(౯) ౪. సమణవగ్గో

౧. సమణసుత్తం

౮౨. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, సమణస్స సమణియాని సమణకరణీయాని. కతమాని తీణి? అధిసీలసిక్ఖాసమాదానం, అధిచిత్తసిక్ఖాసమాదానం, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాసమాదానం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి సమణస్స సమణియాని సమణకరణీయాని.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘తిబ్బో నో ఛన్దో భవిస్సతి అధిసీలసిక్ఖాసమాదానే, తిబ్బో నో ఛన్దో భవిస్సతి అధిచిత్తసిక్ఖాసమాదానే, తిబ్బో నో ఛన్దో భవిస్సతి అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాసమాదానే’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. పఠమం.

౨. గద్రభసుత్తం

౮౩. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, గద్రభో గోగణం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధో హోతి – ‘అహమ్పి దమ్మో, అహమ్పి దమ్మో’తి [అహమ్పి గో అమ్హా అహమ్పి గో అమ్హాతి (సీ.), అహమ్పి అమ్హా అహమ్పి అమ్హాతి (స్యా. కం. పీ.), అహమ్పి గో అహమ్పి గోతి (?)]. తస్స న తాదిసో వణ్ణో హోతి సేయ్యథాపి గున్నం, న తాదిసో సరో హోతి సేయ్యథాపి గున్నం, న తాదిసం పదం హోతి సేయ్యథాపి గున్నం. సో గోగణంయేవ పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధో హోతి – ‘అహమ్పి దమ్మో, అహమ్పి దమ్మో’’’తి.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు భిక్ఖుసఙ్ఘం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధో హోతి – ‘అహమ్పి భిక్ఖు, అహమ్పి భిక్ఖూ’తి. తస్స న తాదిసో ఛన్దో హోతి అధిసీలసిక్ఖాసమాదానే సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భిక్ఖూనం, న తాదిసో ఛన్దో హోతి అధిచిత్తసిక్ఖాసమాదానే సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భిక్ఖూనం, న తాదిసో ఛన్దో హోతి అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాసమాదానే సేయ్యథాపి అఞ్ఞేసం భిక్ఖూనం. సో భిక్ఖుసఙ్ఘంయేవ పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధో హోతి – ‘అహమ్పి భిక్ఖు, అహమ్పి భిక్ఖూ’’’తి.

౩. ఖేత్తసుత్తం

౮౪. ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, కస్సకస్స గహపతిస్స పుబ్బే కరణీయాని. కతమాని తీణి? ఇధ, భిక్ఖవే, కస్సకో గహపతి పటికచ్చేవ [పటిగచ్చేవ (సీ. పీ.)] ఖేత్తం సుకట్ఠం కరోతి సుమతికతం [సుమత్తికతం (క.), ఏత్థ మతిసద్దో కట్ఠఖేత్తస్స సమీకరణసాధనే దారుభణ్డే వత్తతీతి సక్కతఅభిధానేసు ఆగతం. తం ‘‘మతియా సుట్ఠు సమీకత’’న్తి అట్ఠకథాయ సమేతి]. పటికచ్చేవ ఖేత్తం సుకట్ఠం కరిత్వా సుమతికతం కాలేన బీజాని పతిట్ఠాపేతి. కాలేన బీజాని పతిట్ఠాపేత్వా సమయేన ఉదకం అభినేతిపి అపనేతిపి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి కస్సకస్స గహపతిస్స పుబ్బే కరణీయాని.

‘‘ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, తీణిమాని భిక్ఖుస్స పుబ్బే కరణీయాని. కతమాని తీణి? అధిసీలసిక్ఖాసమాదానం, అధిచిత్తసిక్ఖాసమాదానం, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాసమాదానం – ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, తీణి భిక్ఖుస్స పుబ్బే కరణీయాని.

