౪. సమచిత్తవగ్గో

౩౩. ‘‘అసప్పురిసభూమిఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి సప్పురిసభూమిఞ్చ. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ. భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, అసప్పురిసభూమి? అసప్పురిసో, భిక్ఖవే, అకతఞ్ఞూ హోతి అకతవేదీ. అసబ్భి హేతం, భిక్ఖవే, ఉపఞ్ఞాతం యదిదం అకతఞ్ఞుతా అకతవేదితా. కేవలా ఏసా, భిక్ఖవే, అసప్పురిసభూమి యదిదం అకతఞ్ఞుతా అకతవేదితా. సప్పురిసో చ ఖో, భిక్ఖవే, కతఞ్ఞూ హోతి కతవేదీ. సబ్భి హేతం, భిక్ఖవే, ఉపఞ్ఞాతం యదిదం కతఞ్ఞుతా కతవేదితా. కేవలా ఏసా, భిక్ఖవే, సప్పురిసభూమి యదిదం కతఞ్ఞుతా కతవేదితా’’తి.

౩౪. ‘‘ద్విన్నాహం, భిక్ఖవే, న సుప్పతికారం వదామి. కతమేసం ద్విన్నం? మాతు చ పితు చ. ఏకేన, భిక్ఖవే, అంసేన మాతరం పరిహరేయ్య, ఏకేన అంసేన పితరం పరిహరేయ్య వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ సో చ నేసం ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనేన. తే చ తత్థేవ ముత్తకరీసం చజేయ్యుం. న త్వేవ, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతం వా హోతి పటికతం వా. ఇమిస్సా చ, భిక్ఖవే, మహాపథవియా పహూతరత్తరతనాయ [పహూతసత్తరతనాయ (సీ. స్యా. కం. పీ.) తికనిపాతే మహావగ్గే దసమసుత్తటీకాయం దస్సితపాళియా సమేతి] మాతాపితరో ఇస్సరాధిపచ్చే రజ్జే పతిట్ఠాపేయ్య, న త్వేవ, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతం వా హోతి పటికతం వా. తం కిస్స హేతు? బహుకారా [బహూపకారా (క.)], భిక్ఖవే, మాతాపితరో పుత్తానం ఆపాదకా పోసకా ఇమస్స లోకస్స దస్సేతారో. యో చ ఖో, భిక్ఖవే, మాతాపితరో అస్సద్ధే సద్ధాసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి, దుస్సీలే సీలసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి, మచ్ఛరీ చాగసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి, దుప్పఞ్ఞే పఞ్ఞాసమ్పదాయ సమాదపేతి నివేసేతి పతిట్ఠాపేతి, ఏత్తావతా ఖో, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం కతఞ్చ హోతి పటికతఞ్చా’’తి [పటికతఞ్చ అతికతఞ్చాతి (సీ. పీ.)].

౩౫. అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కింవాదీ భవం గోతమో కిమక్ఖాయీ’’తి? ‘‘కిరియవాదీ చాహం, బ్రాహ్మణ, అకిరియవాదీ చా’’తి. ‘‘యథాకథం పన భవం గోతమో కిరియవాదీ చ అకిరియవాదీ చా’’తి?

‘‘అకిరియం ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వదామి కాయదుచ్చరితస్స వచీదుచ్చరితస్స మనోదుచ్చరితస్స, అనేకవిహితానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అకిరియం వదామి. కిరియఞ్చ ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వదామి కాయసుచరితస్స వచీసుచరితస్స మనోసుచరితస్స, అనేకవిహితానం కుసలానం ధమ్మానం కిరియం వదామి. ఏవం ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, కిరియవాదీ చ అకిరియవాదీ చా’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౩౬. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, లోకే దక్ఖిణేయ్యా, కత్థ చ దానం దాతబ్బ’’న్తి? ‘‘ద్వే ఖో, గహపతి, లోకే దక్ఖిణేయ్యా – సేఖో చ అసేఖో చ. ఇమే ఖో, గహపతి, ద్వే లోకే దక్ఖిణేయ్యా, ఏత్థ చ దానం దాతబ్బ’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన [వత్వా (సీ. పీ.) ఏవమీదిసేసు ఠానేసు] సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘సేఖో అసేఖో చ ఇమస్మిం లోకే,

ఆహునేయ్యా యజమానానం హోన్తి;

తే ఉజ్జుభూతా [ఉజుభూతా (స్యా. కం. క.)] కాయేన, వాచాయ ఉద చేతసా;

ఖేత్తం తం యజమానానం, ఏత్థ దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి.

