(౨౧) ౧. కరజకాయవగ్గో

౧. పఠమనిరయసగ్గసుత్తం

౨౧౧. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి దసహి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో సబ్బపాణభూతేసు [నత్థేత్థ పాఠభేదో].

‘‘అదిన్నాదాయీ హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసు మిచ్ఛాచారీ హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా పితురక్ఖితా మాతాపితురక్ఖితా భాతురక్ఖితా భగినిరక్ఖితా ఞాతిరక్ఖితా గోత్తరక్ఖితా ధమ్మరక్ఖితా ససామికా సపరిదణ్డా అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి.

‘‘ముసావాదీ హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో – ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి. ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణవాచో హోతి – ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి సమగ్గానం వా భేత్తా భిన్నానం వా అనుప్పదాతా వగ్గారామో వగ్గరతో వగ్గనన్దీ, వగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసవాచో హోతి – యా సా వాచా అణ్డకా కక్కసా పరకటుకా పరాభిసజ్జనీ కోధసామన్తా అసమాధిసంవత్తనికా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపీ హోతి అకాలవాదీ అభూతవాదీ అనత్థవాదీ అధమ్మవాదీ అవినయవాదీ, అనిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి అకాలేన అనపదేసం అపరియన్తవతిం అనత్థసంహితం.

‘‘అభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం అభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత యం పరస్స తం మమ అస్సా’తి.

‘‘బ్యాపన్నచిత్తో హోతి పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా హఞ్ఞన్తు వా బజ్ఝన్తు వా ఉచ్ఛిజ్జన్తు వా వినస్సన్తు వా మా వా అహేసు’న్తి.

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, నత్థి అయం లోకో, నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా, నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా, నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి దసహి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి.

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, న తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా…పే… అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు న చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి.

‘‘ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో – ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి. ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా న సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణవాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి – న ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా సహితానం వా అనుప్పదాతా సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దీ, సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసవాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి. యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి కాలవాదీ భూతవాదీ, అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ, నిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం.

‘‘అనభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం అనభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత యం పరస్స తం మమ అస్సా’తి.

‘‘అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి అప్పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా అవేరా హోన్తు అబ్యాపజ్జా అనీఘా, సుఖీ అత్తానం పరిహరన్తూ’తి.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికో హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం, అత్థి యిట్ఠం, అత్థి హుతం, అత్థి సుకటదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అత్థి అయం లోకో, అత్థి పరో లోకో, అత్థి మాతా, అత్థి పితా, అత్థి సత్తా ఓపపాతికా, అత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. పఠమం.

౨. దుతియనిరయసగ్గసుత్తం

౨౧౨. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి దసహి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో సబ్బపాణభూతేసు.

‘‘అదిన్నాదాయీ హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి… ముసావాదీ హోతి… పిసుణవాచో హోతి… ఫరుసవాచో హోతి … సమ్ఫప్పలాపీ హోతి… అభిజ్ఝాలు హోతి… బ్యాపన్నచిత్తో హోతి… మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం…పే… సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి… ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి… పిసుణం వాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… ఫరుసం వాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి… అనభిజ్ఝాలు హోతి… అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి… సమ్మాదిట్ఠికో హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం…పే… యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. దుతియం.

౩. మాతుగామసుత్తం

౨౧౩. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతీ హోతి…పే… అదిన్నాదాయీ హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి… ముసావాదీ హోతి… పిసుణవాచో హోతి… ఫరుసవాచో హోతి… సమ్ఫప్పలాపీ హోతి… అభిజ్ఝాలు హోతి… బ్యాపన్నచిత్తో హోతి… మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి…. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే.

‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి…పే… అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి… ముసావాదా పటివిరతో హోతి… పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి… అనభిజ్ఝాలు హోతి… అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి… సమ్మాదిట్ఠికో హోతి… ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో మాతుగామో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. తతియం.