౪. వజ్జిపుత్తసుత్తం

౮౫. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో వజ్జిపుత్తకో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో వజ్జిపుత్తకో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధికమిదం, భన్తే, దియడ్ఢసిక్ఖాపదసతం [దియడ్ఢం సిక్ఖాపదసతం (సీ.)] అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతి. నాహం, భన్తే, ఏత్థ సక్కోమి సిక్ఖితు’’న్తి. ‘‘సక్ఖిస్ససి పన త్వం, భిక్ఖు, తీసు సిక్ఖాసు సిక్ఖితుం – అధిసీలసిక్ఖాయ, అధిచిత్తసిక్ఖాయ అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయా’’తి? ‘‘సక్కోమహం, భన్తే, తీసు సిక్ఖాసు సిక్ఖితుం – అధిసీలసిక్ఖాయ, అధిచిత్తసిక్ఖాయ, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయా’’తి. ‘‘తస్మాతిహ త్వం, భిక్ఖు, తీసు సిక్ఖాసు సిక్ఖస్సు – అధిసీలసిక్ఖాయ, అధిచిత్తసిక్ఖాయ, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయ’’.

‘‘యతో ఖో త్వం, భిక్ఖు, అధిసీలమ్పి సిక్ఖిస్ససి, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖిస్ససి, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖిస్ససి, తస్స తుయ్హం భిక్ఖు అధిసీలమ్పి సిక్ఖతో అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖతో అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖతో రాగో పహీయిస్సతి, దోసో పహీయిస్సతి, మోహో పహీయిస్సతి. సో త్వం రాగస్స పహానా దోసస్స పహానా మోహస్స పహానా యం అకుసలం న తం కరిస్ససి, యం పాపం న తం సేవిస్ససీ’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు అపరేన సమయేన అధిసీలమ్పి సిక్ఖి, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖి, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖి. తస్స అధిసీలమ్పి సిక్ఖతో అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖతో అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖతో రాగో పహీయి, దోసో పహీయి, మోహో పహీయి. సో రాగస్స పహానా దోసస్స పహానా మోహస్స పహానా యం అకుసలం తం నాకాసి, యం పాపం తం న సేవీతి. చతుత్థం.

౫. సేక్ఖసుత్తం

౮౬. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘సేఖో, సేఖో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సేఖో హోతీ’’తి? ‘‘సిక్ఖతీతి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా సేఖోతి వుచ్చతి. కిఞ్చ సిక్ఖతి? అధిసీలమ్పి సిక్ఖతి, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖతి, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖతి. సిక్ఖతీతి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా సేఖోతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘సేఖస్స సిక్ఖమానస్స, ఉజుమగ్గానుసారినో;

ఖయస్మిం పఠమం ఞాణం, తతో అఞ్ఞా అనన్తరా.

‘‘తతో అఞ్ఞావిముత్తస్స [అఞ్ఞావిముత్తియా (క.)], ఞాణం వే [ఞాణఞ్చ (క.)] హోతి తాదినో;

అకుప్పా మే విముత్తీతి, భవసంయోజనక్ఖయే’’తి. పఞ్చమం; ( ) [(అట్ఠమం భాణవారం నిట్ఠితం) (క.)]

౬. పఠమసిక్ఖాసుత్తం

౮౭. ‘‘సాధికమిదం, భిక్ఖవే, దియడ్ఢసిక్ఖాపదసతం అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతి, యత్థ అత్తకామా కులపుత్తా సిక్ఖన్తి. తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి. కతమా తిస్సో? అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సిక్ఖా, యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో యాని తాని ఖుద్దానుఖుద్దకాని సిక్ఖాపదాని తాని ఆపజ్జతిపి వుట్ఠాతిపి. తం కిస్స హేతు? న హి మేత్థ, భిక్ఖవే, అభబ్బతా వుత్తా. యాని చ ఖో తాని సిక్ఖాపదాని ఆదిబ్రహ్మచరియకాని బ్రహ్మచరియసారుప్పాని తత్థ ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ పఞ్ఞాయ పరిపూరకారీ. సో యాని తాని ఖుద్దానుఖుద్దకాని సిక్ఖాపదాని తాని ఆపజ్జతిపి వుట్ఠాతిపి. తం కిస్స హేతు? న హి మేత్థ, భిక్ఖవే, అభబ్బతా వుత్తా. యాని చ ఖో తాని సిక్ఖాపదాని ఆదిబ్రహ్మచరియకాని బ్రహ్మచరియసారుప్పాని తత్థ ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, పదేసం పదేసకారీ ఆరాధేతి పరిపూరం పరిపూరకారీ. అవఞ్ఝాని త్వేవాహం [అవఞ్చువనేవాహం (క.)], భిక్ఖవే, సిక్ఖాపదాని వదామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియసిక్ఖాసుత్తం