౩౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘అజ్ఝత్తసంయోజనఞ్చ, ఆవుసో, పుగ్గలం దేసేస్సామి బహిద్ధాసంయోజనఞ్చ. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘కతమో చావుసో, అజ్ఝత్తసంయోజనో పుగ్గలో? ఇధావుసో, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో, అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అఞ్ఞతరం దేవనికాయం ఉపపజ్జతి. సో తతో చుతో ఆగామీ హోతి, ఆగన్తా ఇత్థత్తం. అయం వుచ్చతి, ఆవుసో, అజ్ఝత్తసంయోజనో పుగ్గలో ఆగామీ హోతి, ఆగన్తా ఇత్థత్తం.

‘‘కతమో చావుసో, బహిద్ధాసంయోజనో పుగ్గలో? ఇధావుసో, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో, అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో అఞ్ఞతరం సన్తం చేతోవిముత్తిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అఞ్ఞతరం దేవనికాయం ఉపపజ్జతి. సో తతో చుతో అనాగామీ హోతి, అనాగన్తా ఇత్థత్తం. అయం వుచ్చతావుసో, బహిద్ధాసంయోజనో పుగ్గలో అనాగామీ హోతి, అనాగన్తా ఇత్థత్తం.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. సో కామానంయేవ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి. సో భవానంయేవ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో హోతి. సో తణ్హాక్ఖయాయ పటిపన్నో హోతి. సో లోభక్ఖయాయ పటిపన్నో హోతి. సో కాయస్స భేదా పరం మరణా అఞ్ఞతరం దేవనికాయం ఉపపజ్జతి. సో తతో చుతో అనాగామీ హోతి, అనాగన్తా ఇత్థత్తం. అయం వుచ్చతావుసో, బహిద్ధాసంయోజనో పుగ్గలో అనాగామీ హోతి, అనాగన్తా ఇత్థత్త’’న్తి.

అథ ఖో సమ్బహులా సమచిత్తా దేవతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా దేవతా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏసో, భన్తే, ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే భిక్ఖూనం అజ్ఝత్తసంయోజనఞ్చ పుగ్గలం దేసేతి బహిద్ధాసంయోజనఞ్చ. హట్ఠా, భన్తే, పరిసా. సాధు, భన్తే, భగవా యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో భగవా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం [సమ్మిఞ్జితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవం – జేతవనే అన్తరహితో పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. ఆయస్మాపి ఖో సారిపుత్తో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, సారిపుత్త, సమ్బహులా సమచిత్తా దేవతా యేనాహం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, సారిపుత్త, తా దేవతా మం ఏతదవోచుం – ‘ఏసో, భన్తే, ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే భిక్ఖూనం అజ్ఝత్తసంయోజనఞ్చ పుగ్గలం దేసేతి బహిద్ధాసంయోజనఞ్చ. హట్ఠా, భన్తే, పరిసా. సాధు, భన్తే, భగవా యేన ఆయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’తి. తా ఖో పన, సారిపుత్త, దేవతా దసపి హుత్వా వీసమ్పి హుత్వా తింసమ్పి హుత్వా చత్తాలీసమ్పి హుత్వా పఞ్ఞాసమ్పి హుత్వా సట్ఠిపి హుత్వా ఆరగ్గకోటినితుదనమత్తేపి తిట్ఠన్తి, న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తి [బ్యాబాధేన్తీతి (సబ్బత్థ)]. సియా ఖో పన [పన తే (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సారిపుత్త, ఏవమస్స – ‘తత్థ నూన తాసం దేవతానం తథా చిత్తం భావితం యేన తా దేవతా దసపి హుత్వా వీసమ్పి హుత్వా తింసమ్పి హుత్వా చత్తాలీసమ్పి హుత్వా పఞ్ఞాసమ్పి హుత్వా సట్ఠిపి హుత్వా ఆరగ్గకోటినితుదనమత్తేపి తిట్ఠన్తి న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తీ’తి. న ఖో పనేతం, సారిపుత్త, ఏవం దట్ఠబ్బం. ఇధేవ ఖో, సారిపుత్త, తాసం దేవతానం తథా చిత్తం భావితం, యేన తా దేవతా దసపి హుత్వా…పే… న చ అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తి. తస్మాతిహ, సారిపుత్త, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘సన్తిన్ద్రియా భవిస్సామ సన్తమానసా’తి. ఏవఞ్హి వో, సారిపుత్త, సిక్ఖితబ్బం. ‘సన్తిన్ద్రియానఞ్హి వో, సారిపుత్త, సన్తమానసానం సన్తంయేవ కాయకమ్మం భవిస్సతి సన్తం వచీకమ్మం సన్తం మనోకమ్మం. సన్తంయేవ ఉపహారం ఉపహరిస్సామ సబ్రహ్మచారీసూ’తి. ‘ఏవఞ్హి వో, సారిపుత్త, సిక్ఖితబ్బం. అనస్సుం ఖో, సారిపుత్త, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా యే ఇమం ధమ్మపరియాయం నాస్సోసు’’’న్తి.