౪. ఉపాసికాసుత్తం

౨౧౪. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతినీ హోతి…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠికా హోతి…. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం నిరయే.

‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతా పటివిరతా హోతి…పే… సమ్మాదిట్ఠికా హోతి…. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా యథాభతం నిక్ఖిత్తా ఏవం సగ్గే’’. చతుత్థం.

౫. విసారదసుత్తం

౨౧౫. ‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా అవిసారదా అగారం అజ్ఝావసతి. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతినీ హోతి… అదిన్నాదాయినీ హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారినీ హోతి… ముసావాదినీ హోతి… పిసుణావాచా హోతి… ఫరుసవాచా హోతి… సమ్ఫప్పలాపినీ హోతి… అభిజ్ఝాలునీ హోతి… బ్యాపన్నచిత్తా హోతి… మిచ్ఛాదిట్ఠికా హోతి…. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా అవిసారదా అగారం అజ్ఝావసతి.

‘‘దసహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా విసారదా అగారం అజ్ఝావసతి. కతమేహి దసహి? పాణాతిపాతా పటివిరతా హోతి… అదిన్నాదానా పటివిరతా హోతి… కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతా హోతి… ముసావాదా పటివిరతా హోతి… పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతా హోతి… ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతా హోతి… సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతా హోతి… అనభిజ్ఝాలునీ హోతి… అబ్యాపన్నచిత్తా హోతి… సమ్మాదిట్ఠికా హోతి…. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతా ఉపాసికా విసారదా అగారం అజ్ఝావసతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సంసప్పనీయసుత్తం

౨౧౬. ‘‘సంసప్పనీయపరియాయం వో, భిక్ఖవే, ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సంసప్పనీయపరియాయో ధమ్మపరియాయో? కమ్మస్సకా, భిక్ఖవే, సత్తా కమ్మదాయాదా కమ్మయోనీ కమ్మబన్ధూ కమ్మపటిసరణా, యం కమ్మం కరోన్తి – కల్యాణం వా పాపకం వా – తస్స దాయాదా భవన్తి.

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో, అదయాపన్నో సబ్బపాణభూతేసు. సో సంసప్పతి కాయేన, సంసప్పతి వాచాయ, సంసప్పతి మనసా. తస్స జిమ్హం కాయకమ్మం హోతి, జిమ్హం వచీకమ్మం, జిమ్హం మనోకమ్మం, జిమ్హా గతి, జిమ్హుపపత్తి.

‘‘జిమ్హగతికస్స ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, జిమ్హుపపత్తికస్స ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – యే వా ఏకన్తదుక్ఖా నిరయా యా వా సంసప్పజాతికా తిరచ్ఛానయోని. కతమా చ సా, భిక్ఖవే, సంసప్పజాతికా తిరచ్ఛానయోని? అహి విచ్ఛికా సతపదీ నకులా బిళారా మూసికా ఉలూకా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానయోనికా సత్తా మనుస్సే దిస్వా సంసప్పన్తి. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి. యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి. ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవమహం, భిక్ఖవే, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అదిన్నాదాయీ హోతి…పే… కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి… ముసావాదీ హోతి… పిసుణవాచో హోతి… ఫరుసవాచో హోతి… సమ్ఫప్పలాపీ హోతి… అభిజ్ఝాలు హోతి… బ్యాపన్నచిత్తో హోతి… మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం…పే… సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. సో సంసప్పతి కాయేన, సంసప్పతి వాచాయ, సంసప్పతి మనసా. తస్స జిమ్హం కాయకమ్మం హోతి, జిమ్హం వచీకమ్మం, జిమ్హం మనోకమ్మం, జిమ్హా గతి, జిమ్హుపపత్తి.

