౫. పరిసవగ్గో

౪౩. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? ఉత్తానా చ పరిసా గమ్భీరా చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, ఉత్తానా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ ఉద్ధతా హోన్తి ఉన్నళా చపలా ముఖరా వికిణ్ణవాచా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా అసమాహితా విబ్భన్తచిత్తా పాకతిన్ద్రియా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఉత్తానా పరిసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, గమ్భీరా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ అనుద్ధతా హోన్తి అనున్నళా అచపలా అముఖరా అవికిణ్ణవాచా ఉపట్ఠితస్సతీ సమ్పజానా సమాహితా ఏకగ్గచిత్తా సంవుతిన్ద్రియా. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, గమ్భీరా పరిసా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం గమ్భీరా పరిసా’’తి.

౪౪. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? వగ్గా చ పరిసా సమగ్గా చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, వగ్గా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, వగ్గా పరిసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమగ్గా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ సమగ్గా సమ్మోదమానా అవివదమానా ఖీరోదకీభూతా అఞ్ఞమఞ్ఞం పియచక్ఖూహి సమ్పస్సన్తా విహరన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమగ్గా పరిసా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం సమగ్గా పరిసా’’తి.

౪౫. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? అనగ్గవతీ చ పరిసా అగ్గవతీ చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, అనగ్గవతీ పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం థేరా భిక్ఖూ బాహులికా [బాహుల్లికా (స్యా. కం. క.) టీకా ఓలోకేతబ్బా] హోన్తి సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా, న వీరియం ఆరభన్తి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. తేసం పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి. సాపి హోతి బాహులికా సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా, న వీరియం ఆరభతి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అనగ్గవతీ పరిసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అగ్గవతీ పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం థేరా భిక్ఖూ న బాహులికా హోన్తి న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా, పవివేకే పుబ్బఙ్గమా, వీరియం ఆరభన్తి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. తేసం పచ్ఛిమా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతి. సాపి హోతి న బాహులికా న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా, పవివేకే పుబ్బఙ్గమా, వీరియం ఆరభతి అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అగ్గవతీ పరిసా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం అగ్గవతీ పరిసా’’తి.

౪౬. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? అనరియా చ పరిసా అరియా చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, అనరియా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం నప్పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం నప్పజానన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అనరియా పరిసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అరియా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానన్తి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియా పరిసా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం అరియా పరిసా’’తి.

౪౭. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? పరిసాకసటో చ పరిసామణ్డో చ. కతమో చ, భిక్ఖవే, పరిసాకసటో? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ ఛన్దాగతిం గచ్ఛన్తి, దోసాగతిం గచ్ఛన్తి, మోహాగతిం గచ్ఛన్తి, భయాగతిం గచ్ఛన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పరిసాకసటో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, పరిసామణ్డో? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ న ఛన్దాగతిం గచ్ఛన్తి, న దోసాగతిం గచ్ఛన్తి, న మోహాగతిం గచ్ఛన్తి, న భయాగతిం గచ్ఛన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పరిసామణ్డో. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం పరిసామణ్డో’’తి.