౩౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో వరణాయం విహరతి భద్దసారితీరే [కద్దమదహతీరే (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. అథ ఖో ఆరామదణ్డో బ్రాహ్మణో యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆరామదణ్డో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భో కచ్చాన, హేతు కో పచ్చయో యేన ఖత్తియాపి ఖత్తియేహి వివదన్తి, బ్రాహ్మణాపి బ్రాహ్మణేహి వివదన్తి, గహపతికాపి గహపతికేహి వివదన్తీ’’తి? ‘‘కామరాగాభినివేసవినిబన్ధ [కామరాగవినివేసవినిబద్ధ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, ఖత్తియాపి ఖత్తియేహి వివదన్తి, బ్రాహ్మణాపి బ్రాహ్మణేహి వివదన్తి, గహపతికాపి గహపతికేహి వివదన్తీ’’తి.

‘‘కో పన, భో కచ్చాన, హేతు కో పచ్చయో యేన సమణాపి సమణేహి వివదన్తీ’’తి? ‘‘దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, సమణాపి సమణేహి వివదన్తీ’’తి.

‘‘అత్థి పన, భో కచ్చాన, కోచి లోకస్మిం యో ఇమఞ్చేవ కామరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో, ఇమఞ్చ దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో’’తి? ‘‘అత్థి, బ్రాహ్మణ, లోకస్మిం యో ఇమఞ్చేవ కామరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో, ఇమఞ్చ దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో’’తి.

‘‘కో పన సో, భో కచ్చాన, లోకస్మిం యో ఇమఞ్చేవ కాగరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో, ఇమఞ్చ దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో’’తి? ‘‘అత్థి, బ్రాహ్మణ, పురత్థిమేసు జనపదేసు సావత్థీ నామ నగరం. తత్థ సో భగవా ఏతరహి విహరతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. సో హి, బ్రాహ్మణ, భగవా ఇమఞ్చేవ కామరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో, ఇమఞ్చ దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో’’తి.

ఏవం వుత్తే ఆరామదణ్డో బ్రాహ్మణో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దక్ఖిణం జాణుమణ్డలం పథవియం నిహన్త్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స, నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స, నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. యో హి సో భగవా ఇమఞ్చేవ కామరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో, ఇమఞ్చ దిట్ఠిరాగాభినివేసవినిబన్ధపలిగేధపరియుట్ఠానజ్ఝోసానం సమతిక్కన్తో’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన, అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన! సేయ్యథాపి, భో కచ్చాన, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి, ఏవమేవం భోతా కచ్చానేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భో కచ్చాన, తం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౩౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో మధురాయం విహరతి గున్దావనే. అథ ఖో కన్దరాయనో [కణ్డరాయనో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బ్రాహ్మణో యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కన్దరాయనో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో కచ్చాన, ‘న సమణో కచ్చానో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుద్ధే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతీ’తి. తయిదం, భో కచ్చాన, తథేవ? న హి భవం కచ్చానో బ్రాహ్మణే జిణ్ణే వుద్ధే మహల్లకే అద్ధగతే వయోఅనుప్పత్తే అభివాదేతి వా పచ్చుట్ఠేతి వా ఆసనేన వా నిమన్తేతి. తయిదం, భో కచ్చాన, న సమ్పన్నమేవా’’తి.