‘‘జిమ్హగతికస్స ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, జిమ్హుపపత్తికస్స ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – యే వా ఏకన్తదుక్ఖా నిరయా యా వా సంసప్పజాతికా తిరచ్ఛానయోని. కతమా చ సా, భిక్ఖవే, సంసప్పజాతికా తిరచ్ఛానయోని? అహి విచ్ఛికా సతపదీ నకులా బిళారా మూసికా ఉలూకా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి తిరచ్ఛానయోనికా సత్తా మనుస్సే దిస్వా సంసప్పన్తి. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి, యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి. ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవమహం, భిక్ఖవే, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి. కమ్మస్సకా, భిక్ఖవే, సత్తా కమ్మదాయాదా కమ్మయోనీ కమ్మబన్ధూ కమ్మపటిసరణా, యం కమ్మం కరోన్తి – కల్యాణం వా పాపకం వా – తస్స దాయాదా భవన్తి.

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో, లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి. సో న సంసప్పతి కాయేన, న సంసప్పతి వాచాయ, న సంసప్పతి మనసా. తస్స ఉజు కాయకమ్మం హోతి, ఉజు వచీకమ్మం, ఉజు మనోకమ్మం, ఉజు గతి, ఉజుపపత్తి.

‘‘ఉజుగతికస్స ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, ఉజుపపత్తికస్స ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – యే వా ఏకన్తసుఖా సగ్గా యాని వా పన తాని ఉచ్చాకులాని ఖత్తియమహాసాలకులాని వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులాని వా గహపతిమహాసాలకులాని వా అడ్ఢాని మహద్ధనాని మహాభోగాని పహూతజాతరూపరజతాని పహూతవిత్తూపకరణాని పహూతధనధఞ్ఞాని. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి. యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి. ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవమహం, భిక్ఖవే, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి…పే… కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి… ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి… పిసుణం వాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… ఫరుసం వాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి… సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి… అనభిజ్ఝాలు హోతి… అబ్యాపన్నచిత్తో హోతి… సమ్మాదిట్ఠికో హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం…పే… యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. సో న సంసప్పతి కాయేన, న సంసప్పతి వాచాయ, న సంసప్పతి మనసా. తస్స ఉజు కాయకమ్మం హోతి, ఉజు వచీకమ్మం, ఉజు మనోకమ్మం, ఉజు గతి, ఉజుపపత్తి.

‘‘ఉజుగతికస్స ఖో పన అహం, భిక్ఖవే, ఉజుపపత్తికస్స ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – యే వా ఏకన్తసుఖా సగ్గా యాని వా పన తాని ఉచ్చాకులాని ఖత్తియమహాసాలకులాని వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులాని వా గహపతిమహాసాలకులాని వా అడ్ఢాని మహద్ధనాని మహాభోగాని పహూతజాతరూపరజతాని పహూతవిత్తూపకరణాని పహూతధనధఞ్ఞాని. ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి. యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి. ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవమహం, భిక్ఖవే, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి.

‘‘కమ్మస్సకా, భిక్ఖవే, సత్తా కమ్మదాయాదా కమ్మయోనీ కమ్మబన్ధూ కమ్మపటిసరణా, యం కమ్మం కరోన్తి – కల్యాణం వా పాపకం వా – తస్స దాయాదా భవన్తి. అయం ఖో సో, భిక్ఖవే, సంసప్పనీయపరియాయో ధమ్మపరియాయో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. పఠమసఞ్చేతనికసుత్తం

౨౧౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా [అప్పటిసంవిదిత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] బ్యన్తీభావం వదామి. తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా [ఉపపజ్జం వా (క.) అ. ని. ౬.౬౩ పస్సితబ్బం, ఉపపజ్జ వా (మ. ని. ౩.౩౦౩)] అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా [అకుసలం సఞ్చేతనికం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాకం (క.)] హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి లుద్దో లోహితపాణి హతపహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో సబ్బపాణభూతేసు.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారీ హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా…పే… అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ముసావాదీ హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి, ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణవాచో హోతి. ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి సమగ్గానం వా భేత్తా భిన్నానం వా అనుప్పదాతా వగ్గారామో వగ్గరతో వగ్గనన్దీ, వగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసవాచో హోతి. యా సా వాచా అణ్డకా కక్కసా పరకటుకా పరాభిసజ్జనీ కోధసామన్తా. అసమాధిసంవత్తనికా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపీ హోతి అకాలవాదీ అభూతవాదీ అనత్థవాదీ అధమ్మవాదీ అవినయవాదీ, అనిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి అకాలేన అనపదేసం అపరియన్తవతిం అనత్థసంహితం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం, తం అభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత, యం పరస్స తం మమ అస్సా’తి.

మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం…పే. … యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధ కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు [… సఞ్చేతనికహేతు (క.)] వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అపణ్ణకో మణి ఉద్ధంఖిత్తో యేన యేనేవ పతిట్ఠాతి సుప్పతిట్ఠితంయేవ పతిట్ఠాతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధకాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీతి.

‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి, తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి…పే….

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ, అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, న తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా …పే… అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు న చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి. సభగ్గతో వా పరిసగ్గతో వా ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ ‘న జానామీ’తి, జానం వా ఆహ ‘జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ ‘న పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ ‘పస్సామీ’తి, ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా న సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణం వాచం పహాయ, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి – న ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా న ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా సహితానం వా అనుప్పదాతా సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దిం, సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసం వాచం పహాయ, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి. యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ, నిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అనభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం అనభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత, యం పరస్స తం మమస్సా’తి.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికో హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం, అత్థి యిట్ఠం…పే… యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధకాయకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అపణ్ణకో మణి ఉద్ధంఖిత్తో యేన యేనేవ పతిట్ఠాతి సుప్పతిట్ఠితంయేవ పతిట్ఠాతి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధకాయకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; తివిధమనోకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి. నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి. తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామీ’’తి. సత్తమం. [అట్ఠకథాయం పన అట్ఠమసుత్తమ్పి ఏత్థేవ పరియాపన్నం వియ సంవణ్ణనా దిస్సతి]

౮. దుతియసఞ్చేతనికసుత్తం

౨౧౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి, తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికా దుక్ఖుద్రయా దుక్ఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధ కాయకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి, చతుబ్బిధవచీకమ్మన్త…పే… తివిధమనోకమ్మన్తసన్దోసబ్యాపత్తి అకుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘తత్ర ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి; తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా కాయకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, చతుబ్బిధా వచీకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి…పే… ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తివిధా మనోకమ్మన్తసమ్పత్తి కుసలసఞ్చేతనికా సుఖుద్రయా సుఖవిపాకా హోతి.

‘‘తివిధకాయకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి; చతుబ్బిధవచీకమ్మన్తసమ్పత్తి…పే… తివిధమనోకమ్మన్తసమ్పత్తికుసలసఞ్చేతనికాహేతు వా, భిక్ఖవే, సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి…పే…. [ఉపపజ్జన్తి. (స్యా. క.) తథా సతి ‘‘నాహం భిక్ఖవే సఞ్చేతనికాన’’ మిచ్చాదినా వుచ్చమానవచనేన సహ ఏకసుత్తన్తి గహేతబ్బం. పేయ్యాలేన పన పురిమసుత్తే వియ నిగమనం దస్సితం] అట్ఠమం.

౯. కరజకాయసుత్తం

౨౧౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా బ్యన్తీభావం వదామి, తఞ్చ ఖో దిట్ఠేవ ధమ్మే ఉపపజ్జే వా అపరే వా పరియాయే. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, సఞ్చేతనికానం కమ్మానం కతానం ఉపచితానం అప్పటిసంవేదిత్వా దుక్ఖస్సన్తకిరియం వదామి.

‘‘స ఖో సో, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఏవం విగతాభిజ్ఝో విగతబ్యాపాదో అసమ్మూళ్హో సమ్పజానో పటిస్సతో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం [చతుత్థిం (?)]. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.