౪౮. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? ఓక్కాచితవినీతా పరిసా నోపటిపుచ్ఛావినీతా, పటిపుచ్ఛావినీతా పరిసా నోఓక్కాచితవినీతా. కతమా చ, భిక్ఖవే, ఓక్కాచితవినీతా పరిసా నోపటిపుచ్ఛావినీతా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ యే తే సుత్తన్తా తథాగతభాసితా గమ్భీరా గమ్భీరత్థా లోకుత్తరా సుఞ్ఞతాపటిసంయుత్తా తేసు భఞ్ఞమానేసు న సుస్సూసన్తి న సోతం ఓదహన్తి న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి న చ తే ధమ్మే ఉగ్గహేతబ్బం పరియాపుణితబ్బం మఞ్ఞన్తి. యే పన తే సుత్తన్తా కవితా [కవికతా (సబ్బత్థ) టీకా ఓలోకేతబ్బా] కావేయ్యా చిత్తక్ఖరా చిత్తబ్యఞ్జనా బాహిరకా సావకభాసితా తేసు భఞ్ఞమానేసు సుస్సూసన్తి సోతం ఓదహన్తి అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి, తే ధమ్మే ఉగ్గహేతబ్బం పరియాపుణితబ్బం మఞ్ఞన్తి, తే చ తం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా న చేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం పటిపుచ్ఛన్తి న చ పటివిచరన్తి – ‘ఇదం కథం, ఇమస్స కో అత్థో’తి? తే అవివటఞ్చేవ న వివరన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ న ఉత్తానీకరోన్తి, అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖం న పటివినోదేన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఓక్కాచితవినీతా పరిసా నో పటిపుచ్ఛావినీతా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, పటిపుచ్ఛావినీతా పరిసా నోఓక్కాచితవినీతా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ యే తే సుత్తన్తా కవితా కావేయ్యా చిత్తక్ఖరా చిత్తబ్యఞ్జనా బాహిరకా సావకభాసితా తేసు భఞ్ఞమానేసు న సుస్సూసన్తి న సోతం ఓదహన్తి న అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి, న చ తే ధమ్మే ఉగ్గహేతబ్బం పరియాపుణితబ్బం మఞ్ఞన్తి. యే పన తే సుత్తన్తా తథాగతభాసితా గమ్భీరా గమ్భీరత్థా లోకుత్తరా సుఞ్ఞతాపటిసంయుత్తా తేసు భఞ్ఞమానేసు సుస్సూసన్తి సోతం ఓదహన్తి అఞ్ఞా చిత్తం ఉపట్ఠపేన్తి, తే చ ధమ్మే ఉగ్గహేతబ్బం పరియాపుణితబ్బం మఞ్ఞన్తి. తే తం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం పటిపుచ్ఛన్తి పటివిచరన్తి – ‘ఇదం కథం, ఇమస్స కో అత్థో’తి? తే అవివటఞ్చేవ వివరన్తి, అనుత్తానీకతఞ్చ ఉత్తానీకరోన్తి, అనేకవిహితేసు చ కఙ్ఖాఠానియేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖం పటివినోదేన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, పటిపుచ్ఛావినీతా పరిసా నోఓక్కాచితవినీతా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం పటిపుచ్ఛావినీతా పరిసా నోఓక్కాచితవినీతా’’తి.

౪౯. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? ఆమిసగరు పరిసా నో సద్ధమ్మగరు, సద్ధమ్మగరు పరిసా నో ఆమిసగరు. కతమా చ, భిక్ఖవే, ఆమిసగరు పరిసా నో సద్ధమ్మగరు? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ గిహీనం ఓదాతవసనానం సమ్ముఖా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స వణ్ణం భాసన్తి – ‘అసుకో భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో, అసుకో పఞ్ఞావిముత్తో, అసుకో కాయసక్ఖీ, అసుకో దిట్ఠిప్పత్తో, అసుకో సద్ధావిముత్తో, అసుకో ధమ్మానుసారీ, అసుకో సద్ధానుసారీ, అసుకో సీలవా కల్యాణధమ్మో, అసుకో దుస్సీలో పాపధమ్మో’తి. తే తేన లాభం లభన్తి. తే తం లాభం లభిత్వా గథితా [గధితా (క.)] ముచ్ఛితా అజ్ఝోపన్నా [అజ్ఝోసానా (క.), అనజ్ఝోపన్నా (సీ. స్యా. క.) తికనిపాతే కుసినారవగ్గే పఠమసుత్తటీకా ఓలోకేతబ్బా] అనాదీనవదస్సావినో అనిస్సరణపఞ్ఞా పరిభుఞ్జన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆమిసగరు పరిసా నో సద్ధమ్మగరు.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మగరు పరిసా నోఆమిసగరు? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ గిహీనం ఓదాతవసనానం సమ్ముఖా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స వణ్ణం న భాసన్తి – ‘అసుకో భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో, అసుకో పఞ్ఞావిముత్తో, అసుకో కాయసక్ఖీ, అసుకో దిట్ఠిప్పత్తో, అసుకో సద్ధావిముత్తో, అసుకో ధమ్మానుస్సారీ, అసుకో సద్ధానుసారీ, అసుకో సీలవా కల్యాణధమ్మో, అసుకో దుస్సీలో పాపధమ్మో’తి. తే తేన లాభం లభన్తి. తే తం లాభం లభిత్వా అగథితా అముచ్ఛితా అనజ్ఝోసన్నా ఆదీనవదస్సావినో నిస్సరణపఞ్ఞా పరిభుఞ్జన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మగరు పరిసా నోఆమిసగరు. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం సద్ధమ్మగరు పరిసా నోఆమిసగరూ’’తి.