౮౮. ‘‘సాధికమిదం, భిక్ఖవే, దియడ్ఢసిక్ఖాపదసతం అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతి యత్థ అత్తకామా కులపుత్తా సిక్ఖన్తి. తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి. కతమా తిస్సో? అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సిక్ఖా యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి.

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం మత్తసో కారీ పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో యాని తాని ఖుద్దానుఖుద్దకాని సిక్ఖాపదాని తాని ఆపజ్జతిపి వుట్ఠాతిపి. తం కిస్స హేతు? న హి మేత్థ, భిక్ఖవే, అభబ్బతా వుత్తా. యాని చ ఖో తాని సిక్ఖాపదాని ఆదిబ్రహ్మచరియకాని బ్రహ్మచరియసారుప్పాని తత్థ ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సత్తక్ఖత్తుపరమో హోతి. సత్తక్ఖత్తుపరమం దేవే చ మనుస్సే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా కోలంకోలో హోతి, ద్వే వా తీణి వా కులాని సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఏకబీజీ హోతి, ఏకంయేవ మానుసకం భవం నిబ్బత్తేత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. సో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ పఞ్ఞాయ మత్తసో కారీ. సో యాని తాని ఖుద్దానుఖుద్దకాని సిక్ఖాపదాని తాని ఆపజ్జతిపి వుట్ఠాతిపి. తం కిస్స హేతు? న హి మేత్థ, భిక్ఖవే, అభబ్బతా వుత్తా. యాని చ ఖో తాని సిక్ఖాపదాని ఆదిబ్రహ్మచరియకాని బ్రహ్మచరియసారుప్పాని తత్థ ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉద్ధంసోతో అకనిట్ఠగామీ. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి. సో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ పఞ్ఞాయ పరిపూరకారీ. సో యాని తాని ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, పదేసం పదేసకారీ ఆరాధేతి, పరిపూరం పరిపూరకారీ, అవఞ్ఝాని త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సిక్ఖాపదాని వదామీ’’తి. సత్తమం.

౮. తతియసిక్ఖాసుత్తం

౮౯. ‘‘సాధికమిదం, భిక్ఖవే, దియడ్ఢసిక్ఖాపదసతం అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతి యత్థ అత్తకామా కులపుత్తా సిక్ఖన్తి. తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి. కతమా తిస్సో? అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సిక్ఖా యత్థేతం సబ్బం సమోధానం గచ్ఛతి.

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలేసు పరిపూరకారీ హోతి సమాధిస్మిం పరిపూరకారీ పఞ్ఞాయ పరిపూరకారీ. సో యాని తాని ఖుద్దానుఖుద్దకాని సిక్ఖాపదాని తాని ఆపజ్జతిపి వుట్ఠాతిపి. తం కిస్స హేతు? న హి మేత్థ, భిక్ఖవే, అభబ్బతా వుత్తా. యాని చ ఖో తాని సిక్ఖాపదాని ఆదిబ్రహ్మచరియకాని బ్రహ్మచరియసారుప్పాని తత్థ ధువసీలో చ హోతి ఠితసీలో చ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా, రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ హోతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఏకబీజీ హోతి, ఏకంయేవ మానుసకం భవం నిబ్బత్తేత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా కోలంకోలో హోతి, ద్వే వా తీణి వా కులాని సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి. తం వా పన అనభిసమ్భవం అప్పటివిజ్ఝం తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సత్తక్ఖత్తుపరమో హోతి, సత్తక్ఖత్తుపరమం దేవే చ మనుస్సే చ సన్ధావిత్వా సంసరిత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరోతి.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, పరిపూరం పరిపూరకారీ ఆరాధేతి పదేసం పదేసకారీ. అవఞ్ఝానిత్వేవాహం, భిక్ఖవే, సిక్ఖాపదాని వదామీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమసిక్ఖత్తయసుత్తం

