘‘(మహాపఞ్ఞో) [( ) స్యా. పోత్థకే నత్థి] మహాపురిసోతి వుచ్చతీ’’తి. పఞ్చమం;