౭. పఠమసఞ్చేతనికసుత్తం

౨౧౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా [అప్పటిసంవిదిత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] బ్యన్తీభావం వదామి. తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా [ఉపపజ్జం వా (క.) అ. ని. ౬.౬౩ పస్సితబ్బం, ఉపపజ్జ వా (మ. ని. ౩.౩౦౩)] అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా [అకుసలం సఞ్చేతనికం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకం (క.)] హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో సబ్బపాణభూతేసు.

‘‘అదిన్నాదాయీ హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా…పే… అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ముసావాదీ హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి, ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణవాచో హోతి. ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి సమగ్గానం వా భేత్తా భిన్నానం వా అనుప్పదాతా వగ్గారామో వగ్గరతో వగ్గనన్దీ, వగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసవాచో హోతి. యా సా వాచా అణ్డకా కక్కసా పరకటుకా పరాభిసజ్జనీ కోధసామన్తా. అసమాధిసంవత్తనికా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపీ హోతి అకాలవాదీ అభూతవాదీ అనత్థవాదీ అధమ్మవాదీ అవినయవాదీ, అనిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి అకాలేన అనపదేసం అపరియన్తవతిం అనత్థసంహితం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం, తం అభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత, యం పరస్స తం మమ అస్సా’తి.

‘‘బ్యాపన్నచిత్తో హోతి పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా హఞ్ఞన్తు వా బజ్ఝన్తు వా ఉచ్ఛిజ్జన్తు వా వినస్సన్తు వా మా వా అహేసు’న్తి.

మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం…పే. … యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధ కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు [… సఞ్చేతనికహేతు (క.)] వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అపణ్ణకో మణి ఉద్ధంఖిత్తో యేన యేనేవ పతిట్ఠాతి సుప్పతిట్ఠితంయేవ పతిట్ఠాతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధకాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీతి.

‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి, తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి…పే….

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, న తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా …పే… అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు న చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి, ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా న సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణం వాచం పహాయ, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి – న ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా న ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా సహితానం వా అనుప్పదాతా సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దిం, సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసం వాచం పహాయ, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి. యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ, నిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అనభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం అనభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత, యం పరస్స తం మమస్సా’తి.

‘‘అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి అప్పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా అవేరా హోన్తు అబ్యాపజ్జా అనీఘా, సుఖీ అత్తానం పరిహరన్తూ’తి.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికో హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం, అత్థి యిట్ఠం…పే… యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధకాయకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అపణ్ణకో మణి ఉద్ధంఖిత్తో యేన యేనేవ పతిట్ఠాతి సుప్పతిట్ఠితంయేవ పతిట్ఠాతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధకాయకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి. తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామీ’’తి. సత్తమం. [అట్ఠకథాయం పన అట్ఠమసుత్తమ్పి ఏత్థేవ పరియాపన్నం వియ సంవణ్ణనా దిస్సతి]