౯౦. ‘‘తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా. కతమా తిస్సో? అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అధిసీలసిక్ఖా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధిసీలసిక్ఖా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అధిచిత్తసిక్ఖా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధిచిత్తసిక్ఖా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సిక్ఖా’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియసిక్ఖత్తయసుత్తం

౯౧. ‘‘తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, సిక్ఖా. కతమా తిస్సో? అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధిపఞ్ఞా సిక్ఖా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో సిక్ఖా’’తి.

‘‘అధిసీలం అధిచిత్తం, అధిపఞ్ఞఞ్చ వీరియవా;

థామవా ధితిమా ఝాయీ, సతో గుత్తిన్ద్రియో [ఉప్పత్తిన్ద్రియో (క.)] చరే.

‘‘యథా పురే తథా పచ్ఛా, యథా పచ్ఛా తథా పురే;

యథా అధో తథా ఉద్ధం, యథా ఉద్ధం తథా అధో.

‘‘యథా దివా తథా రత్తిం, యథా రత్తిం తథా దివా;

అభిభుయ్య దిసా సబ్బా, అప్పమాణసమాధినా.

‘‘తమాహు సేఖం పటిపదం [పాటిపదం (?) మ. ని. ౨.౨౭ పస్సితబ్బం], అథో సంసుద్ధచారియం [సంసుద్ధచారణం (సీ. పీ.), సంసుద్ధచారినం (స్యా. కం.)];

తమాహు లోకే సమ్బుద్ధం, ధీరం పటిపదన్తగుం.

‘‘విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన, తణ్హాక్ఖయవిముత్తినో;

పజ్జోతస్సేవ నిబ్బానం, విమోక్ఖో హోతి చేతసో’’తి. దసమం;

౧౧. సఙ్కవాసుత్తం

౯౨. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన సఙ్కవా [పఙ్కధా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నామ కోసలానం నిగమో తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సఙ్కవాయం విహరతి. తేన ఖో పన సమయేన కస్సపగోత్తో నామ భిక్ఖు సఙ్కవాయం ఆవాసికో హోతి. తత్ర సుదం భగవా సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. అథ ఖో కస్సపగోత్తస్స భిక్ఖునో భగవతి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘‘అధిసల్లిఖతేవాయం [అధిసల్లేఖతేవాయం (స్యా. కం. క.)] సమణో’’తి. అథ ఖో భగవా సఙ్కవాయం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి.

అథ ఖో కస్సపగోత్తస్స భిక్ఖునో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో అహుదేవ కుక్కుచ్చం అహు విప్పటిసారో – ‘‘అలాభా వత మే, న వత మే లాభా; దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం; యస్స మే భగవతి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. యంనూనాహం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమేయ్యం; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో సన్తికే అచ్చయం అచ్చయతో దేసేయ్య’’న్తి. అథ ఖో కస్సపగోత్తో భిక్ఖు సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రాజగహం తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన రాజగహం యేన గిజ్ఝకూటో పబ్బతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కస్సపగోత్తో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఏకమిదం, భన్తే, సమయం భగవా సఙ్కవాయం విహరతి, సఙ్కవా నామ కోసలానం నిగమో. తత్ర, భన్తే, భగవా సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. తస్స మయ్హం భగవతి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. అథ ఖో భగవా సఙ్కవాయం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. ( ) [(అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి. అథ ఖో (క.)] తస్స మయ్హం, భన్తే, అచిరపక్కన్తస్స భగవతో అహుదేవ కుక్కుచ్చం అహు విప్పటిసారో – అలాభా వత మే, న వత మే లాభా; దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం; యస్స మే భగవతి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. యంనూనాహం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమేయ్యం; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో సన్తికే అచ్చయం అచ్చయతో దేసేయ్యన్తి. అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం యస్స మే భగవతి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు, ఆయతిం సంవరాయా’’తి.