‘‘అత్థి, బ్రాహ్మణ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన వుద్ధభూమి చ అక్ఖాతా దహరభూమి చ. వుద్ధో చేపి, బ్రాహ్మణ, హోతి ఆసీతికో వా నావుతికో వా వస్ససతికో వా జాతియా, సో చ కామే పరిభుఞ్జతి కామమజ్ఝావసతి కామపరిళాహేన పరిడయ్హతి కామవితక్కేహి ఖజ్జతి కామపరియేసనాయ ఉస్సుకో. అథ ఖో సో బాలో న థేరోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. దహరో చేపి, బ్రాహ్మణ, హోతి యువా సుసుకాళకేసో భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతో పఠమేన వయసా. సో చ న కామే పరిభుఞ్జతి న కామమజ్ఝావసతి, న కామపరిళాహేన పరిడయ్హతి, న కామవితక్కేహి ఖజ్జతి, న కామపరియేసనాయ ఉస్సుకో. అథ ఖో సో పణ్డితో థేరోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే కన్దరాయనో బ్రాహ్మణో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దహరానం సతం [సుదం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భిక్ఖూనం పాదే సిరసా వన్దతి – ‘‘వుద్ధా భవన్తో, వుద్ధభూమియం ఠితా. దహరా మయం, దహరభూమియం ఠితా’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన…పే… ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౪౦. ‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే చోరా బలవన్తో హోన్తి, రాజానో తస్మిం సమయే దుబ్బలా హోన్తి. తస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే రఞ్ఞో న ఫాసు హోతి అతియాతుం వా నియ్యాతుం వా పచ్చన్తిమే వా జనపదే అనుసఞ్ఞాతుం. బ్రాహ్మణగహపతికానమ్పి తస్మిం సమయే న ఫాసు హోతి అతియాతుం వా నియ్యాతుం వా బాహిరాని వా కమ్మన్తాని పటివేక్ఖితుం. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, యస్మిం సమయే పాపభిక్ఖూ బలవన్తో హోన్తి, పేసలా భిక్ఖూ తస్మిం సమయే దుబ్బలా హోన్తి. తస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే పేసలా భిక్ఖూ తుణ్హీభూతా తుణ్హీభూతావ సఙ్ఘమజ్ఝే సఙ్కసాయన్తి [సఙ్కమ్మ ఝాయన్తి (క.), సఞ్చాయన్తి (సీ. అట్ఠ.)] పచ్చన్తిమే వా జనపదే అచ్ఛన్తి [భజన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. తయిదం, భిక్ఖవే, హోతి బహుజనాహితాయ బహుజనాసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం.

‘‘యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే రాజానో బలవన్తో హోన్తి, చోరా తస్మిం సమయే దుబ్బలా హోన్తి. తస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే రఞ్ఞో ఫాసు హోతి అతియాతుం వా నియ్యాతుం వా పచ్చన్తిమే వా జనపదే అనుసఞ్ఞాతుం. బ్రాహ్మణగహపతికానమ్పి తస్మిం సమయే ఫాసు హోతి అతియాతుం వా నియ్యాతుం వా బాహిరాని వా కమ్మన్తాని పటివేక్ఖితుం. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, యస్మిం సమయే పేసలా భిక్ఖూ బలవన్తో హోన్తి, పాపభిక్ఖూ తస్మిం సమయే దుబ్బలా హోన్తి. తస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే పాపభిక్ఖూ తుణ్హీభూతా తుణ్హీభూతావ సఙ్ఘమజ్ఝే సఙ్కసాయన్తి, యేన వా పన తేన పక్కమన్తి [పపతన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. తయిదం, భిక్ఖవే, హోతి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’’న్తి.

౪౧. ‘‘ద్విన్నాహం, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపత్తిం న వణ్ణేమి, గిహిస్స వా పబ్బజితస్స వా. గిహీ వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా మిచ్ఛాపటిపన్నో మిచ్ఛాపటిపత్తాధికరణహేతు న ఆరాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసలం.

‘‘ద్విన్నాహం, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపత్తిం వణ్ణేమి, గిహిస్స వా పబ్బజితస్స వా. గిహీ వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా సమ్మాపటిపన్నో సమ్మాపటిపత్తాధికరణహేతు ఆరాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసల’’న్తి.

౪౨. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ దుగ్గహితేహి సుత్తన్తేహి బ్యఞ్జనప్పతిరూపకేహి అత్థఞ్చ ధమ్మఞ్చ పటివాహన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనాహితాయ పటిపన్నా బహుజనాసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తి.

‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సుగ్గహితేహి సుత్తన్తేహి బ్యఞ్జనప్పతిరూపకేహి అత్థఞ్చ ధమ్మఞ్చ అనులోమేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి.

సమచిత్తవగ్గో చతుత్థో.