౧౦. పంసుధోవకసుత్తం

౧౦౨. ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, జాతరూపస్స ఓళారికా ఉపక్కిలేసా పంసువాలుకా [పంసువాలికా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సక్ఖరకఠలా. తమేనం పంసుధోవకో వా పంసుధోవకన్తేవాసీ వా దోణియం ఆకిరిత్వా ధోవతి సన్ధోవతి నిద్ధోవతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే సన్తి జాతరూపస్స మజ్ఝిమసహగతా ఉపక్కిలేసా సుఖుమసక్ఖరా థూలవాలుకా [థూలవాలికా (సీ. పీ.), థుల్లవాలికా (స్యా. కం.)]. తమేనం పంసుధోవకో వా పంసుధోవకన్తేవాసీ వా ధోవతి సన్ధోవతి నిద్ధోవతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే సన్తి జాతరూపస్స సుఖుమసహగతా ఉపక్కిలేసా సుఖుమవాలుకా కాళజల్లికా. తమేనం పంసుధోవకో వా పంసుధోవకన్తేవాసీ వా ధోవతి సన్ధోవతి నిద్ధోవతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే అథాపరం సువణ్ణసికతావసిస్సన్తి [సువణ్ణజాతరూపకావసిస్సన్తి (క.)]. తమేనం సువణ్ణకారో వా సువణ్ణకారన్తేవాసీ వా జాతరూపం మూసాయం పక్ఖిపిత్వా ధమతి సన్ధమతి నిద్ధమతి. తం హోతి జాతరూపం ధన్తం సన్ధన్తం [అధన్తం అసన్ధన్తం (స్యా. కం.)] నిద్ధన్తం అనిద్ధన్తకసావం [అనిద్ధన్తం అనిహితం అనిన్నీతకసావం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], న చేవ ముదు హోతి న చ కమ్మనియం, న చ పభస్సరం పభఙ్గు చ, న చ సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ. హోతి సో, భిక్ఖవే, సమయో యం సువణ్ణకారో వా సువణ్ణకారన్తేవాసీ వా తం జాతరూపం ధమతి సన్ధమతి నిద్ధమతి. తం హోతి జాతరూపం ధన్తం సన్ధన్తం నిద్ధన్తం నిద్ధన్తకసావం [నిహితం నిన్నీతకసావం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ముదు చ హోతి కమ్మనియఞ్చ పభస్సరఞ్చ, న చ పభఙ్గు, సమ్మా ఉపేతి కమ్మాయ. యస్సా యస్సా చ పిలన్ధనవికతియా ఆకఙ్ఖతి – యది పట్టికాయ [ముద్దికాయ (అ. ని. ౫.౨౩], యది కుణ్డలాయ, యది గీవేయ్యకే [గీవేయ్యకేన (క.), గీవేయ్యకాయ (?)], యది సువణ్ణమాలాయ – తఞ్చస్స అత్థం అనుభోతి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సన్తి అధిచిత్తమనుయుత్తస్స భిక్ఖునో ఓళారికా ఉపక్కిలేసా కాయదుచ్చరితం వచీదుచ్చరితం మనోదుచ్చరితం, తమేనం సచేతసో భిక్ఖు దబ్బజాతికో పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే సన్తి అధిచిత్తమనుయుత్తస్స భిక్ఖునో మజ్ఝిమసహగతా ఉపక్కిలేసా కామవితక్కో బ్యాపాదవితక్కో విహింసావితక్కో, తమేనం సచేతసో భిక్ఖు దబ్బజాతికో పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే సన్తి అధిచిత్తమనుయుత్తస్స భిక్ఖునో సుఖుమసహగతా ఉపక్కిలేసా ఞాతివితక్కో జనపదవితక్కో అనవఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తో వితక్కో, తమేనం సచేతసో భిక్ఖు దబ్బజాతికో పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. తస్మిం పహీనే తస్మిం బ్యన్తీకతే అథాపరం ధమ్మవితక్కావసిస్సతి [ధమ్మవితక్కోవసిస్సతి (క.)]. సో హోతి సమాధి న చేవ సన్తో న చ పణీతో నప్పటిప్పస్సద్ధలద్ధో న ఏకోదిభావాధిగతో ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతో [ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితవతో (సీ. స్యా. కం. పీ.), ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారివావతో (క.), ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారియాధిగతో (?) అ. ని. ౯.౩౭; దీ. ని. ౩.౩౫౫] హోతి. సో, భిక్ఖవే, సమయో యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తంయేవ సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి [ఏకోదిభావం గచ్ఛతి (సీ.), ఏకోదిభావో హోతి (స్యా. కం. క.), ఏకోదిహోతి (పీ.)] సమాధియతి. సో హోతి సమాధి సన్తో పణీతో పటిప్పస్సద్ధిలద్ధో ఏకోదిభావాధిగతో న ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతో. యస్స యస్స చ అభిఞ్ఞా సచ్ఛికరణీయస్స ధమ్మస్స చిత్తం అభినిన్నామేతి అభిఞ్ఞా సచ్ఛికిరియాయ తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభవేయ్యం – ఏకోపి హుత్వా బహుధా అస్సం, బహుధాపి హుత్వా ఏకో అస్సం; ఆవిభావం, తిరోభావం; తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛేయ్యం, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరేయ్యం, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే [అభిజ్జమానో (సీ. పీ. క.)] గచ్ఛేయ్యం, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమేయ్యం, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమసేయ్యం పరిమజ్జేయ్యం; యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేయ్య’న్తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణేయ్యం దిబ్బే చ మానుసే చ యే దూరే సన్తికే చా’తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానేయ్యం – సరాగం వా చిత్తం సరాగం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, వీతరాగం వా చిత్తం వీతరాగం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; సదోసం వా చిత్తం సదోసం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, వీతదోసం వా చిత్తం వీతదోసం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; సమోహం వా చిత్తం సమోహం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, వీతమోహం వా చిత్తం వీతమోహం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; సంఖిత్తం వా చిత్తం సంఖిత్తం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం విక్ఖిత్తం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; మహగ్గతం వా చిత్తం మహగ్గతం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, అమహగ్గతం వా చిత్తం అమహగ్గతం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; సఉత్తరం వా చిత్తం సఉత్తరం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, అనుత్తరం వా చిత్తం అనుత్తరం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; సమాహితం వా చిత్తం సమాహితం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, అసమాహితం వా చిత్తం అసమాహితం చిత్తన్తి పజానేయ్యం; విముత్తం వా చిత్తం విముత్తం చిత్తన్తి పజానేయ్యం, అవిముత్తం వా చిత్తం అవిముత్తం చిత్తన్తి పజానేయ్య’న్తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరేయ్యం, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి, ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరేయ్య’న్తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సేయ్యం చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానేయ్యం – ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా; ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నాతి, ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సేయ్యం చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానేయ్య’న్తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే’’తి. దసమం.