‘‘తగ్ఘ తం [తగ్ఘ త్వం (సీ. పీ.)], కస్సప, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యస్స తే మయి సిక్ఖాపదపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ భిక్ఖూ సన్దస్సేన్తే సమాదపేన్తే సముత్తేజేన్తే సమ్పహంసేన్తే అహుదేవ అక్ఖన్తి అహు అప్పచ్చయో – ‘అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. యతో చ ఖో త్వం, కస్సప, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి, తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుద్ధిహేసా, కస్సప, అరియస్స వినయే యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి, ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతి.

‘‘థేరో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి న సిక్ఖాకామో న సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ న సిక్ఖాకామా తే చ న సిక్ఖాయ సమాదపేతి, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసఞ్చ న వణ్ణం భణతి భూతం తచ్ఛం కాలేన, ఏవరూపస్సాహం, కస్సప, థేరస్స భిక్ఖునో న వణ్ణం భణామి. తం కిస్స హేతు? సత్థా హిస్స వణ్ణం భణతీతి అఞ్ఞే నం [తం (సీ. పీ.)] భిక్ఖూ భజేయ్యుం, యే నం భజేయ్యుం త్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం, య్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం తేసం తం అస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయాతి. తస్మాహం, కస్సప, ఏవరూపస్స థేరస్స భిక్ఖునో న వణ్ణం భణామి.

‘‘మజ్ఝిమో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి…పే… నవో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి న సిక్ఖాకామో న సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ న సిక్ఖాకామా తే చ న సిక్ఖాయ సమాదపేతి, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసఞ్చ న వణ్ణం భణతి భూతం తచ్ఛం కాలేన, ఏవరూపస్సాహం, కస్సప, నవస్స భిక్ఖునో న వణ్ణం భణామి. తం కిస్స హేతు? సత్థా హిస్స వణ్ణం భణతీతి అఞ్ఞే నం భిక్ఖూ భజేయ్యుం, యే నం భజేయ్యుం త్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం, య్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం తేసం తం అస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయాతి. తస్మాహం, కస్సప, ఏవరూపస్స నవస్స భిక్ఖునో న వణ్ణం భణామి.

‘‘థేరో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి సిక్ఖాకామో సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ న సిక్ఖాకామా తే చ సిక్ఖాయ సమాదపేతి, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసఞ్చ వణ్ణం భణతి భూతం తచ్ఛం కాలేన, ఏవరూపస్సాహం, కస్సప, థేరస్స భిక్ఖునో వణ్ణం భణామి. తం కిస్స హేతు? సత్థా హిస్స వణ్ణం భణతీతి అఞ్ఞే నం భిక్ఖూ భజేయ్యుం, యే నం భజేయ్యుం త్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం, య్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం తేసం తం అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయాతి. తస్మాహం, కస్సప, ఏవరూపస్స థేరస్స భిక్ఖునో వణ్ణం భణామి.

‘‘మజ్ఝిమో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి సిక్ఖాకామో…పే… నవో చేపి, కస్సప, భిక్ఖు హోతి సిక్ఖాకామో సిక్ఖాసమాదానస్స వణ్ణవాదీ, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ న సిక్ఖాకామా తే చ సిక్ఖాయ సమాదపేతి, యే చఞ్ఞే భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసఞ్చ వణ్ణం భణతి భూతం తచ్ఛం కాలేన, ఏవరూపస్సాహం, కస్సప, నవస్స భిక్ఖునో వణ్ణం భణామి. తం కిస్స హేతు? సత్థా హిస్స వణ్ణం భణతీతి అఞ్ఞే నం భిక్ఖూ భజేయ్యుం, యే నం భజేయ్యుం త్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం, య్యాస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జేయ్యుం తేసం తం అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయాతి. తస్మాహం, కస్సప, ఏవరూపస్స నవస్స భిక్ఖునో వణ్ణం భణామీ’’తి. ఏకాదసమం.

సమణవగ్గో నవమో.