‘‘సో ఏవం పజానాతి – ‘పుబ్బే ఖో మే ఇదం చిత్తం పరిత్తం అహోసి అభావితం, ఏతరహి పన మే ఇదం చిత్తం అప్పమాణం సుభావితం. యం ఖో పన కిఞ్చి పమాణకతం కమ్మం, న తం తత్రావసిస్సతి న తం తత్రావతిట్ఠతీ’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, దహరతగ్గే చే సో అయం [చే అయం (స్యా.)] కుమారో మేత్తం చేతోవిముత్తిం భావేయ్య, అపి ను ఖో [అపి ను సో (?)] పాపకమ్మం కరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘అకరోన్తం ఖో పన పాపకమ్మం అపి ను ఖో దుక్ఖం ఫుసేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. అకరోన్తఞ్హి, భన్తే, పాపకమ్మం కుతో దుక్ఖం ఫుసిస్సతీ’’తి!

‘‘భావేతబ్బా ఖో పనాయం, భిక్ఖవే, మేత్తాచేతోవిముత్తి ఇత్థియా వా పురిసేన వా. ఇత్థియా వా, భిక్ఖవే, పురిసస్స వా నాయం కాయో ఆదాయ గమనీయో. చిత్తన్తరో అయం, భిక్ఖవే, మచ్చో. సో ఏవం పజానాతి – ‘యం ఖో మే ఇదం కిఞ్చి పుబ్బే ఇమినా కరజకాయేన పాపకమ్మం కతం, సబ్బం తం ఇధ వేదనీయం; న తం అనుగం భవిస్సతీ’తి. ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, మేత్తా చేతోవిముత్తి అనాగామితాయ సంవత్తతి, ఇధ పఞ్ఞస్స భిక్ఖునో ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ. స్యా. పీ.)] విముత్తిం అప్పటివిజ్ఝతో.

‘‘కరుణాసహగతేన చేతసా… ముదితాసహగతేన చేతసా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి తథా దుతియం తథా తతియం తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, దహరతగ్గే చే సో అయం కుమారో ఉపేక్ఖం చేతోవిముత్తిం భావేయ్య, అపి ను ఖో పాపకమ్మం కరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘భావేతబ్బా ఖో పనాయం, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖా చేతోవిముత్తి ఇత్థియా వా పురిసేన వా. ఇత్థియా వా, భిక్ఖవే, పురిసస్స వా నాయం కాయో ఆదాయ గమనీయో. చిత్తన్తరో అయం, భిక్ఖవే, మచ్చో. సో ఏవం పజానాతి – ‘యం ఖో మే ఇదం కిఞ్చి పుబ్బే ఇమినా కరజకాయేన పాపకమ్మం కతం, సబ్బం తం ఇధ వేదనీయం; న తం అనుగం భవిస్సతీ’తి. ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖా చేతోవిముత్తి అనాగామితాయ సంవత్తతి, ఇధ పఞ్ఞస్స భిక్ఖునో ఉత్తరి విముత్తిం అప్పటివిజ్ఝతో’’తి. నవమం.

౧౦. అధమ్మచరియాసుత్తం

౨౨౦. [అ. ని. ౨.౧౬] అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో యేనమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీ’’తి? ‘‘అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘కో పన, భో గోతమ, హేతు కో పచ్చయో యేనమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి? ‘‘ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘న ఖో అహం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు యథాహం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్య’’న్తి. ‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘తివిధా ఖో, బ్రాహ్మణ, కాయేన అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి; చతుబ్బిధా వాచాయ అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి; తివిధా మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, తివిధా కాయేన అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, తివిధా కాయేన అధమ్మచరియా విసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, చతుబ్బిధా వాచాయ అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, చతుబ్బిధా వాచాయ అధమ్మచరియా విసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, తివిధా మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, తివిధా మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి. ఏవం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

‘‘తివిధా బ్రాహ్మణ, కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి; చతుబ్బిధా వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి; తివిధా మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, తివిధా కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, తివిధా కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, చతుబ్బిధా వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, చతుబ్బిధా వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, బ్రాహ్మణ, తివిధా మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి…పే… ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, తివిధా మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి. ఏవం ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, బ్రాహ్మణ, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దసమం.

కరజకాయవగ్గో పఠమో.