౫౦. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? విసమా చ పరిసా సమా చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, విసమా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం అధమ్మకమ్మాని పవత్తన్తి ధమ్మకమ్మాని నప్పవత్తన్తి, అవినయకమ్మాని పవత్తన్తి వినయకమ్మాని నప్పవత్తన్తి, అధమ్మకమ్మాని దిప్పన్తి ధమ్మకమ్మాని న దిప్పన్తి, అవినయకమ్మాని దిప్పన్తి వినయకమ్మాని న దిప్పన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, విసమా పరిసా. ( ) [(విసమత్తా భిక్ఖవే పరిసాయ అధమ్మకమ్మాని పవత్తన్తి… వినయకమ్మాని న దిప్పన్తి.) (సీ. పీ.)]

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమా పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం ధమ్మకమ్మాని పవత్తన్తి అధమ్మకమ్మాని నప్పవత్తన్తి, వినయకమ్మాని పవత్తన్తి అవినయకమ్మాని నప్పవత్తన్తి, ధమ్మకమ్మాని దిప్పన్తి అధమ్మకమ్మాని న దిప్పన్తి, వినయకమ్మాని దిప్పన్తి అవినయకమ్మాని న దిప్పన్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమా పరిసా. ( ) [(సమత్తా భిక్ఖవే పరిసాయ ధమ్మకమ్మాని పవత్తన్తి… అవినయకమ్మాని న దిప్పన్తి.) (సీ. పీ.)] ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం సమా పరిసా’’తి.

౫౧. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? అధమ్మికా చ పరిసా ధమ్మికా చ పరిసా…పే… ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం ధమ్మికా పరిసా’’తి.

౫౨. ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, పరిసా. కతమా ద్వే? అధమ్మవాదినీ చ పరిసా ధమ్మవాదినీ చ పరిసా. కతమా చ, భిక్ఖవే, అధమ్మవాదినీ పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ అధికరణం ఆదియన్తి ధమ్మికం వా అధమ్మికం వా. తే తం అధికరణం ఆదియిత్వా న చేవ అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్ఞాపేన్తి న చ సఞ్ఞత్తిం ఉపగచ్ఛన్తి, న చ నిజ్ఝాపేన్తి న చ నిజ్ఝత్తిం ఉపగచ్ఛన్తి. తే అసఞ్ఞత్తిబలా అనిజ్ఝత్తిబలా అప్పటినిస్సగ్గమన్తినో తమేవ అధికరణం థామసా పరామాసా [పరామస్స (సీ. పీ.)] అభినివిస్స వోహరన్తి – ‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధమ్మవాదినీ పరిసా.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, ధమ్మవాదినీ పరిసా? ఇధ, భిక్ఖవే, యస్సం పరిసాయం భిక్ఖూ అధికరణం ఆదియన్తి ధమ్మికం వా అధమ్మికం వా. తే తం అధికరణం ఆదియిత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్ఞాపేన్తి చేవ సఞ్ఞత్తిఞ్చ ఉపగచ్ఛన్తి, నిజ్ఝాపేన్తి చేవ నిజ్ఝత్తిఞ్చ ఉపగచ్ఛన్తి. తే సఞ్ఞత్తిబలా నిజ్ఝత్తిబలా పటినిస్సగ్గమన్తినో, న తమేవ అధికరణం థామసా పరామాసా అభినివిస్స వోహరన్తి – ‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ధమ్మవాదినీ పరిసా. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే పరిసా. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, ఇమాసం ద్విన్నం పరిసానం యదిదం ధమ్మవాదినీ పరిసా’’తి.

పరిసవగ్గో పఞ్చమో.